Bijscholen tijdens werktijd: wat mag je van je werkgever verwachten?

Vanuit de overheid wordt een leven lang ontwikkelen gestimuleerd. Het wordt gezien als een vereiste om goed inzetbaar te blijven op de arbeidsmarkt. Een werkgever is verplicht om een werknemer in staat te stellen scholing te volgen die noodzakelijk is voor de uitoefening van de functie. Denk aan trainingen voor een nieuw softwaresysteem of bijscholing in het kader van een verbetertraject. Arbeidsrechtadvocaat Harold Willems van Lexence: ‘Ook als de wet, cao of Europese regels een bepaalde opleiding verplicht stellen, moet de werkgever die scholing kosteloos aanbieden.’

Hij voegt een belangrijk detail toe: bij zulke verplichte of noodzakelijke scholing mag géén terugbetalingsregeling worden afgesproken. ‘Als er toch een beding wordt opgenomen dat de werknemer kosten moet terugbetalen, is dat nietig en dus ongeldig.’

Bijscholing onder werktijd of in vrije tijd?

Veel werknemers vragen zich af of scholing altijd onder werktijd moet plaatsvinden. Willems: ‘Bij verplichte scholing geldt dat dit in de regel binnen werktijd moet. Als het echt niet anders kan – bijvoorbeeld omdat de training alleen ’s avonds gegeven wordt – dan telt die tijd als arbeidstijd en moet die worden betaald.’

Bij vrijwillige scholing ligt dat anders. ‘Als je een opleiding volgt die niet noodzakelijk is voor je functie, mag de werkgever eisen dat je dit in je eigen tijd doet.’ Dat kan een struikelblok zijn voor werknemers die juist uit eigen initiatief hun kennis willen uitbreiden.

Nieuwe regels door Europese richtlijn

Sinds de implementatie van de Europese richtlijn transparante en voorspelbare arbeidsvoorwaarden zijn de rechten van werknemers verder versterkt. ‘Werkgevers moeten verplichte scholing niet alleen kosteloos aanbieden, maar werknemers bij indiensttreding ook informeren over hun scholingsmogelijkheden,’ zegt Willems. Dat maakt scholing meer een structureel onderdeel van het arbeidscontract dan een vrijblijvende extra.

Studiekostenbeding: mag dat nog?

Bij opleidingen die niet noodzakelijk of verplicht zijn, mag de werkgever wel afspraken maken over  terugbetaling. ‘Dat gebeurt via een zogenoemd studiekostenbeding,’ legt Willems uit. ‘De Hoge Raad heeft daar duidelijke voorwaarden voor gesteld. Zo moet vooraf vaststaan hoe lang de werkgever voordeel heeft van de opgedane kennis en moet de terugbetalingsverplichting in die periode geleidelijk afnemen.’ Concreet: wie na het behalen van bijvoorbeeld een dure MBA direct vertrekt, kan worden geconfronteerd met een forse rekening. Maar wie na enkele jaren weggaat, betaalt slechts een deel terug.

Waar ligt de grens?

De scheidslijn tussen noodzakelijke en vrijwillige scholing is vaak grijs. Willems: ‘Dat geeft werknemers ruimte om in gesprek te gaan met hun werkgever. Als je kunt aantonen dat een opleiding bijdraagt aan het uitvoeren van je werk of het toekomstbestendig maken van je functie, sta je juridisch sterker.’ Daarmee ligt er ook een praktische verantwoordelijkheid bij de werknemer: maak een goed onderbouwd plan en leg uit waarom scholing in het belang van je werk is.

Praktische tips voor werknemers

Veel cao’s of interne regelingen bevatten bovendien scholingsbudgetten. Willems: ‘Vaak vervalt dat budget na een jaar. Het is dus zonde om dat niet te benutten.’ Zijn advies:

• Check je cao en bedrijfsreglement. Staat er een persoonlijk scholingsbudget in, wacht dan niet te lang met aanvragen.

• Claim noodzakelijke scholing. Kun je aantonen dat scholing nodig is voor je werk, dan moet je werkgever die kosten én tijd voor zijn rekening nemen.

• Onderbouw je verzoek. Gebruik argumenten die aantonen dat de opleiding niet alleen jou, maar ook het bedrijf ten goede komt.

• Let op de kleine lettertjes. Bij vrijwillige opleidingen kunnen studiekostenbedingen gelden. Zorg dat je weet waar je aan begint.

Scholing als investering

Volgens Willems is het cruciaal dat werknemers hun scholingsrechten kennen. ‘Het is een investering in jezelf, maar ook in je inzetbaarheid op de arbeidsmarkt. Juist in een tijd van snelle veranderingen kun je daar veel baat bij hebben. En vergeet niet: je werkgever heeft vaak ook belang bij jouw ontwikkeling. Maak daar gebruik van.’ 

Kortom: noodzakelijke scholing moet je werkgever altijd betalen en binnen werktijd mogelijk maken. Voor vrijwillige opleidingen kunnen strengere voorwaarden gelden. Het loont dus om je rechten te kennen én actief het gesprek aan te gaan.