Ziekmelden is geen vrijbrief: dit mag je werkgever van je verwachten

Veel werknemers denken dat ze bij ziekte twee jaar lang hun volledige salaris ontvangen en verder niets hoeven te doen. Maar dat beeld klopt niet, corrigeert arbeidsrechtadvocaat Harold Willems van Lexence. ‘Bij ziekte heb je rechten, maar ook verplichtingen. Als je daar niet aan voldoet, kun je zelfs je recht op loon verliezen.’

Buitenlandse bedrijven schrikken 

Vanaf 1996 moeten werkgevers het eerste jaar loon doorbetalen bij ziekte, sinds 2004 is dat uitgebreid naar twee jaar (104 weken). ‘Het idee was: als werkgevers er financieel op achteruitgaan, zullen ze sneller werk maken van preventie en re-integratie.’ Dat is deels gelukt: de instroom in de WAO en later de WIA daalde. Maar de keerzijde is dat vooral kleine bedrijven moeite hebben met de kosten en continuïteit. Nederland is op het gebied van loondoorbetaling bij ziekte een vreemde eend in de bijt, weet Willems. ‘In geen enkel ander land zijn werkgevers verplicht om zo lang het loon van een zieke werknemer door te betalen als hier.’ 

Kijken we over de grenzen, dan zien we inderdaad dat bijvoorbeeld Belgische werkgevers slechts 4,3 weken loon hoeven te betalen, en Duitse 6. ‘Het houdt buitenlandse bedrijven tegen om hier personeel aan te nemen. Ook buitenlandse bedrijven die niet bekend zijn met het Nederlandse arbeidsrecht schrikken hier altijd van.’

70 procent, niet 100 procent loondoorbetaling

Veel werknemers denken dat ze twee jaar lang 100 procent van hun loon krijgen. ‘Dat klopt niet,’ waarschuwt Willems. ‘De wet schrijft 70 procent voor, niet meer. Alleen als in je arbeidsovereenkomst of cao staat dat je recht hebt op 100 procent – meestal in het eerste jaar – dan geldt dat.’ In het tweede jaar zakt de vergoeding vaak terug naar het wettelijke minimum. Het is dus belangrijk om bij ziekte goed naar je eigen contract of cao te kijken. En wie twijfelt over zijn rechten of verplichtingen, doet er goed aan snel contact op te nemen met de HR-afdeling of een jurist. Misverstanden komen vaak voor en kunnen verstrekkende gevolgen hebben.

Tekst gaat verder onder de vacatures.

Verplichtingen bij ziekte

Ziek zijn betekent niet dat je je werkplicht zomaar mag loslaten. ‘Veel mensen denken: ik ben ziek, dus ik hoef niks. Maar dat is een misvatting,’ stelt Willems. ‘Wees je bewust van je rechten, maar zeker ook van je plichten. Als zieke werknemer moet je bereikbaar zijn voor je werkgever en arbodienst, meewerken aan het plan van aanpak en ander passend werk accepteren als dat mogelijk is. Ook als dat werk buiten je eigen functie of zelfs buiten het bedrijf ligt – dit laatste heet re-integratie in spoor 2.’

Wie zijn plichten negeert, loopt risico. De wet kent een aantal duidelijke situaties waarin de werkgever mag stoppen met loondoorbetaling. ‘Bijvoorbeeld als je je genezing belemmert, weigert passend werk te doen of afspraken met de bedrijfsarts niet nakomt.’ In zo’n geval kan het loon zelfs worden stopgezet. Is alleen niet duidelijk of iemand écht ziek is, dan kan de werkgever de loonbetaling tijdelijk opschorten – tot duidelijk is of de werknemer zijn verplichtingen wel of niet nakomt.

Vaak ziek: geen reden voor loonstop

Een andere veelvoorkomende situatie: de werknemer die zich vaak ziek meldt. ‘Dat is frustrerend voor werkgevers, maar geen grond om zomaar het loon stop te zetten,’ legt Willems uit. ‘De beoordeling of iemand ziek is, ligt bij de bedrijfsarts, niet bij de werkgever.’ Als de werkgever het oordeel van de bedrijfsarts betwist, kan een deskundigenoordeel bij het UWV worden aangevraagd.

Wel zijn er manieren om met frequent verzuim om te gaan. Zo mogen werkgevers ‘wachtdagen’ afspreken – meestal de eerste twee ziektedagen waarop geen loon wordt betaald. Ook mogen ziektedagen onder voorwaarden van de bovenwettelijke vakantiedagen worden afgetrokken. ‘Maar dat moet wel schriftelijk zijn vastgelegd of met instemming van de werknemer.’

Houdbaarheid onder druk 

De huidige regeling is bedoeld om werknemers te beschermen, maar de houdbaarheid staat onder druk – zeker nu het langdurig psychisch verzuim, zoals burn-outs, toeneemt. ‘Psychisch verzuim is lastig te voorspellen, duurt vaak lang en kost veel,’ aldus Willems. ‘Voor kleine bedrijven is dat bijna niet te dragen.’ Volgens hem is het tijd om naar oplossingen te kijken. Verkort de loondoorbetalingsverplichting tot één jaar. Ook differentiatie zou een goede oplossing zijn. ‘Laat kleine werkgevers korter loon doorbetalen dan grote, of werk met collectieve verzekeringsmodellen. Dat maakt het systeem eerlijker én beter uitvoerbaar.’

Checklist bij ziekte

• Recht op loondoorbetaling tot twee jaar – meestal 70 procent, soms 100 procent

• Check je cao of arbeidsovereenkomst voor extra afspraken

• Werk mee aan re-integratie: gesprekken, bedrijfsarts, passend werk

• Ziekmelding? Volg de verzuimregels en wees bereikbaar

• Twijfel? Vraag advies – voor het te laat is