Hans heeft al velen moeten ontslaan, maar wennen doet dat nooit
Internationaal manager Hans* blijft het moeilijk vinden om mensen de deur te wijzen, ook al heeft hij dat al vaak moeten doen. Maar er zijn wel manieren om dat fair en respectvol te doen.
‘Door de grote ramen van de directiekamer kon je kijken tot aan de stadsgrenzen. Mijn baas stak nu al minutenlang de loftrompet over mijn functioneren, de mijlpalen die ik had bereikt en mijn betekenis voor het bedrijf. Ik voelde een promotie aankomen, totdat hij plotseling zei: ‘Toch willen we afscheid van je nemen.’’
‘Terwijl de woede in mijn borstkas opwelde, analyseerde ik de situatie. Ik had zelf al vaak in de schoenen van mijn baas gestaan. Iedereen die ooit een slechtnieuwsgesprek-training heeft gevolgd, weet dat je die boodschap niet mooier moet maken dan hij is. Dat bleek te kloppen, ik constateerde dat mijn ontslag als een kaakslag was aangekomen. Het schokte me bovendien dat mijn baas niet de moed had gehad om mij onmiddellijk te vertellen waar het op stond. Dan hadden we rustig kunnen overleggen over mijn vergoeding en waren we met een handdruk uiteengegaan. Nu zei ik: ‘Waarom zeg je dat niet meteen, in plaats van eerst zo’n lulverhaal te houden?’ Daarna kondigde ik aan mijn advocaat te bellen. In de lift naar beneden moest ik denken aan een massaontslag dat ik bijna twintig jaar eerder had moeten uitvoeren.’
&w=1200&q=75)
‘Ik zou die middag de kerstviering openen in de kantine. Ik zat aan mijn bureau toen de telefoon ging. Het was de advocaat van het bedrijf. Hij zei: ‘Het faillissement is aangevraagd. De curator is onderweg. Wil jij het personeel ondertussen informeren dat het bedrijf wordt opgeheven?’ De eigenaar had mij nooit verteld dat er problemen waren. Ik had als bedrijfsleider een puur operationele rol. Ik dacht aan de kerstinkopen die de werknemers hadden gedaan, de maaltijden die ze gingen bereiden, de familieleden die waren uitgenodigd. Ondertussen staarde ik naar de nieuwe jaarkalender die tegenover me aan de muur hing.’
Vijf gênante fouten bij het aanzeggen van ontslag
De volgende fouten komen volgens psycholoog en stress- en burn-outcoach Annita Rogier voor tijdens ontslaggesprekken::
Hang it yourself - ‘Je snapt zeker wel waar dit gesprek over gaat. Realiseer je wat dit voor jou betekent?’
De pil vergulden - 'Eigenlijk is het goed nieuws, want je droomde er toch van om een camping in Frankrijk te gaan beginnen.’
Bagatelliseren - ‘Zo erg is het toch niet. Er zijn ergere dingen dan een ontslag.’
Agressie - ‘Als je beter had gepresteerd, dan was dit niet nodig geweest.’
Uitstellen - ‘Hoe is het met de kinderen? Ga je nog op vakantie?’
Plompverloren
‘Na een half uur maakte ik de gang naar de kantine voor de geplande kerstspeech. Mijn knieën knikten toen ik de lage trap naar het podium op liep. De microfoon voelde glibberig in mijn handen. De paar mensen dicht bij het podium die hun gezicht naar mij toedraaiden, stopten met lachen. Toen het akelig stil werd, hoorde ik mijn krakende stem zeggen: ‘Ik kreeg een half uur geleden een telefoontje van de advocaat van het bedrijf. Het bedrijf is failliet. Het wachten is nu op de curator.’ De tijd leek te bevriezen. Daarna kwamen de reacties, van verdriet tot woede. Ik bleef op het podium staan, gaf mijn team de tijd om het nieuws te verwerken, beantwoordde vragen. Later liep ik het trapje af, de zaal in. Ik had het nieuws plompverloren gebracht. Maar nu, twintig jaar later, ben ik daar alsnog trots op.‘
Blijf jezelf ontwikkelen door thuis online te leren
Ook vanuit huis kun jij je nog steeds blijven ontwikkelen met thuisstudies, e-learnings en virtuele online klassen. En voor wie de smaak echt te pakken heeft, hebben we abonnementen waarmee je onbeperkt online kunt leren.
‘Anno 2020 werk ik bij een bedrijf waar harde keuzes moeten worden gemaakt. De coronacrisis heeft niet alleen tot omzetverlies geleid, maar ook duidelijk gemaakt dat veel functies net zo goed elders kunnen worden uitgevoerd. Ik heb de opdracht om een aantal locaties te sluiten en in lagelonenlanden vervangende kantoren te vinden en in te richten. Een groot deel van de huidige banen gaat komend jaar vervallen. Aan mij de taak om de criteria op te stellen.’
&w=1200&q=75)
‘Ook ik ben niet zeker van mijn positie. Toch wil ik deze reorganisatie zelf doorvoeren. Met mooi weer kan iedereen zeilen. Ik vraag me wel af hoe ik mezelf de komende tijd gemotiveerd en gefocust kan houden. Het gaat niet makkelijk zijn. Er zal veel politiek gemoeid zijn met het hele proces. Ik vraag me af of ik daar wel de energie voor zal kunnen blijven opbrengen. Het moeilijkst vind ik dat de mensen boven mij mogelijk een verborgen agenda hebben. Ik wil een juist en volledig beeld schetsen aan mijn landenmanagers. Ik wil ze niet met een half verhaal op pad sturen. Mijn baas zegt nu dat van elke vestiging een groot deel van de mensen ontslagen moet worden, maar ik vrees ook voor de resterende mensen.’
‘Ik hoop dat ik snel gewoon weer het vliegtuig kan nemen, in plaats van te moeten video-vergaderen. Zo’n boodschap kun je eigenlijk alleen face-to-face brengen. Dat getuigt van respect. Iedereen reageert weer anders. Ik heb geregeld meegemaakt dat iemand met stoelen of tafels ging gooien, of de deur keihard dicht smeet. Maar ik herinner me ook een medewerkster die als verlamd bleef zitten. Ze was totaal van de kaart. De hr-manager wilde een arm om haar heen slaan, maar ik heb haar non-verbaal duidelijk gemaakt dat ze dat achterwege moest laten. Pas na minuten zwijgen kwam er een eerste reactie. Ze vroeg of het goed was dat ze nu naar huis ging. We hebben ervoor gezorgd dat iemand haar bracht.’
* De naam Hans is gefingeerd op verzoek van de geïnterviewde
&w=1200&q=75)
Respectvol ontslaan
Iemand menselijk ontslaan, hoe doe je dat? Annita Rogier geeft de training Slecht nieuws, goed gebracht. Een aantal aandachtspunten:
Bereid je voor - Het komt voor dat organisaties medewerkers per sms ontslaan. Veel onpersoonlijker kan het niet. Verdiep je in de persoon die je gaat ontslaan. Rogier: ‘Niet om er vervolgens van af te zien of om op persoonlijke dingen in te gaan, maar wel om te weten wie je voor je hebt. Ook geeft deze voorbereiding je de kans om enigszins te voorspellen wat iemands reactie zal zijn.’
Houd de boodschap kort - Draai niet om de zaken heen. Breng de boodschap kort maar duidelijk. ‘Gebruik geen verbloemende taal. Zeg niet: ‘onze wegen gaan uit elkaar’ of ‘op termijn zien we voor jou geen perspectief hier.’ Dan denkt iemand al snel: ‘ze hebben intern iets voor me gevonden’.’
Wees respectvol - Hoe iemand ontslag krijgt, kan veel invloed hebben op hoe iemand het verwerkt. ‘Als je het niet respectvol doet, dan kan iemand twee jaar later nog een rotgevoel hebben over hoe het gesprek is verlopen. Wees daarom noch kleinerend, noch verwijtend, noch badinerend. Verschuil je ook niet achter de directie.’
Bied emotionele opvang - Geef de ontslagen persoon de gelegenheid om te spuien. ‘Als iemand emotioneel reageert, laat dat dan bestaan. Je kunt zeggen: ‘ik begrijp dat je verdrietig of boos bent’.’ Ga de persoon echter niet troosten. ‘Dat voelt alsof je iemand met de ene hand een klap geeft en met de andere hand aait.’ Wel kun je eventueel hulp aanbieden. ‘Je kunt bijvoorbeeld in de kamer ernaast een outplacement-begeleider ter beschikking stellen, of iemand van bedrijfsmaatschappelijk werk.’
Spreek met de achterblijvers - Vergeet niet om de achterblijvers te steunen en gerust te stellen. ‘Zij kunnen zich onzeker of onveilig voelen of boos zijn.’ Leg hen uit dat dit de enige mogelijkheid was. Bied hen bovendien perspectief: ‘Laat duidelijk voelen dat je met dit team verder wil. En dat de organisatie nu een gezonde positie heeft om samen verder te bouwen.’
