Sociale druk om promotie te maken? Zo kom je ervan af

Het is makkelijk om eraan mee te doen: een groter huis, een tweede auto, een luxe vakantie in de zomer en skipistes in de winter. Er schuilt een zekere vanzelfsprekendheid in over hoe we ons leven horen te leiden. Naast twee keer per week sporten, een succesvolle vriendenkring en een aantal nevenactiviteiten, wordt er ook van je verwacht dat je stappen maakt bij je werkgever, vertelt Mark Spee (31), werkzaam bij Douwe Egberts.

Spee is zijn carrière ingerold. Na een detacheringsopdracht bij Douwe Egberts bleef hij werken bij het reporting team. Daar maakte hij zo'n goede indruk, dat hij werd gevraagd voor de functie van business controller bij het finance team. Onlangs werd hij senior business controller.

Om zich heen ziet hij de meeste van zijn collega's elke vier jaar van functie veranderen. ‘Mijn collega heeft net de stap naar het management gemaakt. Nu vervul ik zijn oude functie’, vertelt Spee. ‘Eerder had ik al mijn interesse kenbaar gemaakt voor zijn taken en verantwoordelijkheden. Met deze kans ben ik dan ook erg blij. Toch voel ik wel een zekere druk. Ik heb het gevoel dat ik regelmatig een stap hoger moet. En daarna nog één, en dan nog één.’

Hoe werkt sociale druk?

Wanneer we het over sociale druk hebben, praten we eigenlijk over sociale normen. Carsten de Dreu, hoogleraar sociale en organisatiepsychologie aan de Universiteit Leiden, legt het uit. ‘Van oudsher zijn er regels om de stam, de groep bij elkaar te houden. Voldoe je aan die regels, dan krijg je goedkeuring en mag je binnen de groep blijven. Wijk je af van de norm, dan ben je een buitenbeentje. In het ergste geval werd je vroeger verbannen en was je ten dode opgeschreven.’

Binnen het bedrijfsleven gelden er ook bepaalde normen. Bijvoorbeeld acht uur per dag werken, een half uur pauze én carrière maken. Ondanks dat er nu alternatieve groepen zijn voor als we 'verstoten' worden, willen we nog steeds de goedkeuring van het collectief. Dat mechanisme om te voldoen aan de groepsregels, om te overleven, zit diep in ons verankerd, zegt De Dreu. We blijven ons spiegelen aan de groep.

Vergelijken is niet slecht

Spee vindt het niet slecht om jezelf te vergelijken met collega's. ‘Als je collega's om je heen stappen zetten, ga je jezelf vragen stellen: Zit ik wel op het juiste pad? Doe ik het wel goed? Mijn collega in die managementfunctie is twee jaar ouder dan ik, ben ik daar zelf al aan toe over twee jaar? Nuttige vragen om over na te denken.’

Zelf wil Spee hierna nog één stap maken. Daarna nog een stap hoger, hoeft voor hem niet. ‘Ik vind het knap dat mensen zestig of soms tachtig uur in de week werken, alleen heb je dan echt geen privéleven meer.’ Als je daar eenmaal aan begint, dan kan je niet meer terug, denkt Spee. ‘Je raakt gewend aan de uren, het geld dat je verdient en het leven dat daarbij hoort.’

Intrinsieke motivatie

Denk goed na over wat jouw plan is, zegt ook De Dreu. Het gaat er niet om wat je familie, vrienden of collega's vinden, zoek uit wat jij belangrijk vindt in het leven. Als jij carrière wil maken, vanuit een intrinsieke motivatie, dan verdwijnt de sociale druk. Je doet het dan namelijk voor jezelf, niet omdat anderen het ook doen.

Met jouw doel voor ogen kan je makkelijk beslissen of een promotie voor jou de logische volgende stap is. Ook als je geen carrière wil maken. Hoe ga je in die situatie dan om met sociale druk?

De Dreu adviseert om worstcasescenario's te onderzoeken. Ga ik dood van de honger als ik me niet aan de sociale norm hou om carrière te maken? Mag ik niet meer meedoen? Word ik dan echt uit de WhatsApp-vriendengroep gegooid? Waarschijnlijk gebeurt er helemaal niets.

Wel een prijs

Overweeg ook de zakelijke consequenties wanneer je een stap niet wil maken. ‘Geen carrière maken heeft wel zijn prijs’, zegt De Dreu. Consequenties kunnen er zijn op het gebied van toekomstige baanperspectieven, financiën en reputatie. ‘Als je nu een promotie afwijst, is het de vraag of die stap in de toekomst nog mogelijk is. Op het gebied van financiën accepteer je stilstand. Ook kan je reputatieschade oplopen. Sommige bedrijven vinden het niet leuk als je nog een leven buiten de zaak hebt. Wellicht investeren ze dan liever in iemand anders. Als je bereid bent om al die consequenties te aanvaarden, dan kan je met een gerust hart die promotie afwijzen.’

Spee mag nu een studie volgen van zijn werkgever. ‘Het is logisch dat ik na afronding een aantal jaren bij mijn werkgever blijf en daar nieuwe stappen maak. Voor wat, hoort wat. Die druk voel ik wel, maar ik heb er geen last van. Ik ben juist nieuwsgierig naar wat ik eruit kan halen, waar ik mezelf tegenkom, hoe ver ik kan komen, of die volgende functie wel bij me past.’

Een plan geeft je steun en structuur. Desalniettemin hoeft je plan niet in beton te zijn gegoten, of je nou wel of niet carrière wil maken. Spee kijkt maximaal twee jaar vooruit.  ‘Alles verandert zo razendsnel. Als ik die volgende stap heb gemaakt, denk ik misschien toch nog: oké, nog één stap dan.’