Baas stelt salarisverlaging voor om ontslag te voorkomen? Dit zijn je rechten

Het korte antwoord op bovenstaande vraag: vrijwel nooit. Je loon is volgens arbeidsrechtadvocaat Milou Bosma een primaire arbeidsvoorwaarde die juridisch zeer sterk wordt beschermd. ‘Een werkgever mag je salaris niet zomaar verlagen. In de praktijk gebeurt dat dan ook nauwelijks.’

Salaris verlagen? De lat ligt hoog

Het uitgangspunt in het arbeidsrecht is helder: je salaris ligt vast en kan niet eenzijdig worden aangepast. ‘Een salarisverlaging is in principe alleen mogelijk als de werknemer daarmee instemt. Zonder die instemming ligt de lat extreem hoog,’ aldus Bosma. ‘Zelfs bij bijzondere omstandigheden, zoals financiële problemen, mag een werkgever niet zomaar ingrijpen.’

Dat betekent dat werkgevers meestal zijn aangewezen op overleg. ‘In de praktijk zie je dat salarisverlaging vooral voorkomt als onderdeel van een bredere afspraak, bijvoorbeeld om ontslag te voorkomen. Dan gaat het vaak om tijdelijke maatregelen en regelingen met een afbouw.’

En wat als het in je contract staat?

Er zijn wel arbeidsovereenkomsten die een zogenoemd eenzijdig wijzigingsbeding bevatten. Maar ook dat biedt geen vrijbrief en leidt in de praktijk tot weinig verschil. ‘Zelfs met zo’n beding moet een werkgever aantonen dat er sprake is van een zwaarwegend bedrijfsbelang dat zwaarder weegt dan het belang van de werknemer. Die toets is streng en rechters zijn daar zeer terughoudend in.’

Zonder een beding kan een werkgever weliswaar een wijziging voorstellen, maar de drempel blijft hoog. ‘Dan wordt gekeken naar redelijkheid en billijkheid. Ook daar geldt: het moet echt gaan om uitzonderlijke omstandigheden en een zorgvuldig onderbouwd voorstel.’

Wanneer kan salarisverlaging wél?

Hoewel zeldzaam, zijn er volgens Bosma situaties waarin een salarisverlaging wél in beeld komt. ‘Denk aan ernstige financiële problemen waarbij het voortbestaan van de onderneming in gevaar is. Maar zelfs dan is salarisverlaging niet vanzelfsprekend en moet eerst worden gekeken naar alternatieven.’

Een andere situatie is functiewijziging. ‘Bij een echte demotie – dus een overstap naar een lagere functie met minder verantwoordelijkheden – kan een lager salaris passend zijn. Maar ook dat gebeurt doorgaans in overleg en met instemming van de werknemer.’

Salarisverlaging als alternatief voor ontslag?

Werkgevers leggen soms een salarisverlaging op tafel als alternatief voor ontslag. Maar betekent dat dat je moet instemmen? ‘Nee, een dreigend ontslag betekent niet automatisch dat je een salarisverlaging moet accepteren,’ zegt Bosma. ‘Wel kan het meewegen bij de vraag of een voorstel redelijk is.’

Die redelijkheid wordt streng beoordeeld. ‘Het voorstel moet noodzakelijk en proportioneel zijn, goed onderbouwd en eerlijk verdeeld. Omdat salaris zo’n fundamentele arbeidsvoorwaarde is, wordt niet snel aangenomen dat je verplicht bent om een verlaging te accepteren.’

Salaris omlaag bij functiewijziging?

Door reorganisatie of bijvoorbeeld AI kan je functie veranderen of ‘uitgekleed’ worden. Maar dat betekent niet automatisch dat je minder gaat verdienen. ‘Als de functie in de kern gelijk blijft, is er juridisch weinig ruimte voor salarisverlaging,’ legt Bosma uit. ‘Zelfs als taken veranderen, blijft het uitgangspunt dat loon niet zomaar wordt aangepast.’

Pas als er echt sprake is van een andere, lagere functie, kan een lager salaris aan de orde zijn. ‘Dan zie je vaak dat partijen afspraken maken over bijvoorbeeld een geleidelijke afbouw van het salaris.’

Wat als je salaris tóch wordt verlaagd?

Gaat een werkgever toch over tot een salarisverlaging zonder jouw instemming, dan sta je juridisch sterk. Bosma adviseert: ‘Het is belangrijk om direct schriftelijk bezwaar te maken en duidelijk aan te geven dat je niet instemt. Je kunt ondertussen wel blijven werken ‘onder protest’, zodat je je rechten behoudt.’

Daarna kun je verdere stappen zetten. ‘In veel gevallen kan een werknemer een loonvordering instellen om het oorspronkelijke salaris op te eisen. Werkgevers die eenzijdig het salaris verlagen, lopen dan ook een aanzienlijk juridisch risico.’

Wat kun je doen als je werkgever je salaris wil verlagen?

• Ga niet direct akkoord, maar vraag om een duidelijke onderbouwing. 

• Controleer je arbeidsovereenkomst op een wijzigingsbeding. 

• Beoordeel of het voorstel echt noodzakelijk en redelijk is. 

• Maak schriftelijk bezwaar als je het er niet mee eens bent. 

• Blijf eventueel werken onder protest om je rechten te behouden. 

• Win juridisch advies in bij twijfel of conflict.