Jonge mensen vaker bevriend met collega’s, ‘maar kijk uit voor de risico’s’

Eerder dit jaar schreven we over collega’s die zulke goede vrienden zijn dat ze samen op vakantie gaan. Dat is verre van gangbaar: volgens recent onderzoek beschouwt 43 procent van de Nederlanders collega’s zelfs helemaal niet als vrienden. Ook denkt ruim een kwart dat bevriend zijn met het management een voorkeursbehandeling oplevert. De studie werd uitgevoerd door Markteffect in opdracht van Top Employers Institute, de internationale organisatie die zicht richt op het certificeren en erkennen van uitstekende arbeidsomstandigheden bij bedrijven wereldwijd. 

Dingen delen

Het onderzoek onderstreept volgens Monica van der Meeren, regional director EMEA van Top Employers Institute, het belang van een gezonde balans tussen werk en privé. ‘Het is heel belangrijk voor het welzijn en de productiviteit van medewerkers dat ze de ruimte pakken om te ontspannen en op te laden buiten werktijd. Dat draagt bij aan algemene tevredenheid en verkleint het risico op een burn-out.’ 

Of er vriendschappen zijn op het werk, verschilt volgens loopbaancoach Daniëlle Bax per sector. In de zorg ziet zij juist vaak dat collega’s wél vrienden worden, ‘simpelweg omdat je intensief met elkaar samenwerkt en veel persoonlijke dingen deelt’. Maar in commerciële sectoren of op kantoor, waar de focus meer ligt op presteren, blijft die afstand vaak groter. ‘Daar draait het meer om het werk zelf en minder om het opbouwen van persoonlijke relaties.’

Kliekjesvorming

Daarnaast lijkt het volgens het onderzoek een kwestie van levensfase: slechts 18 procent van de 55-plussers gaat met collega’s om als vrienden, tegenover een derde (32 procent) van de medewerkers jonger dan 35 jaar. ‘Het verschuift naarmate mensen wat ouder zijn’, bevestigt Van der Meeren. ‘Ouderen hebben meestal al een groter sociaal netwerk buiten het werk opgebouwd en daardoor minder behoefte aan nieuwe vriendschappen op de werkvloer. Maar het geldt ook voor mensen met kleine kinderen en drukke werkagenda's. Die vinden het vaak lastig om dat allemaal te combineren met sociale activiteiten buiten het werk.’

Vriendschappen op het werk zijn zeker niet zonder risico's, waarschuwt Bax. ‘Ze kunnen het soms lastig maken om professioneel te blijven. Als je met een vriend werkt, kun je sneller dingen persoonlijk opvatten. Kritiek op je werk? Dat kan als een aanval voelen, terwijl het misschien gewoon feedback is. Het kan ook tot kliekjesvorming leiden, wat weer voor anderen ongemakkelijk kan zijn. Zo kunnen vriendschappen op het werk veel voelbare spanningen en frustraties creëren.’

Persoonlijke gunsten 

Het is zeker niet gezond als mensen worden voorgetrokken, of wanneer dat zo lijkt. Met name leidinggevenden moeten daarvoor waken, stelt Bax. ‘Jij hebt een andere rol, je bent verantwoordelijk voor het team; dan is het cruciaal dat je je objectief opstelt. Als mensen het gevoel krijgen dat je iemand voortrekt omdat je buiten werktijd vrienden bent, kan dat echt schadelijk zijn voor de sfeer. Grenzen trekken is niet alleen goed voor de teamdynamiek, maar ook voor jouw geloofwaardigheid als leider. Het creëert een veilige werkomgeving waarin iedereen weet dat die gelijk wordt behandeld.’

Zodra de schijn van voorkeursbehandelingen ontstaat, kan dat het vertrouwen en de teamdynamiek op de werkvloer schaden, zegt ook Van der Meeren. ‘Als werkgever moet je duidelijke richtlijnen en gedragscodes opstellen die transparantie en eerlijkheid bevorderen. Je mag als leidinggevende nooit persoonlijke gunsten verlenen aan medewerkers of privé-informatie gebruiken bij het nemen van een zakelijke beslissing. Je kunt mensen trainen in het handhaven van professionele grenzen. Dat moet je dan ook weer ook evalueren. Ontstaan zulke signalen toch, pak het dan vroegtijdig aan.’

Grenzen stellen

Grenzen stellen tussen vriendschappelijke en professionele relaties is makkelijker gezegd dan gedaan. Hoe sla je immers een uitnodiging voor een drankje na werktijd af zonder mensen te beledigen? Dat hangt sterk af van wie jij bent en met wie je werkt, vindt Bax. ‘Zolang je professioneel, eerlijk en helder blijft, en niet emotioneel, kun je mensen niet echt schofferen. Het is prima om te zeggen: “Vandaag sla ik de borrel over, ik heb wat tijd voor mezelf nodig.” Zolang je transparant bent, weten mensen waar ze aan toe zijn.’

In de praktijk ziet Van der Meeren dat mensen die een scheidslijn tussen collega's en vrienden willen, dat vaak subtiel doen. ‘Ze zeggen dingen als: “Bedankt voor de uitnodiging, maar ik heb al vaste sportafspraken buiten mijn werk.” Anderen houden meer van duidelijkheid en zullen het wel gewoon uitspreken.’ Dat tegelijkertijd veel bedrijven teambuildingactiviteiten stimuleren, zoals gezamenlijk sporten, vindt zij een goede ontwikkeling. ‘Natuurlijk kun je momenten creëren waarop collega’s op informele manier met elkaar in contact komen. Maar laat het een vrije keuze zijn voor ieder individu. Maak zo’n gezamenlijk evenement vooral niet een verplicht item. Het draait allemaal om balans.’