Onbetaald verlof of remote werken in het buitenland: heb je daar recht op of mag je baas dit weigeren?

Een veelgehoorde misvatting is dat werknemers recht hebben op een paar maanden onbetaald verlof als ze dat wensen. ‘Dat klopt niet,’ zegt arbeidsrechtadvocaat Harold Willems van Lexence. ‘Er bestaat in Nederland geen wettelijk recht op onbetaald verlof voor bijvoorbeeld een wereldreis of sabbatical. Een werkgever mag je verzoek dus weigeren.’ Toch is er een belangrijke uitzondering: cao’s en/of personeelsreglementen. ‘Sommige cao’s bepalen dat je eens in de zoveel jaar recht hebt op een aantal maanden onbetaald verlof. Als dat in jouw cao staat, heeft de werkgever geen keus.’

Lusten en lasten

Krijg je groen licht, dan ziet Willems duidelijke voordelen. ‘Je arbeidsovereenkomst blijft gewoon bestaan. Je hebt de vrijheid om een periode te besteden aan wat je wilt, terwijl je na afloop je baan weer kunt oppakken.’ Maar er kleven ook stevige nadelen aan. ‘Tijdens onbetaald verlof ontvang je geen salaris en bouw je geen vakantiedagen op. Pensioenopbouw ligt vaak stil, tenzij je dit vrijwillig bijstort, maar die mogelijkheid moet je pensioenregeling dan wel bieden. En je bouwt ook geen sociale zekerheidsrechten op. Dat kan later gevolgen hebben.’ Zijn advies: ‘Zorg dat je de gevolgen van het onbetaalde verlof goed voor ogen hebt alvorens je op het vliegtuig naar de andere kant van de wereld stapt.’

Omdat onbetaald verlof geen wettelijk recht is, kan de werkgever er voorwaarden aan verbinden. ‘Dat kan gaan over de periode, de duur of zelfs de reden van het verlof,’ zegt Willems. ‘Alleen wanneer een cao een concreet recht bevat, is er minder ruimte voor zulke voorwaarden.’

Veelvoorkomende misverstanden onbetaald verlof en remote werken

• ‘Ik heb altijd recht op onbetaald verlof.’Niet waar: er bestaat geen wettelijk recht. Een recht op onbetaald verlof kan wél geregeld zijn in een cao of personeelsreglement.

• ‘Mijn baan stopt als ik onbetaald verlof neem.’Onjuist: je arbeidsovereenkomst blijft bestaan. Je houdt dus de zekerheid van je baan, al ligt het salaris en vaak ook de pensioenopbouw stil.

• ‘Ik bouw tijdens onbetaald verlof gewoon vakantiedagen en sociale rechten op.’Nee: er is geen recht op vakantiedagen, pensioenopbouw of sociale zekerheid, tenzij er aparte afspraken zijn gemaakt.

• ‘Een werkgever mag geen voorwaarden stellen.’Omdat het geen wettelijk recht is, mag de werkgever juist voorwaarden verbinden aan het opnemen van onbetaald verlof.

Remote werken vanuit het buitenland

Niet iedereen wil helemaal weg van werk. Steeds meer werknemers willen op afstand blijven werken, maar dan vanuit het buitenland. Kan dat zomaar? Ook hier geldt dat de werkgever kan weigeren. Willems: ‘Wel kent de Wet flexibel werken het recht om een verzoek in te dienen tot wijziging van de arbeidsplaats. Maar de werkgever is niet verplicht dit toe te staan; hij moet het alleen serieus overwegen.’

Waarom je werkgever dwars kan liggen

Veel werknemers vragen zich af waarom hun baas moeilijk doet als ze hun werk prima vanuit Portugal of Thailand denken te kunnen doen. De werkelijkheid is complexer. Willems: ‘Voor langere periodes in het buitenland kan de werknemer daar belastingplichtig worden. Dat betekent dat de werkgever in dat land een loonadministratie moet opzetten en sociale premies moet afdragen. Dat is ingewikkeld en kostbaar. Ook kan het toepasselijke recht en de bevoegde rechter wijzigen. Dan krijg je dus ineens met een ander rechtstelsel te maken. Dit is eveneens onwenselijk.’

Er zijn meer haken en ogen. Zo blijft de werkgever verantwoordelijk voor een veilige en gezonde werkplek, iets wat lastig te controleren is aan de andere kant van de wereld. Privacy- en databescherming kunnen eveneens roet in het eten gooien; toegang tot bepaalde netwerken kan buiten de EU verboden zijn. Andere praktische nadelen zoals tijdsverschillen en verminderde bereikbaarheid spelen vaak mee. Bovendien vrezen veel werkgevers dat langdurig remote werken slecht is voor de sociale cohesie op kantoor.

Tips voor werknemers over onbetaald verlof en remote werken

Wil jij onbetaald verlof aanvragen of vanuit het buitenland werken? Houd rekening met deze punten:

• Check je cao of personeelsreglement: staat er iets in over onbetaald verlof of remote werken?

• Wees realistisch: onbetaald verlof kan worden geweigerd als er geen recht op bestaat.

• Maak afspraken: leg schriftelijk vast hoelang het verlof duurt en wat er gebeurt met pensioen en sociale zekerheid.

• Bespreek remote werken vroegtijdig: laat zien dat je de risico’s en valkuilen begrijpt.

• Vergeet de praktische kant niet: denk aan tijdzones, bereikbaarheid en je rol binnen het team.

Een gunst, geen recht

Een sabbatical of een tijd als digital nomad klinkt aantrekkelijk, maar juridisch is er weinig afdwingbaar. Onbetaald verlof of remote werken in het buitenland blijft een gunst, geen recht. ‘Uiteindelijk,’ besluit Willems, ‘blijft het altijd een kwestie van goed overleg. Hoe beter je voorbereid het gesprek ingaat, hoe groter de kans dat je werkgever meebeweegt.’