Waarom we massaal gaan beleggen uit paniek (en waarom dat vaak de verkeerde keuze is)

Afbeelding boven artikel ter illustratie. Persoon komt niet in het artikel terug. Bron: Getty Images.

De rol van angst en marketing bij pensioenopbouw

Financieel psycholoog Anne Abbenes, onderzoeker en gastprofessor aan de Universiteit Gent, herkent de strijd van banken en verzekeringsmaatschappijen om vooral die voor hen ongrijpbare jongere doelgroep aan te trekken. “Juist omdat daar een verdienmodel ligt, benadrukken ze onzekerheden door te benoemen dat de AOW-leeftijd stijgt, dat het pensioen voor jongeren niet goed geregeld is en dat de jongere generatie veel schulden heeft.” Volgens Abbenes wordt hierdoor een vorm van oerangst in ons brein getriggerd. “Het idee dat er schaarste is, zorgt voor paniek en dat je denkt: ik moet gaan beleggen”, aldus de financieel psycholoog. 

‘Angstcultuur gecreëerd’ 

Het idee dat beleggen onmisbaar is voor een toekomst waarin je niet in de goot belandt, wordt versterkt door verschillende factoren, aldus Abbenes. “Deze generatie heeft alles volgens het boekje gedaan; ze hebben gestudeerd, zijn begonnen aan een ‘goede’ baan, maar alsnog kunnen ze geen huis kopen. De toekomst ziet er niet rooskleurig uit.” Wanneer instanties vervolgens inspelen op die angst van een onzekere toekomst, wordt volgens de financieel psycholoog niet altijd de beste keuze gemaakt als het aankomt op beleggen. 

“Mensen schieten in overlevingsstand en beginnen met beleggen zonder zich goed te verdiepen. Als je niet goed uitzoekt wat je moet doen, kan het gebeuren dat je een verkeerd product koopt of een onhandige keuze maakt.” 

Abbenes is kritisch op onder andere banken die inspelen op de onzekerheid voor de jongere generaties. “Die angstcultuur die eromheen hangt, daar moeten we echt vanaf.” 

De invloed van finfluencers op sociaal bewijs

Een andere factor die het idee versterkt dat je moet beleggen is de confrontatie met zogenaamde finfluencers (financieel influencers) op sociale media. “Deze generatie ziet leeftijdsgenoten die heel succesvol zijn in het doen van beleggingen. Finfluencers prijzen allerlei financiële producten aan en voeren de druk op om ook in deze wereld te stappen.” 

Volgens Abbenes leren jongeren vooral door te kijken naar anderen: ‘Wat doen zij, wat werkt, wat past bij mij?’ “Finfluencers maken gedrag zichtbaar en concreet en dat geeft houvast in een onzekere en onvoorspelbare wereld.” Het gaat hierbij volgens de financieel psycholoog om het zoeken naar richting en identiteit, via deze online voorbeelden. “In een finfluencer zie je iemand die net als jij is, iemand op wie je lijkt of zou willen lijken.” 

Hierin zit volgens de financieel psycholoog ook een risico. “Als die oriëntatie vooral gebaseerd is op wat zichtbaar en snel toepasbaar is, zonder dat er voldoende inzicht is in eigen gedrag of situatie, dan kunnen keuzes ontstaan die niet goed aansluiten op de lange termijn.”

Inzicht in persoonlijke geldscripts en gedragspatronen

Of beleggen uiteindelijk een goed idee is voor jou, is volgens de financieel psycholoog afhankelijk van jouw persoonlijke situatie. "Financiële keuzes komen niet uit het niets, maar worden gestuurd door diepgewortelde patronen in hoe we denken, voelen en ons gedragen rondom geld”, aldus Abbenes. Die patronen, zogenoemde geldscripts in de financiële psychologie, ontstaan al op jonge leeftijd, onder invloed van opvoeding, de maatschappij waarin je opgroeit en het gedrag van mensen om je heen.

Er zijn honderden geldscripts, onderverdeeld in vijf hoofdcategorieën die vogelnamen hebben gekregen. Zo is er het geldscript ‘struisvogel’, voor mensen die geldvermijdende overtuigingen hebben en geld zien als ‘slecht’. Een ander voorbeeld is het geldscript ‘ekster’, voor mensen die geld juist als oplossing zien voor alle problemen. Deze mensen zien geld als middel om vrijheid te kopen en geloven dat meer geld gelukkig maakt. 

Jouw geldscript achterhaal je door een test te doen of via het beantwoorden van vragen over onder andere je herinneringen aan en vroege ervaringen met geld. Door stil te staan bij hoe je over geld denkt, hoe je ermee omgaat en welke gevoelens geld bij je oproept, krijg je inzicht in jouw financieel gedrag en of beleggen hierbij past. En past het niet of wil je er niet aan beginnen, laat je dan vooral niet bang maken door wat banken of finfluencers online beweren over beleggen, aldus de financieel psycholoog. “Je gaat echt niet ten onder als je niet belegt”, meent Abbenes. Doe dus vooral waar jij je zelf goed bij voelt.