Verdien ik wel genoeg? Docent, 57 euro per uur excl. btw

Werkgevers bevinden zich in een moeilijke tijd. Wie de eerste jaren van crisis nog het hoofd boven water wist te houden, komt ook nu in lastiger vaarwater terecht. Soms zijn ook de freelance medewerkers daar de dupe van.

Saskia is zo iemand. Ze werkt al jaren als docent op een hogeschool en geeft studenten les, begeleidt afstudeerprojecten en stages en helpt bij het ontwikkelen van het studieprogramma. Als zelfstandig ondernemer krijgt ze van haar opdrachtgever een vergoeding van 57 euro per uur uitgekeerd (69 euro incl. btw). Maar de instelling bevindt zich in zwaar weer en moet bezuinigen. Eén van de maatregelen is het terugbrengen van de uurvergoeding van zelfstandige docenten naar zo'n 35 euro exclusief btw.

'Op de korte termijn is mijn vraag natuurlijk of ik dit moet accepteren', zegt Saskia. 'Uiteraard krijg ik geen uitkering als ik niet accepteer.'

Freelance: de prijs van de vrijheid

Maarten Stigter - management-adviesbureau Berenschot: 'Het aantal mensen dat als zelfstandige werkt en dus niet als werknemer in loondienst is, is de afgelopen jaren sterk toegenomen. In 2010 bedroeg het aandeel zzp'ers in de Nederlandse beroepsbevolking volgens de cijfers van het CPB al zo'n tien procent. Dat de vrijheid van het zelfstandig ondernemerschap ook een keerzijde heeft, is door de crisis van de afgelopen jaren pijnlijk duidelijk geworden.'

'Een zzp'er kan geen beroep kan doen op de werknemersbescherming, bijvoorbeeld in situaties van ziekte/arbeidsongeschiktheid en tegen ontslag. Bij economische tegenwind zijn de zzp'ers in veel gevallen als eerste het kind van de rekening. Organisaties beperken zoveel als mogelijk de inhuur van externen. Tarieven komen onder druk.'

'Voor deze docent zijn de druiven zuur. Ze kan geen beroep doen op de cao hbo en wordt ook niet op een andere manier beschermd. Ze heeft alleen de 'vrijheid' om te weigeren. Als zelfstandige hoeft ze natuurlijk niet akkoord te gaan met deze tariefverlaging. Maar de consequentie daarvan zou kunnen zijn dat de school denkt: voor jou een ander. En het probleem is nu juist dat de vraagsteller deze neveninkomsten vermoedelijk moeilijk kan missen en niet echt een alternatief heeft.'

Hoe onvervangbaar ben je ?

'Hoe sterk haar onderhandelingspositie is, kan ik moeilijk inschatten. Dat zal mede afhangen van de specifieke expertise en de praktijkervaring die de docent inbrengt. Hoe (on)vervangbaar ben je? Vanuit kostenperspectief voor de werkgever is het nieuwe uurtarief dat nu geboden wordt overigens redelijk in lijn met de salarissen voor docenten in reguliere loondienst van een hbo-instelling. Collega's van de vraagsteller worden voor het merendeel betaald in salarisschalen 11 of 12.'

'Uitgaande van schaal 12 komt dat neer op een bruto-uurloon van omgerekend zo'n dertig tot ruim 40, max. 45 euro per uur (inclusief vakantiegeld en eindejaarsuitkering etc.). Aan werkgeverslasten komt daar gemiddeld nog zo'n 25 procent bij. Kortom: indien de docent bij de onderwijsinstelling in dienst is, kost dit de werkgever al met al gemiddeld een kleine 40 tot ruim vijftig euro per uur. De bruto-kosten voor het inzetten van zelfstandigen volgens het nieuwe tarief, namelijk 45 euro per uur (incl. btw), vallen binnen deze range.'

Pensioensopbouw en verzekering

'Voor de docent zijn er echter een belangrijk verschillen: als ze weer 'gewoon' in dienst zou kunnen komen, heeft ze inderdaad een betere rechtsbescherming. Bovendien bouwt zij automatisch pensioen op, wordt het salaris doorbetaald bij ziekte en is ze verzekerd tegen werkloosheid en arbeidsongeschiktheid. Maar daarvoor levert ze dan wel haar zelfstandigheid in en daarmee in elk geval tijdelijk de mogelijkheid om elders of later als de arbeidsmarkt weer aantrekt, méér te gaan verdienen.'

'Dus ja: wat is je vrijheid je waard? Misschien is het op dit moment wel weer aantrekkelijk om (al is het maar in deeltijd) 'gewoon' werknemer te zijn. Of de onderwijsinstelling open staat voor een hernieuwd regulier dienstverband, is echter de vraag. Ik vrees dat het nu dan ook een kwestie van kiezen of delen is.'

'Uurtarief is echt veel te laag'

Christelien de Goede-Abvakabo FNV: 'De 69 euro die je verdiende was al aan de lage kant voor een gediplomeerd en ervaren hbo-docent. Een tarief van 45 euro bruto is echt veel te laag. Een docent op een hogeschool in loondienst verdient tussen de 25 en 30 euro bruto per uur. Maar die heeft daarnaast wel een eindejaarsuitkering, vakantiegeld, inkomensvoorziening igv ziekte/werkloosheid, pensioenopbouw en diverse secundaire arbeidsvoorwaarden.'

'In jouw geval liggen alle risico's bij jezelf in plaats van bij de werkgever. Jij moet jezelf verzekeren voor ziekte, werkloosheid en pensioen en daar moet dan ook gewoon een eerlijk tarief tegenover staan. De school moet blijkbaar bezuinigen. Er wordt nu wel een heel gemakkelijke manier gekozen, door het uurtarief van zelfstandigen omlaag te brengen. Dat is oneerlijk!'

'Wij adviseren je om de ondernemingsraad te vragen om hier kritische vragen over te stellen. Doe dat als het kan samen met collega's die in dezelfde situatie zitten. De school moet ook echt begrijpen dat weinig waardering voor de docenten de kwaliteit van het onderwijs aantast.'

'Zo beweegt de markt voor het uurtarief'

Jacco van den Berg-Van den Berg Training & Advies: 'Sinds een aantal jaren geef je als zelfstandige les op een hogeschool. Deze school bevindt zich in zwaar weer en wil daarom jouw uurtarief met circa 33 procent verlagen tot 35 euro exclusief btw. Je vraag je af of dat kan en mag. Ik ken niet alle ins en outs van de Overeenkomsten van Opdracht, maar het lijkt mij dat een opdrachtgever kan besluiten de tarieven te verlagen.'

'Als jij tegen deze tariefverlaging 'nee zegt', steekt een andere zzp-leraar wellicht zijn of haar vinger op. En zo  beweegt het marktuurtarief zich, zoals momenteel in vele branches het geval is, naar beneden. Aan de tucht van de markt kun jij als individu niet zo veel doen.'

'Als jouw kennis en expertise uniek is, kun jij wellicht je poot stijf houden en de verlaging van de hand wijzen. Als dat niet het geval is, moet jij je afvragen of jij de inkomsten kunt missen als je 'nee' zegt tegen het lagere uurtarief. Naast een economisch motief speelt bij jouw keuze misschien ook nog een gevoel van eigenwaarde een rol.'