'Met serious gaming leerdoelen halen, dat vergeet je niet snel'

Een potje FIFA, Mario Kart, Call of Duty… Bijna iedereen kent deze videogames (en zeker mensen met gamende kinderen). Games bieden verstrooien en ontspanning, maar herbergen ook andere functies. Dat je middels het spelen van spellen mensen kunt motiveren, verbinden en uitdagen, is al zo oud als de weg naar Rome. Serious gaming is echter relatief nieuw en wordt steeds vaker door bedrijven en werkgevers voor uiteenlopende zaken ingezet op de werkvloer.

Serious games kun je het beste zien als spellen waarvan vermaak niet het hoofddoel is. We spreken ook wel van non-entertainmentgames met een leerdoel. Een serious game kan een papieren bord- of kaartspel zijn, maar uiteraard ook digitaal zijn, in de vorm van een videogame of zelfs met behulp van een speciale fysieke of digitale ruimte, zoals bij escape rooms.

Een vliegtuig beladen

Over wat de allereerste commerciële videogame is, zijn mensen het wel min of meer eens: Pong uit 1972. Maar de eerste serious game bepalen is lastig. Bart Hufen, oprichter van BrandNewGame en de Gamification Academy: ‘Je zou kunnen zeggen dat Flight Simulators uit de jaren '70 de eerste echte serious games waren, maar in feite zijn het pure leermachines en simulaties, dus het ‘spelaspect’ fun zat er niet echt in. Eén van de eerste bedrijven in Nederland op dit vlak, waar ik zelf in 1999 ben afgestudeerd, is IJsfontein in Amsterdam. Men begon daar met het ontwikkelen van digitale games voor bijvoorbeeld KLM om luchtvrachtpersoneel te leren hoe ze een vliegtuig het best konden beladen. Dit was rond 2000.’

Datzelfde IJsfontein is nog altijd zeer actief en stelt dat de doelen van serious games velerlei kunnen zijn.  Op de website van het bedrijf worden verschillende typen genoemd:

• Training games – na afloop beheers je iets (beter) wat je buiten de game kunt gebruiken

• Awareness games – na afloop heb je nieuwe inzichten opgedaan

• Knowledge games – na afloop weet je meer over een specifiek onderwerp

• Marketing games – na afloop vind je iets leuker en voel je je meer verbonden met een merk/product

• Activation games – door te spelen ga je je (buiten de game) anders gedragen

• Recruitment games – na afloop weet je of een sollicitant bij een functie past

• Research games – door te spelen genereer je data voor onderzoekers

Uiteraard kan een serious game meerdere van bovenstaande doelen in zich verenigd hebben.

Burn-outs voorkomen

Ook Raccoon Serious Games (de naam zegt het al) uit Delft heeft zich volledig gericht op het bedenken, ontwerpen en ontwikkelen van serious games. Hadden de medewerkers niet veel liever de hele dag aan de volgende Fortnite gewerkt? Was dat niet veel stoerder en leuker geweest?

Jan-Willem Manenschijn, medeoprichter: ‘Ha, dat zou je je misschien denken, maar we geloven dat je beter, sneller en met meer plezier leert in games. We hebben allemaal een technische achtergrond en duiken dus graag de inhoud in. Hoe gaaf is het als je anderen enthousiast kunt maken om zich in nieuwe onderwerpen te verdiepen? Een game gebruiken als middel om een serieus (leer)doel te behalen, is onze leukste uitdaging. Door samenwerking, het gebruiken van meerdere zintuigen en unieke technische snufjes zorgen we voor een totaalbeleving, iets dat je niet snel meer vergeet.’

Hufen vult aan: ‘Als jij mag kiezen hoe je iets wilt leren: via een docent die alleen maar zendt, via e-learning dat vaak niet spannender is dan een slechte multiple-choicequiz of via een game. Wat zou jij dan kiezen? Games zijn voor allerlei organisatiedoelen geschikt. Of het nou gaat voor het borgen of tot leven brengen van de organisatiecultuur – een opdracht die we deden voor Nationale Nederlanden wereldwijd – of, een opdracht voor BelCompany, de medewerkers bewust te maken van verschillende klanttypes en customer journeys. We hebben zelfs een game gemaakt om medewerkers van bedrijven stil te laten staan bij hun vitaliteitsbehoefte om burn-outklachten te voorkomen.’

Onboarding: the game!

De klanten van Raccoon zijn divers, al richt de Delftse ontwikkelaar zich in basis op de technische sector: ‘Het zijn vaak grotere bedrijven of (semi-)overheden die bij ons aankloppen. Denk aan Rijkswaterstaat, banken zoals ING, techniekbedrijven zoals Fugro of SPIE en IT-bedrijven zoals Routz of DICTU’, aldus Manenschijn.

De toepassingen van serious games zijn dus divers. Voor Routz – een ICT-bedrijf dat zich richt op netwerkinfrastructuur – bedacht Raccoon een onboarding game; een set spellen die gebruikt worden tijdens de introductiedag . Nieuwe medewerkers leren door deze games de organisatie en haar kernwaarden kennen. Ze krijgen inzicht in wat er van hen wordt verwacht en hoe ze zich tegenover de klant kunnen presenteren. Het competitieve in de ‘Routzers’ wordt in deze games goed naar boven gehaald. Manenschijn: ‘Opdrachtgever Routz heeft innovatie hoog in het vaandel staan. Middels deze onboarding game wilden we ervoor zorgen dat het innovatieve DNA vanaf dag 1 duidelijk naar voren komt.’

‘In mijn eerste boek, Laat met je merk spelen, beschrijf ik legio voorbeelden aan de hand van de marketingmix: personeel, product, prijs, plaats en promotie’, zegt Hufen. ‘Er zijn escape rooms denkbaar om mensen te leren wat je moet doen in het geval van calamiteiten (brand, iemand valt flauw, stroom valt uit), of kaartspellen om elkaars talenten te ontdekken. Dat laatste is handig bij nieuwe teams die samenwerken in retail of ICT – we hebben zoiets ontwikkeld voor Foot Locker Europe – maar inderdaad ook om merkwaarden wereldwijd tot leven te brengen, zoals in bovenstaande voorbeeld van Routz van Raccoon.’

Het grote voordeel van serious games

Serious games versterken het menselijk leerproces en creëren een hoge mate van betrokkenheid. Een goede serious game zorgt ervoor dat mensen snel ontvankelijk worden voor een boodschap. Manenschijn: ‘Dat komt doordat een veilige wereld wordt gecreëerd. In een serious game kun je scenario’s voorleggen en grenzen opzoeken, experimenteren met nieuwe rollen en processen, teamdynamiek en conflicten bespreekbaar maken, fouten maken, van strategie veranderen en obstakels overwinnen. En dit alles zonder dat het serieuze consequenties heeft. Deze vorm van leren laat medewerkers de hoofdrol spelen in de verandering, in plaats van dat er sprake is van passieve overdracht van informatie middels strategische documenten, presentaties of e-learnings.’

Hufen is groot voorstander van de digitale vorm van serious games, al kan een ouderwets bordspel net zo goed gewenste resultaten opleveren: ‘Als jouw doel is om medewerkers letterlijk dichter bij elkaar te brengen, dan kan een potje kaarten prima zijn. Het is bewezen dat, om racisme te bestrijden, het heel waardevol kan zijn om mensen samen te laten spelen. Ze komen er dan spelenderwijs achter dat die ander helemaal niet zo anders is als jij.’

‘Het grootste voordeel van digitale serious games vind ik echter dat je alles kunt meten en via een dashboard overzichtelijk als hr-data kunt presenteren. Zo hebben we een game gemaakt voor KLM om ICT-personeel inzicht te geven in elkaars waarden, aangeboren talenten, expertise en probleemoplossend vermogen. De tool geeft inzicht in wie waar goed in is, maar toont ook de backlog van issues waar men tegenaan liep, hoe lang die issues bleven liggen, wie ze oppakte en hoe het opgelost werd. Het geeft inzicht in de beste – recentste – oplossing voor een probleem. Die informatie is goud waard voor een organisatie.’