Gaslighting op de werkvloer: zo herken en stop je het

Onder gaslighting verstaan we een vorm van psychologische manipulatie. De dader wil het slachtoffer mentaal stukmaken. Dat doet diegene door het slachtoffer te laten twijfelen aan het eigen gezonde verstand. Gaslighting is bijvoorbeeld iemand laten denken dat die zich dingen inbeeldt die wel degelijk gebeuren. Of zeggen dat de werktaken eerlijk verdeeld zijn, terwijl alles op jouw bord terechtkomt. De term komt uit de klassieke film Gaslight (1944), waarin een man zijn vrouw laat denken dat ze gek aan het worden is.

Wie doen het?

Een collega of manager die deze methode hanteert, wil vaak controle uitoefenen, macht behouden, of de eigen incompetenties verbergen door anderen te kleineren of hen de schuld van iets te geven. Vaak zijn gaslighters ook narcisten.

Verwoestende impact

Gaslighting kan een verwoestende impact hebben op de mentale gezondheid van de werknemer die het overkomt. De constante manipulatie, twijfels en emotionele mishandeling kunnen ernstige psychologische en emotionele effecten hebben, zoals verlies van zelfvertrouwen, twijfels aan het eigen beoordelingsvermogen en de eigen beslissingen, aanhoudende angst en stress, sociale isolatie, wanhoop en depressie.

Hoe herken je gaslighting?

Al deze symptomen kunnen ernstige belemmeringen vormen voor het functioneren op het werk en vereisen vaak professionele hulp. Het is daarom cruciaal om gaslighting zo vroeg mogelijk te stoppen. Gaslighting is lastig te herkennen, zowel voor werkgevers als individuele slachtoffers, omdat het vaak subtiel begint en geleidelijk escaleert. Veelvoorkomende signalen zijn:

• Ontkennen van feiten: een dader van gaslighting zal vaak feiten ontkennen of verdraaien, zelfs als er overtuigend bewijs is voor het tegendeel. Hierdoor ontstaat verwarring en zelftwijfel bij het slachtoffer.

• Verdraaien van de waarheid: gaslighters presenteren gebeurtenissen op zo’n manier dat het slachtoffer zich schuldig of incompetent voelt, zelfs als daar geen reden voor is.

• Minimaliseren van gevoelens: wanneer een werknemer gevoelens uit, dan zal een gaslighter die bagatelliseren of zelfs belachelijk maken. Daardoor voelt het slachtoffer zich niet serieus genomen.

• Verwarring zaaien: gaslighters geven bewust tegenstrijdige informatie of veranderen hun verhaal om verwarring te veroorzaken bij het slachtoffer. Dat gaat daardoor twijfelen aan de eigen realiteit.

• Word jij ge-gaslight? Bij jezelf herken je het als je heel vaak ‘sorry’ zegt en je afvraagt waarvoor je dat eigenlijk doet. Of als je vaak gedachten hebt als 'Ben ik nou gek…?'

Hoe ga je ermee om?

Omgaan met gaslighting op de werkvloer vereist een combinatie van zelfbewustzijn, assertiviteit en steun van anderen. Dit is wat je kunt doen:

• Vertrouw op jezelf. Blijf trouw aan je eigen ervaringen en intuïtie. Houd vast aan feiten en laat je niet intimideren door de manipulatieve tactieken van anderen.

• Zoek steun. Praat met vertrouwde collega's, vrienden of familieleden over wat je meemaakt. Perspectieven van derden helpen om je situatie objectiever te bekijken en je zelfvertrouwen te herstellen.

• Gaslighters liegen en ontkennen, houd daarom een dagboek bij. Noteer specifieke incidenten, inclusief data, tijden en betrokkenen. Dit kun je gebruiken als bewijsmateriaal wanneer de situatie escaleert en je professionele hulp moet inschakelen.

• Stel grenzen. Wees duidelijk en assertief over wat acceptabel gedrag is en wat niet. Sta niet toe dat anderen jouw gevoelens minimaliseren of je zelfrespect ondermijnen. Bijt gelijk van je af, laat je niet in de slachtofferrol drukken. Hoe onzekerder jij je opstelt, hoe makkelijker je een prooi bent voor een gaslighter.

• Zoek hulp. Als gaslighting toch je geestelijke gezondheid of professionele leven begint aan te tasten, zoek dan zo snel mogelijk hulp bij een vertrouwde hr-vertegenwoordiger, een leidinggevende, of zelfs een coach of counselor buiten het bedrijf.