Hoe leg je de lat lager?

Je wilt een goede werknemer zijn en als het even kan carrière maken. Je zet dus elke dag maximaal in. Maar je merkt dat je vermoeider wordt. Zelfs na een korte vakantie ben je nog niet echt uitgerust. Wat is er aan de hand? Leg je de lat misschien te hoog?

1. Let op de signalen

Hoe merk je dat je de lat te hoog legt? Psycholoog en coach Ilse Reijs van Reijs Consult: 'Doordat je, ook als het niet belangrijk is, heel hoge kwaliteit werk moet afleveren van jezelf . Er zit een bepaalde dwang op.' Psycholoog en coach Rebecca Vandenabeele van LemonGrass coaching: 'Als je overmatig piekert, veel stress ervaart en je zorgen maakt of je het wel goed doet, dan kan dat komen doordat je te hoge eisen aan jezelf stelt.'

2. Neem vermoeidheid serieus

Er is toch niks mis met hard werken? 'Je kunt het meestal wel even volhouden om er een schepje bovenop te doen, maar als het te lang duurt dan ontstaan er klachten, niet alleen lichamelijk, maar ook geestelijk', zegt coach Mariëtte Hermens van De Terp Loopbaancoaching.

Reijs: 'De beginsignalen van overspannenheid zijn onder meer vermoeidheid in combinatie met slechter slapen en concentratieproblemen. Ook ga je fouten maken die je normaal gesproken niet zou maken. Je staat dus eigenlijk te lang “aan”.'

3. Stel realistische eisen

'Vaak gaat de lat te hoog leggen gepaard met jezelf vergelijken met anderen', zegt Otteline Asselbergs van Young People Coaching. 'Je wilt niet onderdoen voor je collega's en vakgenoten en verwacht daardoor dingen van jezelf die niet redelijk en realistisch zijn. Je merkt dat je de lat te hoog legt, doordat je herhaaldelijk niet aan de gestelde eisen kunt voldoen. Dat kan bijvoorbeeld komen doordat je van jezelf verwacht dat je hetzelfde werk even goed kan als een collega die al meer werkervaring heeft.'

Vandenabeele: 'Niet alleen mensen met een neiging tot perfectionisme leggen de lat vaak te hoog. Dat geldt ook voor mensen die heel erg prestatiegericht zijn. Ambitie is gezond, jezelf doelen stellen kan motiverend werken. Maar wanneer je jezelf onhaalbare of te hoge doelen stelt dan werkt het demotiverend. Je raakt dan als het ware teleurgesteld in je eigen prestaties.'

4. Zie je angst onder ogen

Kijk of je kunt ontdekken waar je perfectionisme vandaan komt. Vandenabeele: 'Waar ben je bang voor? Wat is het allerergst dat kan gebeuren als je je doel niet haalt? Vaak blijkt die angst voor te komen uit ingesleten overtuigingen zoals " ik moet succesvol zijn, anders stel ik niks voor" of "als ik niet hard werk eindig ik in de goot". Vraag je af of je je door deze angsten wil laten leiden of dat je je overtuigingen wilt bijstellen.'

5. Word je bewust van je gewoontes

Het kan ook zijn dat je zelf niet eens door hebt dat je harder werkt dan goed voor je is. Hermens: 'Vaak hebben we in onze opvoeding al geleerd om hard te werken, niet te klagen en goed te presteren. Zo heb ik eens een cliënt gehad die was opgegroeid op de boerderij. Meewerken op de boerderij  was een belangrijk onderdeel in zijn jeugd. Hij wist niet beter en vond het heel normaal om na school zijn vader te moeten helpen op het land. Als manager was het voor hem dan ook heel gewoon om er vaak nog een extra schepje bovenop te doen en keihard te werken. Niet zeuren, maar doorgaan was zijn motto.'

6. Praat met je leidinggevende

Hoe weet je zeker of je de juiste eisen aan jezelf stelt? Asselbergs: 'Wanneer je niet in staat bent dit zelf te beoordelen, dan is het verstandig daar hulp bij in te schakelen. Praat erover met collega's, je leidinggevende, of een professional zoals een externe loopbaancoach.' Hermens: 'Misschien besteed je wel te veel tijd aan de puntjes op de i, terwijl je leidinggevende met tachtig procent ook al blij is. Vaak zie je zelf niet goed wat er anders kan.'

7. Maak keuzes

Focus je op het belangrijkste. Vandenabeele: 'Mensen die de lat te hoog leggen hebben vaak ook moeite met het stellen van prioriteiten en het maken van keuzes. Doordat ze alles willen doen, en ook alles supergoed willen doen, vinden ze het moeilijk om te focussen. Dat verhoogt het risico op onderpresteren. Vaak kenmerkt zich dat door uitstelgedrag, opdrachten niet af maken of te laat inleveren, want het is immers nog niet goed genoeg. Wanneer je leert om de lat lager te leggen, kan dit dus wel degelijk voordelen hebben voor collega's en leidinggevende.'

'Vaak merken ze dat je de taken die je op je neemt ook af maakt en met meer focus naar een resultaat toewerkt. Ook kan een voordeel zijn dat je meer ontspannen bent en met plezier naar je werk gaat, daar waar je eerst vooral zorgelijk was en veel piekerde over je resultaten.' Reijs: 'Het voordeel is dat je daarmee goed voor jezelf zorgt. Daarmee blijf je langer in balans en inzetbaar. Als jij ziek wordt, moeten je collega's jouw werk opvangen en daar worden ze ook niet echt blij van.'

8. Wees niet bang voor je baas

Wat zou je leidinggevende ervan vinden als je het jezelf wat gemakkelijker maakt? Asselbergs: 'Als een medewerker stelselmatig te hoge eisen aan zichzelf stelt, ligt ook stress en het risico op overspannenheid en op termijn uitval op de loer. Een leidinggevende is er dan ook zeker bij gebaat dat iemand goed weet wat hij wel en niet kan. Voor collega's gaat dit op een soortgelijke manier op. Het is prettiger om een collega te hebben, die weet wat hij (aan) kan. Daar kun je op bouwen. Je weet dat diegene zijn afspraken na kan komen. Daarnaast is iemand die de lat niet te hoog legt, waarschijnlijk een prettigere collega in de omgang. Omdat hij realistische eisen aan zichzelf stelt, zit hij beter in zijn vel.'

9. Heb vertrouwen

Zal niet alles mis gaan als je de lat lager legt? Vandenabeele: 'De lat lager leggen is ontzettend moeilijk voor mensen. Het betekent namelijk de controle loslaten. In eerste instantie kan dat heel onprettig en soms zelfs onveilig voelen. Belangrijk is het dat je jezelf realistische en haalbare doelen stelt. Vaak merk je dan al meteen dat het ook nodig om keuzes te maken. Je kunt namelijk niet alle doelen nastreven en succesvol zijn in het behalen daarvan. Dus wat vindt je echt belangrijk? Waar leg jij je prioriteiten? Focus op de belangrijkste zaken. En last but nog least: relativeer. Valt een resultaat tegen, presteer je minder dan je had gehoopt? Geef je zelf de ruimte om ook fouten te maken en hiervan te leren en leer tevreden te zijn met een minder goed resultaat. Het betekent niet het einde van de wereld.'

Oefeningen om vriendelijker te worden tegen jezelf

Ben je nooit tevreden, doe je het nooit goed genoeg? Hermens geeft een aantal adviezen over hoe je zelfkritiek kunt verminderen:

• Heb enige compassie met jezelf. Durf zonder oordeel je eigen emoties onder ogen te zien. Verzet je niet tegen lastige gevoelens, maar durf ze toe te laten. Luister naar de signalen van je lichaam en handel er naar.

• Door jezelf te accepteren in wie je bent, in plaats van wie je eigenlijk wil zijn, creëer je rust en ontstaat er balans in je eigen handelen.

• Evalueer aan het eind van de dag, wat goed ging en waar je tevreden over bent. Schrijf die punten vervolgens op. Het effect hiervan is groot.

• Kijk ook met begrip en liefde naar jezelf. Je bent echt niet de enige die onzeker is of twijfels heeft  over zijn of haar eigen handelen. Je mag fouten maken. Durf je kwetsbaar op te stellen.

Vier tips om je werklast te verlichten

Hoe doe je dat, de lat lager leggen? Reijs geeft een aantal tips:

1. Stel jezelf doelen. Onderzoek wat er nodig en realistisch is om een bepaalde taak tot tevredenheid af te ronden, maak daar heldere doelen van.

2. Bouw tijd in voor onverwachte dingen en voor ontspanning. Plan je dag dus niet vol.

3. Ken je eigen grenzen. Neem bijvoorbeeld de tijd om naar je lichaam te luisteren. Als je lijf aan geeft moe te zijn, neem dan pauze of doe iets wat je ontspant.

4. Vraag en accepteer steun van je collega's en leidinggevende.