Dit taboe op de werkvloer zorgt bij één op de drie voor gepieker

Een onverwachte rekening, een kapotte wasmachine of simpelweg de stijgende prijzen: financiële zorgen zijn voor veel Nederlanders een dagelijks thema. Bijna een derde van de werknemers had de afgelopen twee jaar geldstress, en meer dan een miljoen mensen kampen zelfs met serieuze problemen. ‘Ongeveer de helft van Nederland heeft geen buffer groter dan duizend euro,’ zegt Gijs Coppens, gezondheidszorgpsycholoog en oprichter van OpenUp, het platform voor mentaal welzijn. ‘Dat betekent dat een grote groep werknemers voortdurend het risico loopt op financiële problemen.’

Onzichtbaar probleem

Bij de 1500 bedrijven die OpenUp bedient, ziet Coppens een duidelijke trend: vooral werknemers tussen de 20 en 45 jaar ervaren steeds vaker geldstress. ‘Ze piekeren over vaste lasten, of ze ooit een huis kunnen kopen, of het krijgen van kinderen financieel haalbaar is. Freelancers en flexwerkers vragen zich af of ze voldoende verdienen om rond te komen. Die zorgen nemen mentaal enorm veel ruimte in.’ 

Waarom blijft geldstress dan zo onzichtbaar? Volgens Coppens speelt socialisatie een grote rol. ‘We leren van huis uit dat je niet over geld praat. Binnen families en vriendengroepen wordt er amper over gesproken, en op het werk al helemaal niet. Het zit in dezelfde taboesfeer als seks.’ Dat maakt dat mensen vaak te laat aan de bel trekken. Coppens herinnert zich een cliënt die met existentiële vragen kampte. ‘Pas toen ik doorvroeg, bleek dat diegene diep in de schulden zat. Toen er een concreet plan kwam, bloeide hij helemaal op. Het laat zien dat achter vage klachten vaak heel praktische problemen schuilgaan.’

Enorme impact op werk

De gevolgen van geldstress zijn groot, zowel voor werknemers als werkgevers. Uit onderzoek blijkt dat medewerkers met financiële zorgen 20 procent minder productief zijn en gemiddeld zeven dagen extra per jaar verzuimen. Deloitte berekende bovendien dat 47 procent van de Nederlandse huishoudens financieel kwetsbaar of ongezond is. Vooral jongvolwassenen (18-24 jaar) worden hard geraakt door inflatie, stijgende woonlasten en onzekere contracten.

‘Financiële stress is alsof je er een dagtaak bij hebt,’ legt Coppens uit. ‘Je werkgeheugen is continu belast door gepieker. Dat kost energie en focus. Het maakt je gevoeliger voor fouten, ziekte en burn-out.’ Voor werkgevers betekent dat een forse kostenpost: gemiddeld kan geldstress oplopen tot 13.000 euro per medewerker per jaar.

Wat kun je zelf doen?

Volgens Coppens begint de oplossing bij praten. ‘Alleen al het delen van je zorgen kan opluchten. En soms is er een simpele gedragsaanpassing nodig, zoals bewust kijken naar abonnementen, verzekeringen en energiecontracten. Toch doen veel mensen dat niet.’ OpenUp combineert daarom psychologische begeleiding sinds kort met financiële coaching. ‘Een financieel expert helpt praktisch met budgettering of het opstellen van een plan, terwijl de psycholoog het onderliggende schaamtegevoel bespreekbaar maakt. Zo tackelen we het probleem van twee kanten.’

Tips voor werknemers:

• Praat erover – met een vriend, coach of professional.

• Maak een overzicht van inkomsten, vaste lasten en abonnementen.

• Stel kleine, haalbare spaardoelen in plaats van vage voornemens.

• Houd je uitgaven bij, bijvoorbeeld via een app.

• Zoek laagdrempelige hulp: er bestaan platforms waar je anoniem en zonder wachttijd terechtkunt.

Wat werkgevers kunnen doen

Ook werkgevers hebben een rol. Coppens: ‘Je hoeft financiële problemen niet zelf op te lossen, maar wel bespreekbaar te maken. Let op signalen van stress of afleiding en durf sensitieve vragen te stellen, zoals: ‘Ik merk dat je vaker te laat komt, klopt het dat er iets speelt?’ Zo laat je zien dat je er bent om te helpen.’

Volgens hem helpt het om het onderwerp een of twee keer per jaar expliciet te agenderen in gesprekken. ‘Niet alleen praten over prestaties, maar ook vragen hoe het thuis en financieel gaat. Dat doorbreekt het taboe.’ Dat is belangrijk voor de duurzame inzetbaarheid van werknemers, en verstandig voor de bedrijfsvoering; Deloitte berekende namelijk ook dat elke euro die wordt geïnvesteerd in mentale gezondheid gemiddeld zes euro oplevert.

Tips voor werkgevers:

• Train leidinggevenden om signalen van stress te herkennen.

• Vraag in functioneringsgesprekken ook naar de privésituatie en financiën – op een respectvolle manier.

• Wijs medewerkers op vertrouwelijke hulplijnen of platforms.

• Normaliseer het gesprek: laat weten dat financiële zorgen vaker voorkomen.

• Leg geen druk op het oplossen, bied vooral een luisterend oor en verwijs door waar nodig.

Samen het taboe doorbreken

Geldstress is geen randverschijnsel, maar een breed maatschappelijk probleem dat diep doordringt in het werkleven. ‘Uiteindelijk zijn we geen robots,’ zegt Coppens. ‘We hebben een zorgplicht naar elkaar als collega’s en werkgevers. Alleen door het gesprek te openen, kunnen we zorgen dat geldstress geen verborgen last blijft.’ Of, zoals hij het samenvat: ‘Soms weet je nog niet eens precies wat je vraag is. Maar door samen in gesprek te gaan, ontdek je dat pas. Dat is de eerste stap naar verlichting.’