Bouw geen pensioen op!

In veel nieuwe, snelgroeiende sectoren, zoals de ICT- en de communicatiesector, is er geen pensioenregeling. Dan moet je zelf aan de bak. Datzelfde geldt natuurlijk als je ondernemer, freelancer of payroller bent, of een ander zelfstandig beroep uitoefent. Harde cijfers heb ik nergens kunnen vinden, maar ik vermoed dat het aantal werkenden dat zelf voor pensioen moet zorgen, snel toeneemt.

De voor de hand liggende manier om dit te doen, is met een lijfrente bij een bank of bij een beleggingsinstelling als Brand New Day of ZZP Pensioen. Dit heet ook wel banksparen (zie kader) en het wordt fiscaal door de overheid gestimuleerd. Je maakt dan jaarlijks geld over naar een soort pensioenrekening en als je stopt met werken, ga je vanuit die rekening maandelijks aan jezelf uitkeren.

Hoewel dit op papier een prima pensioenvoorziening is, ben ik er niet weg van. Zeker, er zijn voordelen. De inleg is aftrekbaar van je inkomen. Bovendien is het opgebouwde saldo niet belast met vermogensbelasting (box 3). Pas als je met pensioen gaat en gaat uitkeren, betaal je over de uitkeringen belasting.

Nadeel is echter dat zo'n constructie star is. Je hebt weliswaar belastingvoordeel, maar als je een lijfrente opbouwt, mag je die pas vanaf je AOW-leeftijd opnemen. Stel dat je op je 70ste voor het eerst AOW krijgt, dan moet je wachten met uitkeren tot je 70 wordt. Eerder mag je van de Belastingdienst niet aan het geld komen. Als je van plan bent om later in het buitenland te gaan wonen, moet je er helemaal niet aan beginnen. Banken, verzekeraars en de Belastingdienst doen heel moeilijk als je niet in Nederland woont en een lijfrente wilt laten uitkeren. In het ergste geval betaal je dan 72 procent belasting over je pensioenkapitaal.

Een veel flexibeler alternatief is door 'gewoon' vermogen op te bouwen met beleggen (daarover schreef ik laatst deze column). Weliswaar betaal je dan over je beleggingen vermogensrendementsheffing (box 3) en is de jaarlijkse inleg niet aftrekbaar, maar je kunt met het geld doen wat en wanneer je maar wilt. Je loopt wel belastingvoordeel mis, maar als je vindt dat flexibiliteit iets mag kosten, is box-3-beleggen een goede manier om in je oude dag te voorzien.

Het is wel verstandig om alleen te beleggen met geld dat je de komende tien of vijftien jaar toch vrijwel zeker niet nodig hebt voor andere dingen. Ander aandachtspunt is dat je discipline moet hebben. Als je bang bent niet van het opgebouwde pensioenkapitaal te kunnen afblijven, is banksparen voor jou een prima oudedagsvoorziening. Met een strafheffing van 72 procent die je dan riskeert als je in de koektrommel graait, laat je dat wel uit je hoofd