Zo verwerk je een gedwongen ontslag: deel 2

De gevolgen van een ontslag moeten niet onderschat worden. De periode voorafgaand aan je uitdiensttreding verloopt niet altijd harmonieus. Er kunnen conflicten zijn geweest, mogelijk was de sfeer slecht of voelde je je eenzaam. Misschien heb je te horen gekregen dat je onvoldoende functioneerde, of dat er voor jouw functie geen ruimte meer was. En er is zelfs een kans dat je tegenover je leidinggevende in de rechtszaal hebt gestaan. In dat geval is er niet altijd gelegenheid geweest voor een afscheidsfeestje.

Het is dus niet zo vreemd dat je zelfbeeld een knauw heeft gekregen. Het kan lastig zijn om de gebeurtenissen zomaar naast je neer te leggen. En daarbovenop krijg je ook nog te maken met praktische problemen, zoals een terugval in inkomen, de noodzaak om weer te gaan solliciteren en het probleem hoe je je ontslag moet verklaren tijdens sollicitaties. Hoe kom je hier weer uit?

We vroegen drie loopbaancoaches om advies en kregen in totaal twaalf tips. Vorige week kon je de eerste zes tips al lezen; vandaag tip 7 tot en met 12.

7. Onderzoek wat je nodig hebt

Hoe zorg je dat je zelfbeeld weer positiever wordt? 'Door goed te luisteren naar jezelf, naar wat je nodig hebt om je ontslag te kunnen verwerken', zegt psycholoog en coach Ilse Reijs van Reijs Consult. 'Ga niet te snel voorbij aan de verwerking van je gevoelens. Daarbij helpt het heel erg om positieve feedback aan mensen in je omgeving te vragen. Vraag hen bijvoorbeeld waar zij vinden dat je talenten liggen. Zo stuit je misschien op onontdekte talenten. Vaak blijkt dan dat die niet tot hun recht konden komen bij de oude werkgever. Dat helpt dan weer bij het accepteren van het ontslag.'

Psycholoog en coach Rebecca Vandenabeele van LemonGrass coaching: 'Neem de tijd om het verlies van je baan te verwerken. Verwacht niet dat je meteen vol goede moed en inzet aan iets nieuws kan beginnen. Eerst zul op een voor jou hanteerbaar tempo afscheid moeten nemen van het oude. Uit onderzoek is gebleken dat mensen die tijd en aandacht besteden aan de psychische gevolgen van ontslag en zichzelf de ruimte gunnen om het rouwproces te doorlopen, beter herstellen van ontslag. Wat niet wil zeggen dat je niet op zoek zou kunnen gaan naar een nieuwe baan. Soms helpt het juist om weer aan de slag te gaan. Je kunt dan ervaren dat je wel degelijk goed bent in bepaalde zaken. Als je daar dan ook nog eens waardering voor krijgt, kan het bovendien een enorme boost geven aan je zelfvertrouwen.'

8. Creëer een veilige situatie om je emoties te verwerken

Wat moet je met al die negatieve emoties? 'Praat over je gevoelens met iemand die begrip heeft voor je situatie of met een professional', zegt coach Mariëtte Hermens van De Terp Loopbaancoaching. 'Aan je gevoelens kan niet zomaar een eind worden gemaakt. Dat wat jou overkomt, moet tijd hebben om op zijn plek te vallen. Het is belangrijk dat je je sociale contacten opzoekt. Het kan daarnaast helpen om je emoties regelmatig van je af te schrijven. Het geeft een bevrijdend gevoel en je zult merken dat je daarmee je baan kunt gaan loslaten. Blijf in ieder geval niet zitten met je kwaadheid of verdriet. En val je werkgever of oud-collega's er ook niet mee lastig.'

9. Doe dingen waar je energie van krijgt

Wat kun je nog meer doen om je ontslag te verwerken? Hermens: 'Probeer afstand te nemen van wat je is overkomen en zoek een activiteit die je helpt om los te komen van je situatie. Denk hierbij aan het maken van een mooie reis, het verbouwen van je woning, het oppakken van een oude hobby of het volgen van een talencursus. Activiteiten die jou blij maken en waarbij je je hoofd leeg kunt maken.'

Vandenabeele: 'De activiteiten waar je energie van krijgt, zijn meestal ook de dingen waar je goed in bent of voldoening uit haalt. Hierdoor ga je positiever naar het leven kijken en ook naar jezelf. Het is overigens wel zo dat mensen daar pas aan toe zijn wanneer ze het ontslag hebben geaccepteerd.'

10. Vind jezelf opnieuw uit

Hoe verzamel je de moed om weer te gaan solliciteren? Hermens: 'Bezoek een loopbaancoach of psycholoog die je kan helpen om meer zelfvertrouwen en eigenwaarde op te bouwen. Dit heb je nodig om later de arbeidsmarkt te betreden. Solliciteren is arbeidsintensief en vraagt een groot incasseringsvermogen. Het is prettig en stimulerend om je in dit proces te laten begeleiden. Vind antwoorden op de vragen “wie ben ik?”, “wat wil ik?”en “wat kan ik?”. Daarna kun je de juiste focus aanbrengen en een actieplan opmaken in je zoektocht naar een volgende baan.'

11. Grijp de kans om je loopbaan een andere draai te geven

Kun je iets leren van ontslagen? Kun je er sterker uit komen? Reijs: 'Natuurlijk kan je wat leren van een ontslag. Over waar je grenzen en mogelijkheden liggen. En dat je daar niet snel meer aan voorbij wil laten gaan. Zie het als een kans om nu eindelijk eens echt te gaan doen wat je leuk vindt.'

Hermens: 'Soms krijgt iemand bij ontslag feedback waar hij of zij iets aan heeft. Ik heb eens een docent gecoacht. Haar functie werd beëindigd vanwege een fusie. Ze bevond zich daardoor in de luxe positie om serieus na te denken over de volgende stap in haar loopbaan. Bij haar vertrek liet de schoolleiding weten dat ze veel meer in haar mars had dan ze zelf doorhad. Door die waardering durfde ze de stap te zetten om voor zichzelf te beginnen als onderwijsadviseur. Als ze geen ontslag had gekregen, had ze waarschijnlijk nog steeds dezelfde functie uitgevoerd, maar was ze daarin niet gelukkig geweest.'

12. Bereid je goed voor op sollicitatievragen

Als je bij sollicitaties vragen krijgt over je ontslag, hoe ga je daar dan mee om? Vandenabeele: 'Wees eerlijk. Vertel hoe het zit. Maar ga pas solliciteren als je zeker weet dat je niet in huilen uitbarst, zodra iemand naar je werkverleden vraagt.'

Hermens: 'Het blijkt voor veel mensen de moeilijkste vraag te zijn in een sollicitatiegesprek. Mijn advies is om vooral eerlijk te zijn. Draai er niet omheen en voorkom dat je te veel gaat uitweiden over de situatie. Geef aan dat je bent ontslagen wegens reorganisatie, verschil van mening of een fusietraject. Als je bent ontslagen omdat je niet naar behoren functioneerde, dan kun je aangeven dat je niet in de functie of cultuur paste.'

Reijs: 'Negatief praten over je oude werkgever is in elk geval af te raden. Dat komt altijd negatief over, hoe je het ook wendt of keert.'