Aantrekkelijke oude dag? Dan móét je nadenken over pensioen

Vincent Kouters

 Ernest Hemingway vond pensioen het lelijkste woord in onze taal. Ik snap dat wel. We associëren het vooral met negatieve dingen: ouderdom, pensioentekorten en ‘het zwarte gat’. Om met dat laatste te beginnen. Goed nieuws: uit onderzoeken blijkt dat het wel meevalt met dat zwarte gat. De mensen die er het meeste last van hebben, zijn degenen die een leven lang voltijds werkten. Zij hebben in al die jaren nooit leren luieren, niet geïnvesteerd in gênante hobby’s, noch een sociale kring om zich heen gecreëerd. De les is: doe dat wel! Dan ouderdom. Het is een tamelijk ouderwets idee dat je pensioenleeftijd moet vaststaan. Van oudsher is het is de leeftijd waarop je AOW krijgt uitgekeerd. Dat is het Nederlandse basispensioen. Deze leeftijd is tegenwoordig niet voor iedereen in Nederland hetzelfde. Als je nu vijf jaar voor je pensioenleeftijd zit, ligt hij vast. Anders kan hij nog schuiven. (Op de site van de Sociale Verzekeringsbank staat de actuele stand voor jou. Klik op het kopje AOW en vul dan je geboortedatum in.) Oud en nutteloos? Ik vermoed dat Hemingway het woord daarom zo haatte: omdat het een harde grens suggereert tussen jong en nuttig enerzijds en oud en nutteloos anderzijds. Terwijl, die grens bestaat natuurlijk niet. De één is vroeg klaar met werken, de ander kan er niet mee stoppen. Iedereen moet zijn eigen keuze daarin kunnen maken. Natuurlijk kan niet iedereen zomaar stoppen of minderen met werken. Dat vergt enige voorbereiding. Maar mogelijkheden zijn er genoeg. Hoe eerder je begint met het opbouwen van vermogen, hoe meer keuzevrijheid je op latere leeftijd hebt. Vanaf ongeveer een ton kun je al verschillende opties overwegen, zoals een sabbatical, een dag minder werken, een vervroegd pensioen, een tussenpensioen, je baan opzeggen en je eigen onderneming beginnen (en zo je eigen werktijden bepalen). Ook al weet je nu nog niet wat je over 15 jaar wil, de slimste optie is om alvast te beginnen met sparen en beleggen. Pensioensparen met lijfrente Om dezelfde reden ben ik geen fan van pensioensparen of -beleggen met een lijfrente. Dan zet je je geld weer vast tot die AOW-leeftijd. Tussentijds opnemen leidt tot hoge boetes, die al het eventuele rendement tenietdoen. Pensioenbeleggen, voor wie het niet wist, is in wezen hetzelfde als gewoon beleggen. Je doet het bij dezelfde aanbieders en koopt dezelfde producten: ETF’s of indexfondsen. Alleen is er een dubbel belastingvoordeel: 1) Je mag het geld dat je inlegt (tot een maximum dat je jaarruimte heet) aftrekken van je belastbaar inkomen. Daarmee gaat je inkomstenbelasting dus omlaag. Hoe hoger je inkomen, hoe interessanter dit wordt. 2) Je hoeft dit belegde geld niet mee te rekenen bij je vermogen, zodat ook je eventuele vermogensbelasting omlaag gaat. Toch zou ik nooit al mijn geld in een pensioenbeleggingsrekening stoppen, omdat het dan dus vaststaat tot mijn 68ste en een knuist vol maanden. Daarop zijn twee uitzonderingen: als je dood gaat krijgen je nabestaanden het hele bedrag, en als je arbeidsongeschikt raakt mag je zelf voortijdig je pensioen opnemen. Allebei wil je niet, maar het is toch goed om te weten. Tonnair Het meest flexibel, en wat ik hoofdzakelijk doe, is je vermogen helemaal zelf bij elkaar sparen en beleggen. Mijn plan om tonnair te worden (met 100.000 euro vrij opneembaar geld op de rekening) is een eerste stap in die richting. Zo regel ik zelf mijn (tussen)pensioen. Ik mis dan de belastingvoordelen, maar ik krijg er veel vrijheid voor terug. Ik kan als ik genoeg vermogen heb bijvoorbeeld eerder stoppen of minderen met werken. En niet onbelangrijk: een woord als tonnair is vele malen motiverender dan het woord pensioen. Dus laten we dat lelijke woord ‘pensioen’ zo veel mogelijk vermijden en het hebben over financiële vrijheid, onafhankelijkheid of wat mij betreft gewoon tonnair worden. Je zult zien dat er dan ineens veel mogelijk is. 

‘Duurzaam’ pensioenfonds reinigt vooral je eigen geweten

Plannen voor een sabbatical? Zo spaar je hem bij elkaar

 BeFrank, dochter van Nationale-Nederlanden, liet vorige maand weten voortaan duurzaam te zijn. De pensioenuitvoerder schreef: ‘BeFrank mag zich voortaan B Corp noemen. De pensioenuitvoerder sluit zich hiermee aan bij een groeiend, wereldwijd netwerk van bedrijven die zich aantoonbaar inzetten voor mens, milieu en maatschappij.’ En op de website staat een filmpje waarin BeFrank toelicht hoe het jouw pensioengeld belegt: ‘Welke vorm je ook kiest, wij investeren altijd in bedrijven die eerlijk omgaan met mens en milieu.’ En waarin belegt BeFrank dan zoal? BeFrank biedt verschillende keuzes aan op het gebied van beleggen. De eerste twee opties in het overzicht op de website zijn passief en actief beleggen. Het kost wat moeite erachter te komen waar je geld dan in wordt belegd, maar na wat zoeken kom ik uit bij bekende namen als BMW, Microsoft, Coca-Cola, General Motors, Shell en McDonald’s. Je belegt ook in minder bekende namen, zoals Qatar Fuel, Saudi Arabian Mining en het Chinese Henan Shenhuo Coal &amp; Power. Lijken mij niet allemaal voorlopers op het gebied van duurzaamheid. Al te vervuilende bedrijven mijden Eerlijk is eerlijk, je kunt bij BeFrank ook expliciet duurzaam beleggen. Dan mijd je al te vervuilende bedrijven. Het valt wederom niet mee om te achterhalen waar je dan eigenlijk in belegt. Alleen de grootste tien posities zijn te vinden in de factsheet. Het geld zit onder meer in het chipbedrijf Nvidia, in Novo Nordisk, de Deense producent van onder meer anti-obesitaspillen, en in Procter &amp; Gamble. Dat is de Amerikaanse maker van luiers, tampons en scheermesjes. Geen idee wat hier duurzaam aan is, maar omdat Triodos Bank is betrokken bij de keuze van de beleggingen, zullen hier geen Chinese kolenbedrijven en andere grote vervuilers bij zitten. Als je geen werkgever hebt waarbij je pensioen opbouwt maar het zelf moet doen, kom je uit bij partijen als Brand New Day en BrightPensioen. Die laatste noemt zichzelf duurzaam, maar ook hier valt wel iets op af te dingen. Na wederom flink wat spitwerk kom ik erachter dat Bright onder meer belegt in Ferrari, Zalando en Aéroports de Paris. Misschien niet per se foute bedrijven, maar duurzaam? Is het erg dat duurzaam beleggen niet altijd is wat het lijkt? Ja en nee. Ja, het is erg dat pensioenuitvoerders zichzelf duurzaam noemen terwijl ze in hamburgertenten en kolenboeren beleggen. En dat het veel moeite kost om erachter te komen waarin je pensioengeld wordt belegd. Wat dat betreft is een Meesman , een Haagse fondsbelegger die pensioenbeleggen slechts als bijproduct aanbiedt, transparanter dan de meeste dedicated pensioenaanbieders. Na een paar muisklikken zie je precies in welke duizenden aandelen Meesman jouw pensioengeld belegt. Maar nee, ik denk niet dat het voor de wereld veel uitmaakt dat duurzaam beleggen niet altijd is wat je zou denken. Duurzaam beleggen is volgens mij een omslachtige manier om de wereld te verbeteren. Je kunt beter je gedrag als consument aanpassen. Door minder vervuilend te reizen, minder of helemaal geen vlees te eten, minder rotzooi te kopen, minder weg te gooien en op een partij te stemmen die een langetermijnvisie op de wereld heeft. Daar bereik je meer mee dan met het verkopen van aandelen in vervuilende bedrijven. Met dat laatste reinig je vooral je geweten. 

Werk jij minder? ‘Laat je partner geld opzijzetten voor je pensioen’

 In september maakte Arjen Lubach zijn kijkers erop alert: meer werken loont niet. De boosdoener? Het huidige belastingstelsel. Dat concludeert ook financieel expert Paul van der Kwast. ‘Fiscaal gezien word je ontmoedigd meer uren te maken. Als je 20 procent meer gaat werken, betekent dat niet dat je netto 20 procent meer gaat verdienen.’ Dat komt onder andere door de toeslagen. ‘Het toeslagenstelsel is zo ingericht dat niemand in de goot belandt, maar meer werken stimuleert het allerminst,’ zegt Van der Kwast. ‘Want als je meer gaat werken, word je (onder andere) gekort op je toeslagen. Je voelt ‘m al aankomen: twee dagen meer werken is niet twee dagen extra inkomen, maar bijvoorbeeld maar anderhalve dag. Ik snap het als dat demotiverend werkt.’ Marginale druk ‘De extra belastingdruk die ontstaat wanneer je meer gaat werken, ook wel marginale druk genoemd , is een reden voor mensen om niet die extra dag erbij te nemen,’ legt Bastiaan Starink uit. Hij is partner workforce bij PwC en bijzonder hoogleraar arbeidsmarkt, pensioenen en belasting aan Tilburg University. ‘Maar als het om je pensioen gaat, kan dat nadelig uitpakken. Over je toeslagen bouw je namelijk geen pensioen op. Het voelt als inkomen, maar dat is het natuurlijk niet.’ Hoewel Starinks advies altijd is om zoveel mogelijk te werken, begrijpt hij dat dat niet altijd mogelijk is. ‘Over het algemeen zien we dat vrouwen een groot gedeelte van de zorgtaken – of dit nou in huiselijke kring of voor familie is – op zich nemen. Hierdoor zijn ze niet alleen tijdens hun werkende leven financieel afhankelijk van hun partner, ze bouwen ook beduidend minder pensioen op. Dat wordt problematisch als je bijvoorbeeld gaat scheiden.’ Van der Kwast ziet dit probleem ook. ‘Ik zou zeggen: diegene die meer werkt, moet iets extra’s opbouwen voor degene die minder pensioen opbouwt, zodat je in de toekomst allebei evenveel geld hebt. Dat kan door geld apart te zetten op een spaar- of beleggingsrekening, of door een lijfrente – dat is een privépensioen – op te bouwen bij een bedrijf als Brand New Day. Als je minder werkt, moet je daar niet financieel voor gestraft worden, op wat voor manier dan ook.’ Zelf iets opbouwen Starink is daarom van mening dat de marginale druk omlaag moet. ‘Het moet weer gaan lonen om meer te werken, alleen zo pakken we personeelstekorten in bijvoorbeeld de zorg en bij de politie aan. Maar tot die tijd zul je zelf met oplossingen moeten komen.’ Is zelf gaan pensioenbeleggen het antwoord? Van der Kwast: ‘Normaal gesproken wel, maar je krijgt niet voor niets toeslagen. Sparen voor een buffer, voor als bijvoorbeeld de wasmachine kapotgaat, is dan meestal nog net te doen. Daarom vind ik het niet verstandig om, als je maar net rondkomt, te gaan pensioenbeleggen. Je kunt dan tot je pensioen niet bij dat geld. Sparen is dan een betere optie, het liefst bij een buitenlandse bank, daar is de rente rond de 3 procent. Heb je het geld toch nodig, om wat voor reden dan ook, dan haal je het er zo weer af.’ Het stelt wellicht gerust dat ook wanneer je met pensioen gaat, je het recht op toeslagen behoudt. ‘Je krijgt gewoon huurtoeslag en zorgtoeslag als je pensioen niet voldoende is’, zegt Starink. ‘Maar dat zijn natuurlijk maar kleine bedragen. Het scheelt dat het pensioenstelsel er binnenkort anders uit gaat zien: er zit minder herverdeling in. Eerst was het nog zo dat je als jonge werknemer meer betaalt dan je ervoor moment terugkrijgt, en naarmate je ouder wordt kantelt dat. Dus als je op je 45ste zelfstandig ondernemer wordt, heb je in verhouding te veel voor je pensioen betaalt. Dat wordt binnenkort meer gelijkgetrokken.’ Pensioen is ingewikkeld, dat zien deze experts ook. Van der Kwast: ‘Bewustzijn is denk ik al de eerste stap. In het nieuwe pensioenstelsel kun je precies zien hoeveel geld er in je pensioenpot zit. Ga aan het rekenen: heb ik met deze manier van pensioenopbouw genoeg om mij te voorzien tijdens mijn oude dag? Als dat niet zo is, zul je zelf ook maatregelen moeten nemen. Het kan nooit kwaad actiever met je financiën bezig te zijn.’ 

60 of ouder? Dan zijn drie momenten belangrijk voor een goed pensioen

 Volgens Hanna van Solinge, die bij het NIDI onderzoek doet naar oudere werknemers en pensioen, is met pensioen gaan meer dan stoppen met werken. Het is het begin van een nieuwe fase, waarin je je leven opnieuw vorm gaat geven. Volgens Van Solinge ga je als je met pensioen gaat door drie fases die je grofweg de aanloop, het afscheid en de tussenruimte kunt noemen. Besteed je bewust aandacht aan deze drie fases, dan ligt een gelukkig pensioen in het verschiet. De aanloop Van Solinge adviseert om de eerste brief van je pensioenfonds, die al rond je 60ste op de deurmat valt, als startschot te gebruiken om over je pensioen na te denken. ‘Kijk op de website van het pensioenfonds wat je mogelijkheden zijn en laat je gedachten gaan over hoe de periode na je werk eruit gaat zien. Volgens Van Solinge is het belangrijk je partner, een naaste collega of iemand anders met wie je goed kunt praten hierbij te betrekken. ‘Met pensioen gaan is allesbehalve een individuele aangelegenheid. Het omvat een vrij existentiële vraag: hoe wil ik de laatste fase van mijn leven waardevol doorbrengen? Dat is een te grote vraag om in je eentje te beantwoorden.’ Van Solinge moedigt aan om na te denken over wie je bent als persoon en, concreter, wie je bent zonder je werk. Wat vind je zo fijn aan je werk? Is dat het ritme, het sociale contact, het gevoel dat je iets bijdraagt? ‘Bedenk hoe je dat gemis gaat opvangen. Wellicht kun je vrijwilligerswerk gaan doen of je op een andere manier inzetten voor de samenleving. En uit onderzoek blijkt dat een huisdier helpt bij het vinden van een nieuw ritme.’ Voor John (66), voormalig financieel directeur bij metaalbewerkingsbedrijf Ulamo, viel die pensioenbrief precies op het goede moment op de deurmat. ‘Toen ik 60 was, maakte ik nog 50 tot 60 uur per week. Ik merkte dat de kwaliteit van mijn uren achteruitging. Ik ben in overleg minder gaan werken: vier dagen op kantoor en één dag thuis. Die thuiswerkdag werd op een gegeven moment een vrije dag, enzovoort.’ Uit onderzoek dat Van Solinge uitvoerde met het NIDI blijkt dat minder gaan werken helpt om langer vitaal te blijven. ‘De lange dagen, het reizen naar je werk en de stress als je richting je pensioen gaat beginnen op een gegeven moment hun tol te eisen. Het kan dan verstandig zijn steeds een stapje terug te doen.’ Tekst gaat verder onder de banner. Het afscheid En dan is het zover: je hebt de pensioengerechtigde leeftijd bereikt en het is tijd om te gaan genieten van je oude dag. Je laatste werkdag onopgemerkt voorbij laten gaan, raadt Van Solinge ten sterkste af. ‘Zelfs als het voor jou allemaal niet zo hoeft, raad ik je een afscheid aan. Dat kan zoals jij het wil: met of zonder je familie erbij, gezellig uiteten met je naaste collega’s of een receptie voor de gehele zaak. Dit ritueel van afscheid nemen is heel belangrijk, het draagt eraan bij dat je makkelijker de volgende fase in gaat.’ ‘Mijn afscheid was grandioos, waardoor er een dikke punt achter mijn loopbaan is gezet’, zegt John. ‘Voor mij hoefde het inderdaad allemaal niet zo, maar als dan ineens je kinderen en kleinkinderen als verrassing komen, dan vloeien de tranen wel hoor. Ik heb een hoge functie bekleed, werk was mijn leven. Als ik niet zo’n uitgebreid afscheid had gehad, had ik het moeilijker gevonden mijn werk los te laten.’ De tussenruimte De eerste periode na het pensioen noemt Van Solinge een tussenruimte. ‘Je bent geen werknemer meer, maar echt gepensioneerd voel je je ook nog niet. Sommigen vinden dat luchtledige plezierig, anderen grijpt het aan.’ Voor John ging de overgang naar zijn gepensioneerde leven bijna geruisloos, op de zondag na. ‘Zondag stond altijd in het teken van de maandag, dan wilde ik er weer staan. Het was gek om ineens niks te hoeven op zo’n voorheen belangrijke dag.’ Om een zwart gat te voorkomen, raadt Van Solinge aan niet je dagen vol te plannen, maar wel structuur aan te brengen. John: ‘Ik heb mij samen met een oud-buurman ingeschreven voor een biljarttoernooi, daar trainen we nu wekelijks voor. En ik kom nog af en toe op mijn werk, in de rol van adviseur. Ik doe precies wat ik wil, wanneer ik dat wil. Dat is pensioen voor mij.’ 

Aan de slag blijven na je pensioen? Kwestie van goede voorbereiding

 Peter Langkamp is nu 80. In 2000 ging hij met de VUT, de vervroegde uittredingsregeling voor mensen die 57 werden. ‘Daar keek ik toen echt naar uit’, herinnert Peter zich. Hij was begonnen met werken toen hij 17 was. De eerste twee jaren werkte hij in de landbouw, daarna 38 jaar als vrachtwagenchauffeur. ‘In de laatste jaren dat ik werkte, had ik verschillende kwalen die precies bij mijn beroep pasten: overgewicht en rugklachten. Mijn werkgever en ik waren toentertijd helemaal niet bezig met ergonomische stoelen of het trainen van zithouding. De dag na mijn afscheid begon ik met fietsen, omdat ik dat fijn vind. Twee uur lang iedere ochtend. Ik viel meer dan 10 kilo af en mijn rugklachten verdwenen. Toen begreep ik pas dat ik een ongezond leven had gehad. Ik ben blij dat ik daarvan kon herstellen.’ Langere levensverwachting Ben van Cranenburgh, neurowetenschapper, is twee jaar jonger, 78, en nooit gestopt met werken. Hij kan precies uitleggen waarom: ‘Pensioen is ongeveer en eeuw geleden bedacht. Toen werden mensen gemiddeld 70 jaar. Dan had je na je pensionering op je 65ste nog vijf rustige jaren. Mijn generatie wordt gemiddeld 80 en de generatie na mij ongeveer 90. Ik zou dus 15 jaar kunnen uitrusten, mijn kinderen 25. Dat is ontzettend lang. Daarom vind ik pensioen onzin.’ Jolanda Lindenberg van de Leyden Academy on Vitality and Ageing , kennisinstituut over ouder worden en vitaliteit, onderzocht wat voor ambities en wensen mensen nog hebben na hun pensionering. Ik zou wel weer aan de slag willen, zei 40 procent van de ondervraagden. Lindenberg: ‘Ze willen het dan wel graag anders dan voor hun pensionering, dus bijvoorbeeld niet fulltime. Velen willen graag meer adviserend dan uitvoerend werk.’ Opvallend is dat bij 75-plussers de wens om weer aan de slag te gaan sterker is dan bij de groep tussen 67 en 75. Daar is een verklaring voor, volgens Lindenberg: ‘De meeste mensen zijn in de eerste jaren na hun pensionering blij dat ze tijd hebben om andere dingen te doen dan voorheen. Na een aantal jaren realiseren ze zich dat ze nog heel veel tijd voor de boeg hebben. Dat is het moment waarop ze erover gaan nadenken om toch weer aan de slag te gaan.’ Tekst gaat verder onder de banner. Maatschappelijke betrokkenheid Op de vraag wat mensen dan het meeste missen door niet langer aan het werk te zijn, zijn de antwoorden vrij eensluidend: sociaal contact, van waarde zijn en maatschappelijke betrokkenheid worden het meest genoemd. Volgens Lindenberg is het een goed teken dat veel mensen ook na hun pensioen nog ambities hebben, want, zegt ze, ‘mensen met ambities zijn gelukkiger, blijkt uit alle onderzoeken. Een grotere levenstevredenheid leidt weer tot meer gezonde levensjaren.’ Wat trouwens niet wil zeggen dat iedereen maar weer aan het werk moet. ‘Er zijn mensen die zware beroepen hebben gedaan, die gewoon echt toe zijn aan rust. Voor hen kan ambitie ook in andere dingen zitten, zoals een hobby of vrijwilligerswerk’, zegt Lindenberg. Dat laatste is Peter Langkamp gaan doen. Hij bezorgt in het dorp waar hij woont maaltijden bij ouderen die nog wel zelfstandig wonen, maar niet meer elke dag voor zichzelf kunnen koken. ‘Ik rolde er min of meer toevallig in, maar ben heel blij dat dat is gebeurd. In al die jaren als chauffeur was ik ontzettend veel alleen. Toen ging ik veel fietsen. Dat deed ik ook alleen. Door het bezorgen van die maaltijden ontdekte ik een nieuwe kant van mezelf. Ik vind het heel leuk om veel onder de mensen te zijn.’ Ben van Cranenburgh bleef doen wat hij voor zijn pensionering deed: onderwijzen. ‘Ik besloot wel dat ik alleen nog de dingen doe die me de meeste voldoening geven’, vertelt Van Cranenburgh. ‘Dus administratie en organisatie, waar mijn passie niet ligt, doe ik niet meer. Ik ga volledig voor de inhoud, lezingen en veel schrijven.’ Slechte planners Peter ging toevallig maaltijden bezorgen. Ben moest er stappen voor zetten om na zijn vaste dienstverband als zzp’er actief te blijven. Volgens Jolanda Lindenberg van de Leyden Academy zou het goed zijn als werkgevers en de overheid mensen wat begeleiding zouden geven om na hun pensioen aan de slag te blijven, of dat nou betaald of onbetaald is. ‘Mensen zijn geen goede planners. Daarom denkt bijna niemand op tijd na over het leven na zijn pensionering. We kunnen ongeveer tot een jaar vooruit plannen. Daarna is de boel voor veel mensen lastig te overzien.’ Dat leidt ertoe dat mensen die na hun pensionering aan de slag willen blijven vaak pas heel laat stappen zetten. En dan zijn er al veel dingen niet meer mogelijk. Lindenberg: ‘Aan het eind van je loopbaan gaan er deuren dicht die daarna lastig weer opengaan. Als je bijvoorbeeld bij je werkgever actief wilt blijven, maar in een adviserende rol, dan moet je daarover op tijd aan de bel trekken. Wat dat betreft bereiden we ons in Nederland matig voor. In landen als Japan en de Verenigde Staten gaan werkgever en werknemer op tijd met elkaar in gesprek over de afbouw van een loopbaan en de ambities die iemand nog heeft. Dat zouden we in Nederland eigenlijk ook moeten doen.’ 

Geld over? Zo bouw je heel voordelig meer pensioen op

 Als je in loondienst bent, heb je waarschijnlijk via je werkgever een pensioenregeling. Dat lijkt mooi en veilig. Maar dat er een regeling is, zegt op zich niets. In traditionele sectoren, zoals de overheid, de financiële wereld (die altijd uitstekend voor zichzelf zorgt), de zorg en bij veel grote bedrijven die een eigen pensioenfonds hebben, is de pensioenregeling meestal prima. Je bouwt daar veelal een pensioen op dat min of meer overeenkomt met het maximum dat je van de overheid mag opbouwen: ongeveer 75 procent van je gemiddeld verdiende brutoloon. Omdat de belastingtarieven na je pensionering lager zijn dan ervoor, ga je er dan na je pensionering nauwelijks op achteruit. Weinig of geen pensioen Maar bij kleinere bedrijven, zeker in nieuwe (digitale) sectoren zonder cao, zijn de pensioenen soms karig of is er zelfs helemaal niets geregeld. In dat geval kun je het pensioengat zelf aanvullen met een privépensioen, ook wel lijfrente genoemd. Dat is fiscaal interessant. Lijfrente opbouwen kon altijd al, maar door de strenge regels kwam daar in de praktijk vaak weinig van terecht. Gelukkig zijn de mogelijkheden sinds 1 juli aanzienlijk verruimd. Hoeveel je maximaal mag inleggen in zo’n eigen regeling hangt af van je inkomen en van de eventuele pensioenopbouw bij je werkgever. Je berekent de maximale inleg door de jaarruimte te berekenen. Hoe hoger je inkomen en hoe slechter de pensioenregeling bij je werkgever, des te hoger de jaarruimte en hoe meer je aanvullend zelf mag opbouwen. Let op, er wordt daarbij gekeken naar je inkomen van vorig jaar, niet naar je huidige inkomen. Om een idee te geven van wat er nu meer kan dan voor 1 juli: als je een zuinige werkgever hebt bij wie je maar de helft van het wettelijke maximale pensioen opbouwt, mocht je in 2022 in een eigen regeling aanvullend maximaal € 3.700,- inleggen. Nu de regels zijn versoepeld, is dat opgelopen tot maar liefst € 11.300,-. Je mag in dit voorbeeld nu dus drie keer zoveel inleggen als vorig jaar. Tot tien jaar terug Naast het pensioengat dat in het afgelopen jaar is ontstaan, mag je ook rekening houden met pensioengaten uit eerdere jaren. Ook die regels zijn sinds 1 juli aanzienlijk ruimer dan voorheen. Je mag nu tien jaar terugkijken en maximaal € 38.000,- per jaar extra inleggen, mits je aan alle eisen voldoet. Voorheen was dat slechts een vijfde van dat bedrag. Dat gezegd hebbende: je hoeft een eventueel pensioengat natuurlijk niet op te vullen. Misschien heb je geen geld over of spaar of beleg je liever ‘gewoon’. Je hebt dan geen belastingvoordeel, maar je hebt ook niet te maken met de regels van pensioen. Spreekt je dit wel aan? Check dan of je een pensioengat hebt op berekenhet.nl , een website die ik veel gebruik voor allerlei financiële berekeningen. Ten slotte: neem hier de tijd voor. Het is geen hele simpele berekening. Je ziet snel iets over het hoofd en een eenmaal gemaakte fout is niet altijd makkelijk te corrigeren. 

Geen of karige pensioenregeling? Doe er nú wat aan!

 Ongeveer een miljoen werkenden in loondienst bouwen geen pensioen op via hun werkgever. Dat is één op de acht werknemers. Dat zzp’ers vaak geen pensioen opbouwen, weten we nu wel, maar dat ook veel werknemers niets opbouwen voor later is minder algemeen bekend. Luie of krenterige werkgevers Nu denk ik over het algemeen dat mensen prima zelf kunnen nadenken en goed voor zichzelf kunnen zorgen, maar voor pensioen maak ik een uitzondering. Dat is zo’n langetermijnding dat veel werkenden er te weinig mee bezig zijn. Daarom komen luie of krenterige werkgevers die geen pensioenregeling hebben daar ook mee weg. Vooral jonge werknemers vinden het vaak geen probleem dat ze niets opbouwen – zeker niet als ze ter compensatie een hoger salaris krijgen. Dat is zogenaamd om er zelf iets mee op te bouwen, maar in de praktijk gaat dat extra salaris er meestal net zo snel weer uit en wordt het niet gebruikt voor pensioenopbouw. ‘Van mijn pensioen is later toch niets meer over’, hoor ik regelmatig van jongere klanten. Hoewel dat onzin is, kan ik mij het gevoel wel voorstellen. Het huidige stelsel is namelijk een black box en daarom heel erg demotiverend. De afgelopen tien jaar namen de pensioenpremies fors toe en boekten pensioenfondsen recordwinsten, maar de meeste pensioenen werden jarenlang niet geïndexeerd (= verhoogd met de inflatie) of werden zelfs verlaagd. Daar komt nog bovenop dat jongeren in de meeste pensioenregelingen te veel premie betalen en ouderen te weinig. Jongere werknemers subsidiëren dus hun oudere – doorgaans rijkere – collega’s. Als pensioen zo weinig transparant is, verbaast het niet dat 40-minners er zo weinig interesse in hebben. In het nieuwe pensioenstelsel is dat gelukkig anders: elke euro die je inlegt, gaat ook echt naar je eigen pensioen en niet naar dat van je oudere collega’s. Gaat het goed met je pensioenbeleggingen, dan profiteer je daar direct van. In sommige regelingen wordt een deel van je inleg weliswaar gereserveerd voor een soort stabiliteitsbuffer, maar ook daarvan profiteer je uiteindelijk zelf. Andere bril Daarom is het misschien goed om het pensioen eens door een hele andere bril te bekijken. Het nieuwe pensioen is in feite een door je werkgever en de Belastingdienst zwaar gesubsidieerde beleggingsrekening. De meeste werkgevers betalen de helft tot twee derde van jouw pensioenpremie. Daar komt nog je belastingvoordeel bovenop, dat een derde tot de helft bedraagt. Dat betekent dat voor elke euro die je zelf inlegt, je er twee tot vier van je werkgever en de fiscus bij krijgt. Gratis en voor niets! Maak je daarom sterk voor een goede pensioenregeling. De nieuwe pensioenregels zijn daarvoor een goede aanleiding: met een beperkte eigen inleg kun je een flink vermogen opbouwen. De komende jaren zal pensioen een belangrijk gespreksonderwerp worden. Werkgevers moeten nadenken over een pensioenregeling die voldoet aan de eisen van de nieuwe wet. En als ze nog geen pensioenregeling hebben, moeten ze er onder druk van hun werknemers een gaan aanbieden. De oude pensioenregelingen zijn achterhaald, daarom gaan ze op de schop. Maar geen pensioenregeling hebben, is helemaal achterhaald in deze tijd van arbeidskrapte. Ga ervoor! 

Weinigen maken gebruik van regeling vervroegd pensioen

 Al heeft Joop Schippers ondertussen zelf de pensioengerechtigde leeftijd bereikt, aan stoppen met werken moet hij nog even niet denken. Sterker nog, de hoogleraar arbeidseconomie kreeg het afgelopen oktober voor elkaar dat hij als hoogleraar mocht aanblijven bij zijn werkgever de Universiteit Utrecht. Zoals de meeste mensen die na hun pensioen blijven doorwerken, vindt hij zijn werk veel te leuk en zinvol en is hij blij met het contact met zijn collega’s. Niet voor iedereen weggelegd Maar natuurlijk vindt niet iedereen zijn werk zo leuk dat hij of zij zo lang mogelijk wil blijven doorwerken. Vakbond CNV deed in december 2022 onderzoek , waaruit bleek dat bijna de helft van de ruim 3000 deelnemers van boven de 45 wel eerder wil stoppen, maar toch blijft doorwerken. De huur of hypotheek moet namelijk gewoon worden betaald, terwijl het levensonderhoud er met een inflatie van 6,1 procent ook niet goedkoper op wordt. Een financiële drempel is volgens CNV dan ook de belangrijkste reden voor mensen om niet voor een RVU te kiezen. Want hoewel ondertussen veel beroepsgroepen – waaronder de metaalsector, havenarbeiders, hoveniers, de bouw en veel mensen in de zorg – een RVU kennen, kiezen maar 15.000 van de honderdduizenden gerechtigden ervoor om eerder te stoppen met werken. Weinig bekend, veel geregel Schippers, destijds een van de pleitbezorgers van een vervroegd pensioen voor mensen met zware beroepen, moet eerlijk bekennen dat hij niet helemaal op de hoogte is van de status van de RVU-onderhandelingen. Hij vermoedt dat veel mensen onbekend zijn met de regeling, en dat het daarnaast voor veel werknemers een heel gedoe is om uit te zoeken waar ze precies recht op hebben. Want hoewel de RVU in principe inhoudt dat je – in overleg met jet werkgever – 36 maanden voor het bereik van je pensioengerechtigde leeftijd met stoppen, verschillen de voorwaarden die hiervoor gelden nog per cao. De wirwar aan regels en voorwaarden kan een drempel opwerken voor werknemers, vermoedt hij. ‘Je moet door zoveel hoepels heen springen. Je moet wel echt van goede huize komen om je door al die regels heen te wurmen. Eigenlijk zouden medewerkers naar hun hr-mensen moeten kunnen stappen om daar hulp bij te krijgen. Grote organisaties hebben meestal wel een hr-afdeling, maar een klein bouwbedrijf, om maar eens iets te noemen, niet. Daar doen medewerkers de hr-taken er vaak even bij.’ De tekst gaat verder onder de banner Zwaar beroep De belangrijkste overweging om eerder te stoppen blijft de gezondheid van de oudere werknemer. Dat was ook precies de reden waarom Schippers er een jaar of vijftien geleden, vóórdat de verhoogde pensioenleeftijd zou ingaan, in het pensioendebat al voor pleitte om een uitzondering te maken voor fysiek zware beroepen. Dat is inmiddels in veel cao’s ook geregeld. Maar waarom gelden de RVU’s alleen voor fysiek zware beroepen, en niet voor beroepen die mentaal zwaar zijn? Zoals verkeersleiders, mensen die in het onderwijs werken, of sociaal werk doen, met wisselende diensten? ‘Bij beroepen waarbij sprake is van een fysiek zware belasting, is er aantoonbare fysieke slijtage’, legt Schippers uit. ‘Het is in zo’n geval niet zo ingewikkeld om redelijk objectief vast te stellen hoeveel mensen op een bepaalde leeftijd last krijgen van ademhalingsproblemen, kapotte knieën of een versleten rug.’ Bij beroepen waarbij ook nachtdiensten worden gedraaid, hoeven oudere werknemers deze diensten niet meer te doen. Maar wat mentaal zwaar is, is volgens Schippers niet alleen veel lastiger te meten maar ook nog eens afhankelijk van de individuele persoon. Schippers: ‘Lesgeven op een middelbare school kan de één op zijn 38ste al als heel zwaar ervaren, terwijl de ander op zijn 65ste nog fluitend naar zijn werk gaat.’ 40 jaar voor de klas Zo staat Agnes (62, om privacyredenen niet haar echte naam) inmiddels 40 jaar voor de klas – een klas vol kleuters, wel te verstaan. Wat haar werk zwaar maakt? ‘De klassen worden steeds groter. Ik heb ondertussen 35 kleuters in mijn klas. Er is een gigantisch tekort aan mensen en collega’s vallen om de haverklap uit. Zodat ik, als ik pech heb, er ook nog een paar kinderen uit andere klassen bij krijg.’ En dan zijn er ook nog al die administratieve taken die in de loop der jaren boven op het eigenlijke werk zijn gekomen. ‘We moeten alles registreren: van observatie tot leerlijnen, zoals: kan een kind al een koprol maken, hoe is het met de motoriek? Om maar niet te spreken van die eindeloze vergaderingen.’ Dit alles bij elkaar zorgt voor een hoge werkdruk die niet alleen mentaal maar ook fysiek zijn tol eist. Op de vraag of ze, als haar cao het zou toelaten, eerder zou willen stoppen, antwoordt Agnes dan ook volmondig: ‘Ja! Liever gisteren dan vandaag.’ Maar dat heeft, zo wil Agnes nog eens benadrukken, niets met haar eigenlijke werk te maken. ‘Werken met kleuters ís geen werk. Het is een roeping, iets wat je vanuit je hart doet. Anders houd je het ook niet zo lang vol. Zo hadden we het met een paar vriendinnen die ik van de opleiding ken er onlangs nog over: van onze klas destijds ben ik de enige die 40 jaar later nog steeds voor de klas staat!’ 

Ontvang wekelijks carrière-inspiratie en nieuws over arbeidsmarktontwikkelingen.