Kan je wel wat meer veerkracht gebruiken? Denk aan wat jíj wil
Door de coronacrisis heeft heel Nederland te maken met vaak grote tegenslagen. Daarmee omgaan is lastig, zeker tijdens een lockdown. Veerkracht kan je door een deel van de situaties heen helpen. Sommige mensen lijken daar van nature meer van te hebben dan anderen, maar is dat wel zo? En hoe kun je dat trainen?
De uitzichtloosheid van de situatie is tijdens de tweede lockdown de grootste oorzaak van verhoogde werkstress, blijkt uit een recent onderzoek van Intermediair. Niet gek, vindt lifecoach Léon Vastenburg, die aangesloten is bij Coachfinder. ‘Mensen streven vaak naar de situatie zoals die was, in plaats van te accepteren hoe het is.’ Ondanks initiatieven om werkstress te voorkomen, blijft het lastig omgaan met de weerstand die de coronacrisis oproept. Veerkracht (of het gebrek daaraan) speelt daarbij zowel binnen organisaties als bij individuen een belangrijke rol. Maar ‘veerkracht’, wat is dat nu precies?
Roze olifant
'De definitie van veerkracht is heel helder', beweert Vastenburg over de telefoon. 'Veerkracht is de kracht om mee te bewegen met datgene wat zich aandient.' De coronacrisis heeft mensen geconfronteerd met het feit dat meebewegen steeds minder goed lukt. Vastenburg: ‘Mensen zijn door de coronacrisis tot stilstand gedwongen en hebben de tijd om zichzelf af te vragen: Wat wil ik eigenlijk zelf?’
Het antwoord op die vraag kan confronterend zijn. ‘Wat ik vaak zie, is dat mensen hun leven inrichten naar de verwachtingen van anderen’, zegt Vastenburg. ‘Het gevolg is dat je zowel in je werk als in je privéleven voor jezelf niet meer de juiste grenzen kan stellen of geen ‘nee’ meer durft te zeggen.’ Het goed willen doen voor anderen is dus de verkeerde instelling en kan je vroeg of laat opbreken. ‘Neem als voorbeeld wielrenner Tom Dumoulin. Hij was zo bezig met wat anderen van hem verwachtten en het goed doen voor anderen, dat hij daarbij vergat wat hij zélf wilde. Heel veel mensen worden geleefd.’
Of je nu topsporter bent of niet; onze hersenen lijken bij vragen over mentale gezondheid een truc uit te halen. Jezelf vertellen dat je iets ‘niet’ wil, zoals ‘niet’ doen wat anderen van je verwachten, helpt niet bij het vergroten van veerkracht. Dit gebeurde ook bij Tom Dumoulin. Hij wilde niet onder doen aan de verwachting van anderen en fietste zichzelf daardoor een burn-out in. Dr. Richta IJntema, gepromoveerd aan de Faculteit Sociale Wetenschappen van de Universiteit Utrecht, licht toe: ‘Onze hersenen kunnen niet goed omgaan met het woordje ‘niet’. Probeer maar eens niet te denken aan een roze olifant. Je doet het toch. Zo werkt het ook bij stress en een burn-out. Juist door te denken aan wat je niet wil, vermijd je jezelf te bouwen aan dat wat je wel wil.’ En het opbouwen van veerkracht, dat is wat we willen.
&w=1200&q=75)
Dynamisch proces
Klopt het idee dat veerkracht een eigenschap is die de een wel en de ander niet bezit dan wel? ‘Uit mijn proefschrift blijkt dat die opvatting in de wetenschap niet meer op de meeste steun kan rekenen’, verklaart IJntema. ‘Sommige mensen reageren beter op een specifieke stressvolle situatie dan andere mensen, maar dat heeft met verschillende factoren te maken. Mijn stelling is dat iedereen veerkrachtig is, alleen ieder op zijn of haar manier en in andere stressvolle situaties.’
In haar proefschrift Psychological resilience at work: A labyrinth worth navigating (2020) richt IJntema zich specifiek op psychologische veerkracht. Voor haar onderzoek hanteerde zij de volgende definitie: ‘Psychologische veerkracht is het dynamische proces waardoor mensen zich aanpassen aan een specifieke stressvolle situatie, oftewel ‘stressor’.’ Ook kwam zij met een nieuw verklaringsmodel voor veerkracht. ‘Het model richt zich op een specifieke stressvolle situatie en verklaart onder meer waarom mensen zich daaraan verschillend aanpassen. Een politieagent heeft bijvoorbeeld geleerd met agressie om te gaan, een leerkracht met drukke kinderen.’
Het onderzoek van IJntema werd uitgevoerd onder werknemers van een grote zorgverzekeraar. De deelnemers deden mee aan het programma ResilienceWise. ‘We hebben vóór, direct na en 3 maanden na het programma gemeten hoe ze scoorden op diverse elementen’, zegt IJntema. ‘We zagen vooral positieve effecten op doelgerichte hulpbronnen, zo hadden deelnemers na het programma een duidelijker doel in het leven en hoop en geloof in eigen kunnen.’ Hoe kan deze uitkomst verklaard worden? ‘Een verklaring is dat werknemers juist deze hulpbronnen nodig hebben bij een specifieke stressvolle situatie, zoals een onzekere organisatieverandering’, legt IJntema uit. ‘Mensen hebben dan behoefte aan richting en perspectief. Een andere verklaring is de doelgerichte aard van het programma, met andere woorden de coaching.’
De tekst gaat door onder de banner
Vind de coach die bij je past
Intermediair en Coachfinder hebben de handen ineengeslagen om jouw zoektocht naar een goede coach makkelijker en bereikbaarder te maken. Coachfinder heeft een slimme tool waarmee op basis van een aantal vragen je wordt gematched met een drietal gekwalificeerde coaches.
Situatie omarmen
Die coaching in het opbouwen van veerkracht komt dus aan op wat je wel wil en wat er wel kan. Lifecoach Vastenburg bevestigt die benadering: ‘Het is belangrijk om de coronasituatie te omarmen. Probeer je focus te verleggen van weerstand tegen de situatie naar acceptie en welke mogelijkheden je hebt om jezelf te ontwikkelen.’ Vastenburg heeft daarbij de overtuiging dat je jezelf op kantoor niet anders moet voordoen dan thuis. ‘Als leidinggevende heb ik ook ervaren soms verschillende maskers te dragen. De discrepantie tussen wie je denkt te moeten zijn en wie je echt bent, kost onnodig energie.’
Maar iedereen heeft zo zijn of haar eigen problemen, je hebt niet met iedere coach een goede klik en niet voor iedereen werkt dezelfde coachvorm. Gelukkig zijn er verschillende gekwalificeerde coaches die online hun diensten aanbieden en het veerkrachtproces op verschillende manieren benaderen. Volgens Vastenburg is het goed dat er zo’n platform is, maar blijft praten over werkstress voor zowel werkgevers als werknemers helaas een taboe. ‘Veel mensen ervaren werkstress, maar er wordt te weinig over gepraat. Maak het bespreekbaar. Zoek iemand in je directe omgeving en wees niet bang om over je gevoel te praten.’
&w=1200&q=75)
Volgens IJntema is het belangrijk dat mensen hulp vragen als ze werkstress ervaren. De coronacrisis maakt dit mogelijk iets makkelijker voor mensen, omdat vrijwel iedereen last heeft van de crisis, je voelt je minder alleen staan. Daarnaast zou de focus moeten liggen op wat er wel kan. ‘Als je jezelf bezighoudt met wat er niet kan, blijf je vermijdend bezig. Terwijl je door acceptatie en een strategie van toenadering – wat wil ik wel? – aan het veerkrachtproces kan bouwen’, stelt de onderzoekster. Zeker in een situatie die op het eerste oog uitzichtloos lijkt, kan die toenaderingsstrategie van pas komen. ‘Het biedt perspectief en dat is belangrijk.’
Veerkrachtig leven is niet alleen relevant in deze periode. Ook na de coronacrisis zullen er tegenslagen volgen, zich stressvolle situaties voordoen en zijn de wereld en je leven onderhevig aan constante verandering. ‘Wij mensen zijn adaptieve wezens’, vertelt IJntema. ‘Natuurlijk verlangen we naar rust, maar verandering hoort bij het leven. Hoe vind je rust in die verandering? De vraag is hoe je reageert op datgene wat er op je pad komt.’
Zo verbeter je je veerkracht
- Vraag jezelf af wat er wel kan en besteed geen aandacht aan wat er niet kan, adviseert zowel Vastenburg als IJntema. ‘Probeer niet vermijdend te denken door je af te vragen wat je niet wil of je bezig te houden met je probleem, maar vraag jezelf af wat er wél kan.’
‘Praat over je stress of een stressvolle situatie. Dat kan iemand in je directe omgeving zijn of je leidinggevende, zolang je het maar bespreekbaar maakt’, zegt Vastenburg.
- Een praktische tip van Vastenburg: ‘Plan vaste momenten in op je dag, waarop je afstand neemt van je werk en bewustzijnsoefeningen doet. Denk daarbij aan meditatie, mindfulness of ga een rondje wandelen om een (stressvolle) situatie te omarmen.’
- ‘Besef dat veerkracht geen persoonseigenschap is die je wel of niet bezit’, zegt IJntema. ‘Het opbouwen van psychologische veerkracht is een dynamisch proces dat zich over langere tijd voltrekt en telkens wordt vormgegeven door specifieke nieuwe en oude stressvolle situaties.’
Zo vind je een goede coach
Het belangrijkste is: heb je een klik met je coach? Uit onderzoek blijkt dat de relatie tussen een coach en een cliënt een belangrijke rol speelt als het gaat om de effectiviteit van coaching. Vraag een oriënterend gesprek aan om te ontdekken of die klik er is. Als die er niet is, zoek dan net zo lang door tot je wel een klik voelt.
Is de coach geregistreerd of geaccrediteerd bij een beroepsvereniging, zoals het Nederlands Instituut van Psychologen (NIP), de Nederlandse Orde van Beroepscoaches (NOBCO) of de beroepsvereniging van loopbaanprofessionals en jobcoaches (NOLOC)? Coaches die hierbij zijn aangesloten zijn ‘getoetst’ op hun deskundigheid en dienen zich te houden aan de ethische code van de beroepsvereniging. Een ander voordeel is dat je bij de beroepsvereniging terechtkunt als je een klacht hebt over je coach. Op Coachfinder (een initiatief van Psychologie Magazine) staat een tool waarmee je kunt zoeken naar een coach die aan je wensen voldoet. Je kunt daar onder meer aangeven met welke focuspunten je aan de slag wil en welke eigenschappen je prettig vindt bij een coach. Ook kun je aangeven welke coachvormen je fijn vindt (wandelen, online, met dieren, enzovoorts).
Wat is je coachvraag en heeft je coach expertise op dit gebied? Ga na of je coach ervaring/opleiding heeft (gehad) op het terrein waarop jij begeleiding zoekt.
