10 tips om werk en privé weer in balans te krijgen

Soms is je werk te veel, hoe leuk je het ook vindt. Om allerlei redenen kun je behoefte krijgen aan meer tijd voor privézaken. Misschien heb je net je eerste kind gekregen, of heeft je partner een baan in het buitenland gevonden waardoor je er relatief alleen voor staat. Het kan ook zijn dat je familieleden of vrienden hebt die het zonder jouw hulp moeilijk bolwerken, omdat ze ziek zijn of op leeftijd.

Hoe voorkom je dat je in dit soort situaties kopje onder gaat? Zou je werkgever open staan voor constructies waarin het voor jou wat gemakkelijker wordt om werk en privé met elkaar te combineren? Hoe kom je daar achter? Moet je bijvoorbeeld parttime gaan werken, zorgverlof opnemen of vragen of je vaker thuis mag werken? Hoe pak je dat aan?

1. Onderzoek of je werk te zwaar is

Weet je zeker dat de disbalans voortkomt uit je privéleven? Of word je misschien structureel overbelast? 'Soms is het een keuze om meer uren aan het werk of privé te besteden', zegt Arbeidsrechtadvocaat Floris Asscher van Pellicaan Advocaten. 'Maar soms ook niet. Onderzoek eerst welke taken je minimaal moet afronden op een dag of in een week. Als die werklast onvoldoende ruimte laat voor een privéleven, is het verstandig om daar eerst iets aan te doen.'

HR-teamleider Cynthia van Tilborg-Felling van ADP Nederland: 'Mocht je merken dat de balans tussen werk en privé zoek is, dan is een gesprek met je manager aan te bevelen. Voor dat gesprek is het slim zelf al na te denken over hoe je werk eventueel efficiënter kan worden georganiseerd. Daarnaast kun je eventueel voorstellen dat een deel van je taken wordt overgedragen aan iemand anders.'

2. Kom voor jezelf op

Hoe goed ben jij in het bewaken van je grenzen? 'Soms wordt de balans tussen werk en privé verstoord, omdat iemand bijvoorbeeld slecht “nee” kan zeggen en zich zo te veel dingen op z'n hals haalt', zegt P&O-adviseur Tamara Baars van ArtEZ. 'Dan kan het helpen een coach in te schakelen die samen met je aan de slag gaat om te onderzoeken wat je er zelf aan kunt doen om werk en privé beter te combineren. Het is vaak niet alleen de hoeveelheid werk of de hoeveelheid privésores die speelt, maar ook de manier waarop iemand ermee omgaat. Een enkele keer is een, eventueel gedeeltelijke, ziekmelding noodzakelijk om de ergste druk van de ketel te halen. Het beste is natuurlijk om dat voor te zijn, maar af en toe worden mensen toch overvallen door het gevoel van “en nu wordt het me te veel”. Uiteraard moet er vervolgens wel in gezamenlijkheid gekeken worden naar een structurele oplossing, zowel zakelijk als privé.'

3. Wees niet te bang voor je baas

Ook als je nog niet exact weet hoe je het probleem moet oplossen, kun je ze toch aankaarten. 'Ik adviseer je om altijd in gesprek te gaan met je werkgever', zegt HR-Adviseur Gonnie de Leeuw van Claeren HRM. 'Die is vaak flexibeler dan je denkt. Ik merk dat veel werknemers hun probleem niet bespreekbaar durven te maken. Bedenk dat een werkgever ook gebaat is bij een werknemer die lekker in zijn vel zit.'

Dat geldt ook wanneer je tobt over een toekomstige situatie. Baars: 'Soms helpt een gesprek met de P&O'er ook al. Dat heb ik regelmatig bij de hand gehad. Ik merk dat het geven van informatie over de mogelijke regelingen vaak al rust en lucht geeft. Een werknemer met een ernstig zieke partner heb ik eens - naar omstandigheden - gerust weten te stellen door aan te geven dat als zou blijken dat haar partner zou komen te overlijden, dat zij zowel in de fase daarnaartoe als in de tijd daarna, in overleg haar tijd kon nemen.'

4. Denk out of the box

Je hoeft het niet altijd te denken in kant-en-klare oplossingen. In overleg met je werkgever kan soms meer nodig zijn dan je denkt. De Leeuw: 'Vaak is de oplossing heel simpel, mits het probleem bekend is. Een werknemer bleek haar eigen auto niet meer te kunnen betalen, omdat haar man zijn baan was verloren en na de WW-termijn in de bijstand terechtkwam. Dat kwam na een goed gesprek met werkgever boven tafel. De werkgever besloot om haar te helpen door haar een auto van de zaak te geven voor woon-werkverkeer. Openbaar vervoer was hier trouwens geen optie vanwege de slechte verbinding.'

Baars: 'Zo ken ik een medewerker die privé behoorlijk wat stress ondervond, al was die in principe van tijdelijke duur. Dit had zijn weerslag op zijn werk. Hij reageerde kortaf, schoot sneller uit z'n slof op voor anderen onverwachte momenten, enzovoort. De leidinggevende voelde met hem mee, maar vond ook dat zijn gedrag onacceptabel was. In overleg met mij heeft ze de bedrijfsarts ingeschakeld voor een objectief en deskundig advies en uiteindelijk heeft zij ervoor gezorgd dat de werknemer voorlopig wat werkzaamheden verricht waarbij hij minder contact heeft met collega's en studenten. Op die manier is een ziekmelding niet nodig, de medewerker blijft betrokken bij het werk en heeft bovendien ook nog enige afleiding van zijn privéproblemen.'

5. Maak ook thuis keuzes

Onderzoek daarnaast of je jouw privéleven anders kunt organiseren. De Leeuw: 'De oplossing voor een betere balans ligt niet altijd in het werk. Kijk ook eens naar je thuissituatie. Kan jouw man of vrouw meer opvangen? Of kun je bepaalde huishoudelijke taken uitbesteden? Maak eens een lijst met taken die wekelijks terugkomen. Deze kun je misschien uitbesteden of efficiënter aanpakken, waardoor je meer tijd overhoudt voor zaken die van groter belang zijn voor jou.'

Probeer een dagindeling te vinden die voor jou werkt. Van Tilborg-Felling: 'Soms is het verstandig om afspraken met je partner opnieuw te bekijken. Wat zijn je grenzen? Wat vind je belangrijk? Wil je graag thuis zijn voor het avondeten met je kinderen, blok dan je agenda en ga op tijd naar huis. Mocht je werk niet af zijn, dan kun je altijd weer aan het werk wanneer ze in bed liggen. Hierover kun je ook afspraken maken met je leidinggevende en collega's.'

6. Realiseer je de prijs van parttime werken

Wanneer is parttime werken een optie? Asscher: 'Het is goed te bedenken dat parttime werken uiteraard ook financiële consequenties heeft. Het kan bovendien soms effecten hebben op carrièreperspectieven, hoewel dat niet zo hoort te zijn. Daarnaast moet je je bewust zijn van de arbeidsjuridische risico's: de ontslagvergoeding bij ontslag zal lager uitpakken en ook je WW zal lager liggen.'

Van Tilborg-Felling: 'Houdt er rekening mee dat parttime werken in de praktijk niet altijd betekent dat het werk minder wordt, terwijl je salaris wel naar beneden wordt aangepast.'

7. Maak je keuzes omkeerbaar

Hoe kun je ervoor zorgen dat de keuzes die je nu maakt later ook nog omkeerbaar zijn? Dus stel je weet dat je het komende half jaar privé erg zwaar belast gaat worden, hoe kun je er dan voor zorgen dat na dat halve jaar alles weer wordt zoals het was?

Asscher: 'Maar hierover duidelijke afspraken met je werkgever. Met name bij parttime werken is het belangrijk om schriftelijk vast te leggen dat het gaat om een beperkte periode. Daarnaast kun je aparte afspraken maken over wat er gebeurt met vakantiedagen, pensioen en de hoogte van de ontslagvergoeding bij een eventueel ontslag in de parttime periode.'

8. Vergeet het nieuwe werken niet

Wanneer is nieuwer werken een oplossing? Asscher: '"Nieuwer werken" zorgt niet altijd voor een betere balans tussen werk en privé. Iemand die toch al te veel met werk bezig is, haalt zo het werk in huis. En iemand die privé te veel taken heeft, zal bij thuiswerken niet productiever zijn, door alle afleidingen om hem of haar heen.'

Van Tilborg-Felling: 'Voordeel is dat je geen reistijd hebt en ongestoord aan het werk kan. Ik ken een geval van een medewerker die 4,5 dag per week werkte. Hij reed dus ook die halve dag heen en weer naar kantoor. Om een betere balans te vinden, werkt hij nu op deze dag thuis. Dat bevalt iedereen goed.'

9. Ga niet meteen parttime werken als je ook met ouderschapsverlof kunt

Ben je zwanger of heb je net een kind gekregen? Onderzoek dan de mogelijkheden op het gebied van zwangerschapsverlof. Van Tilborg-Felling: 'Wanneer je na je zwangerschapsverlof minder uren wilt gaan werken, bestaat de mogelijkheid om ouderschapsverlof op te nemen. Ook hier gelden wettelijke richtlijnen en daarnaast zijn er ook nog bedrijfsspecifieke richtlijnen. Zoek daarom uit om te zien hoe dit bij jouw bedrijf is geregeld.'

10. Zorgverlof is niet alleen voor familie

Heb je de zorg voor een familielid of vriend? Baars: 'In cao's is vaak een aantal verschillende soorten verlof beschreven. Dus niet alleen vakantieverlof, maar ook kortdurend zorgverlof en calamiteitenverlof. En mocht dat niet zo zijn, dan kun je terugvallen op de Wet arbeid en zorg.'

Asscher: 'Daarin is onder meer geregeld dat de werkgever zorgverlof of calamiteitenverlof alleen kan weigeren als het bedrijf hierdoor in ernstige problemen komt.' Ook regelt de wet dat je tijdens kortdurend zorgverlof en calamiteitenverlof niet zonder inkomsten zit: 'Je hebt recht op doorbetaling van ten minste 70 procent van je salaris.'

Baars: 'Zorgverlof is bedoeld voor tijdelijke situaties, om je zieke kind, partner of ouder de noodzakelijke zorg te geven. Zorgverlof is ook mogelijk voor broers, zussen, grootouders, kleinkinderen, huisgenoten en bekenden. Als een zorgsituatie structureel wordt, bijvoorbeeld in geval van een chronisch zieke naaste, dan volstaat zorgverlof op den duur niet. Dan zou parttime werken, mits financieel haalbaar, wel een oplossing kunnen zijn. En nieuwer werken wellicht ook. Alhoewel er ook beroepen bestaan waarbinnen zowel het nieuwe werken of zelfs parttime werken lastig(er) realiseerbaar is.'