Ontslag op staande voet: wat zijn je rechten en plichten?

Ontslag op staande voet betekent dat je arbeidsovereenkomst onmiddellijk wordt beëindigd. ‘Je hebt direct geen recht meer op loon én je bent de werkgever een schadevergoeding verschuldigd,’ zegt Harold Willems, arbeidsrechtadvocaat bij Lexence. ‘Die vergoeding is gelijk aan het loon over de opzegtermijn die in acht had moeten worden genomen als de arbeidsovereenkomst op normale wijze was opgezegd.’

Omdat de gevolgen voor een werknemer zo ingrijpend zijn, gelden strikte voorwaarden. ‘Er moet sprake zijn van een dringende reden – iets zo ernstig dat van de werkgever niet kan worden verwacht de arbeidsovereenkomst voort te zetten. Denk aan fraude, diefstal of mishandeling. De werkgever moet bovendien onverwijld handelen (direct, red.) zodra de reden bekend is, én die reden ook onverwijld meedelen aan de werknemer. Als één van die drie voorwaarden niet wordt gehaald, is het ontslag ongeldig.’

Doorslaggevend bewijs bij ontslag op staande voet

Wanneer zo’n ontslag standhoudt, verschilt per situatie, benadrukt Willems. ‘De omstandigheden wegen mee: leeftijd, lengte dienstverband, of er beleid of waarschuwingen waren. Hetzelfde incident kan in het ene geval wél, en in het andere geval géén geldig ontslag opleveren.’ Er is één harde valkuil voor werkgevers: treuzelen. ‘Als je een ernstig vergrijp constateert maar pas twee weken later ontslaat, zonder goede reden voor dat wachten, ben je te laat. Dan zal de rechter het ontslag ongeldig verklaren,’ aldus Willems.

Lees ook: Onbetaald verlof of remote werken in het buitenland: heb je daar recht op of mag je baas dit weigeren?

Ook het leveren van bewijs kan doorslaggevend zijn. ‘De werkgever moet de dringende reden kunnen onderbouwen. Zonder bewijs wordt het lastig’ Ook als sprake is van relatief kleine incidenten, denk aan een onhandige ongenuanceerde mail, kan dit genoeg zijn voor een ontslag op staande voet, maar vaker zie je dat een ontslag op staande voet in die situaties niet proportioneel wordt geacht.

Snelheid geboden als je op staande voet bent ontslagen 

Word je op staande voet ontslagen, dan is snelheid geboden. ‘Zoek direct juridisch advies,’ adviseert Willems. ‘Binnen twee maanden moet je een verzoek tot vernietiging van het ontslag indienen bij de kantonrechter. Doe je dat niet, dan kun je er nooit meer iets tegen doen. Dat is echt een harde deadline.’

In veel gevallen kiezen werkgever en werknemer voor een andere route: een vaststellingsovereenkomst. ‘Dan spreken ze af om het ontslag te vervangen door beëindiging met wederzijds goedvinden. Voor de werknemer is het voordeel dat hij recht kan houden op een WW-uitkering. De werkgever koopt daarmee het risico van een rechtszaak af. Vaak is dat voor beide partijen de minst schadelijke oplossing.’

Géén recht op WW 

In vrijwel alle gevallen betekent ontslag op staande voet dat je géén recht hebt op WW. ‘Je bent verwijtbaar werkloos,’ legt Willems uit. ‘Dat is een uitsluitingsgrond. Nog een reden om te proberen het ontslag van tafel te krijgen. Een rechter kan bepalen dat de dringende reden onvoldoende zwaar was, waardoor je alsnog aanspraak maakt op een WW-uitkering.’

Overdreven of onzorgvuldig 

Wat als de werkgever achteraf blijkt te hebben overdreven of onzorgvuldig te werk is gegaan? ‘Dan kun je alsnog naar de rechter,’ zegt Willems. ‘De kern van het verweer is meestal dat er geen dringende reden was, of dat de werkgever te laat heeft gehandeld. Niet vaak wordt het ontslag vernietigd vanwege een gebrek aan mededeling, maar het kan wel. En vergeet niet: in zo’n procedure worden ook de persoonlijke omstandigheden meegewogen. Een lang en goed dienstverband zonder eerdere incidenten kan de balans doen doorslaan in het voordeel van de werknemer.’

Kom zelf in actie 

De wettelijke bescherming zit in de strenge voorwaarden. Maar die werken alleen als je ze zelf laat toetsen. ‘De rechter kijkt of het echt het laatste redmiddel was en of aan alle eisen is voldaan,’ zegt Willems. ‘Zonder procedure is die bescherming een dode letter. Je moet dus zelf de stap naar de rechter zetten, anders blijft het ontslag gewoon staan.’

Tips voor werknemers

• Neem elk signaal serieus: waarschuwingen of gesprekken over gedrag zijn vaak een voorbode.

• Handel snel: wacht geen dagen met juridisch advies inwinnen; de termijn is maar twee maanden.

• Weet wat er op het spel staat: geen loon, een mogelijke schadevergoeding aan de werkgever, en meestal geen WW.

• Overweeg een vaststellingsovereenkomst: soms is dat de minst schadelijke uitweg.