Wordt jouw werk gedeeltelijk overgenomen door AI? Dit mag er (niet) veranderen aan je salaris en functie

Bij een functieverandering moet de eerste vraag altijd zijn: verandert je functie echt, of verandert alleen je takenpakket? Volgens arbeidsrechtadvocaat Sophia Zandvoort van Asscher Arbeidsrecht is van een functiewijziging pas sprake als je functie wezenlijk verandert. ‘Het moet gaan om een substantiële wijziging van kerntaken, verantwoordelijkheden, functieniveau of je plek in de organisatie. Kleine wijzigingen horen bij het werk en moet je meestal accepteren.’

Wanneer is het juridisch een functiewijziging?

Door AI verschuiven taken vaak geleidelijk. Dat maakt het juridisch ingewikkeld: wanneer is het nog dezelfde functie en wanneer niet meer? Zandvoort geeft een voorbeeld. ‘Stel je bent softwareontwikkelaar en AI neemt een deel van het codeerwerk over. Zolang jij nog steeds substantieel zelf code schrijft, is er juridisch meestal geen functiewijziging. Maar verandert je rol van programmeur naar iemand die alleen nog AI-output controleert, dan kan er wel sprake zijn van een functiewijziging.’

Of iets echt een functiewijziging is, hangt volgens Zandvoort ook af van wat er in je contract staat. ‘Heb je een brede functieomschrijving, dan kan een werkgever je taken makkelijker aanpassen. Heb je een heel specifieke functiebeschrijving, dan is er sneller sprake van een functiewijziging.’

Mag een werkgever je functie aanpassen vanwege AI?

Werkgevers mogen hun organisatie aanpassen aan technologische ontwikkelingen, waaronder AI. Dat kan betekenen dat functies veranderen of zelfs verdwijnen. ‘Een werkgever mag reorganiseren als dat nodig is voor een doelmatige bedrijfsvoering. Het gebruik van AI kan zo’n reden zijn, bijvoorbeeld om efficiënter te werken of kosten te besparen.’

Maar dat betekent niet dat een werkgever alles zomaar mag veranderen, voegt Zandvoort toe. ‘Kleine wijzigingen mogen vaak op basis van het instructierecht. Maar essentiële arbeidsvoorwaarden, zoals je functie of salaris, mogen niet zomaar eenzijdig worden gewijzigd. Daarvoor gelden zwaardere regels.’

Meer werkdruk, minder salaris; wat mag? 

Belangrijke vraag is of een functiewijziging redelijk is. Daar kijken rechters naar als een werknemer het niet eens is met een wijziging. ‘Een functiewijziging kan redelijk zijn als AI routinetaken overneemt en je daardoor juist meer uitdagende taken krijgt of kunt doorgroeien. Maar het kan onredelijk zijn als je functie wordt uitgekleed en je alleen nog controlerend werk doet dat niet past bij je functie of niveau.’

Ook andere factoren spelen een rol. ‘Als een functiewijziging meer verantwoordelijkheid met zich meebrengt, kan training of begeleiding nodig zijn. Een salarisverlaging omdat AI een deel van je werk overneemt, is in principe niet redelijk. Ook de werkdruk mag niet onredelijk toenemen, bijvoorbeeld als je je oude werk moet blijven doen en daar veel AI-taken bovenop krijgt.’

Eerst herplaatsen, dan pas ontslag

Soms verdwijnt een functie helemaal door automatisering of AI. In dat geval mag een werkgever niet meteen ontslag aanvragen, aldus Zandvoort. ‘Als een functie vervalt, moet een werkgever eerst kijken of een werknemer kan worden herplaatst in een andere passende functie. Dat kan ook een functie zijn waarvoor je nog scholing nodig hebt. Ontslag is pas mogelijk als herplaatsing niet mogelijk is.’

Een passende functie is volgens de wet een functie die past bij je opleiding, ervaring en capaciteiten, of die je met scholing binnen afzienbare tijd kunt doen. ‘Werkgevers moeten zich dus echt inspannen om werknemers binnen de organisatie te houden. Ontslag is het laatste middel.’

Niet eens met een functiewijziging?

Als je het niet eens bent met een functiewijziging, adviseert Zandvoort om niet meteen ‘nee’ te zeggen. ‘Ga in gesprek en vraag waarom de wijziging nodig is. Leg uit waarom je het er niet mee eens bent en wat je nodig hebt om de wijziging wel te kunnen accepteren, bijvoorbeeld training, begeleiding of een aanpassing van je functie.’

Soms is een functiewijziging noodzakelijk voor het bedrijf, maar niet passend voor een werknemer. In dat geval kan herplaatsing een oplossing zijn. En als dat niet mogelijk is, kan uiteindelijk ontslag volgen. ‘Maar ook dan moet een werkgever kunnen aantonen dat de wijziging noodzakelijk was en dat herplaatsing niet mogelijk was.’

Wat kun je doen als AI je werk verandert?

• Check je arbeidsovereenkomst en functieomschrijving: hoe specifiek staat je functie omschreven? 

• Vraag waarom de functiewijziging nodig is en wat het doel is. 

• Vraag om scholing of training als je functie verandert. 

• Let op dat je salaris niet zomaar wordt verlaagd. 

• Denk mee over oplossingen, zoals aanpassing van je functie of herplaatsing. 

• Schakel juridisch advies in als je functie ingrijpend verandert of dreigt te verdwijnen.