Belastingaangifte leidt vaak tot – onnodige – stress

Uit vrijwel elk recent onderzoek in westerse landen blijkt dat ongeveer de helft van de mensen serieuze stress heeft door de belastingaangifte. Jongeren hebben daar meer last van dan ouderen en zelfstandigen zonder personeel hebben van alle groepen in de samenleving de meeste zenuwen over het invullen van hun belastingpapieren. De belangrijkste redenen voor die stress zijn de angst om fouten te maken, het ingewikkelde formulier en de onzekerheid die de aangifte met zich meebrengt.

Als zoveel mensen stress krijgen van de belastingaangifte, dan zijn er vast tips te geven over wat voor wie in welke situatie het beste is om te doen. Dat klopt, zegt Joyce Donat van de Consumentenbond. Haar eerste advies gaat over het moment van aangifte doen. ´Het beste is om je de aangifte in de tweede helft van maart of in de eerste week van april te versturen´, zegt ze. ´Na half maart heeft de Belastingdienst alle eventuele fouten en kinderziekten uit het systeem gehaald. Denk aan bugs en rekenmodules die niet kloppen.´

Zekerheid als drijfveer

Veel Nederlanders blijken niet naar het advies van de Consumentenbond te luisteren. Vorig jaar kwamen op de eerste dag waarop het kon al 474.000 digitale aangiftes binnen. Daarmee is 1 maart de populairste dag om aangifte te doen.

Het is niet gek dat mensen, als het om belastingen gaat, niet per se de verstandigste besluiten nemen. Hoe dat komt, weet financieel psycholoog Jaap van Ginneken: ´Mensen gaan niet rationeel met geld om. Er gebeuren in ons brein scheve dingen als we denken aan financiën.´

Een van die scheve dingen is dat een grote groep het liefst zo snel mogelijk af wil van de aangifte, zelfs als een paar weken wachten financieel voordeel oplevert. Van Ginneken: ´Bij veel financiële beslissingen staat zekerheid voorop. Mensen hebben liever een zeker gevoel met minder geld in hun portemonnee, dan onzekerheid met meer geld in het vooruitzicht.´

Want snel handelen kan inderdaad geld kosten, zegt ook Donat van de Consumentenbond. Zo is rustig controleren van de vooraf door de Belastingdienst ingevulde gegevens verstandig. ´Ongeveer 2 procent van die gegevens klopt niet. Als je daar niet naar kijkt en de fout niet ontdekt, kan je dat veel geld kosten.´

Ingewikkeld formulier

Uit onderzoek van Motivaction uit 2020 blijkt dat 29 procent van de Nederlanders zijn aangifte niet zelf doet. De belangrijkste reden die mensen geven: Ik vind de regels te ingewikkeld en heb hulp nodig om ze te kunnen toepassen.

Deze groep Nederlanders besteedt de aangifte meestal uit aan een belastingadviseur. Dat is opnieuw niet altijd het verstandigste besluit. De Consumentenbond waarschuwt dat een belastingadviseur inschakelen geen garantie is dat je geen zorgen hebt.

De Consumentenbond deed in 2019 onderzoek onder 10.000 leden. Daaruit blijkt dat 10 procent van de mensen die hun aangifte hadden uitbesteed er later achter kwam dat de adviseur iets verkeerd had gedaan. En iedereen is altijd zelf verantwoordelijk voor de aangifte, ook als het invullen ervan is gedaan door een professional.

Een fout kan tot een boete leiden. Die kun je volgens de Consumentenbond wel proberen te verhalen op de adviseur, maar dat leidt vaak tot juridisch getouwtrek. Het advies van de Consumentenbond is daarom eerst goed na te denken of je wel echt hulp nodig hebt. ´Als de situatie eenvoudig is, kun je het prima zelf’, zegt Donat.

Volgens de Consumentenbond is het eenvoudig wanneer je inkomen uit loondienst of pensioen hebt, mogelijk een koophuis en geen bijzondere omstandigheden. ´Dan heb je echt geen expert nodig, zeker omdat de Belastingdienst gegevens al invult. Zo spaar je de kosten voor een externe deskundige uit. Die kunnen variëren van een paar tientjes tot 150 euro.´

In een aantal gevallen is het zeker wel raadzaam een adviseur in te schakelen, zegt de bond, bijvoorbeeld als je gedurende het belastingjaar gescheiden bent, een eigen zaak hebt of als je partner is overleden.

Fouten mag je herstellen

De laatste grote stressveroorzaker, is de angst om fouten te maken in de aangifte.  Fouten maken gebeurt, maar mensen hoeven daar niet zo zenuwachtig voor te zijn als ze denken. Tenminste, als het per ongeluk gebeurt.

Heleen Bisschoff-Moonen, directeur particulieren bij de Belastingdienst, zegt daarover: ´Als je er zelf achter komt dat je een foutje hebt gemaakt, dan kun je een nieuwe aangifte doen waarin je dit herstelt, zelfs tot 5 jaar nadat je de aanvankelijke aangifte hebt ingediend. Als de Belastingdienst je aangifte controleert en een fout ontdekt, zul je eerst vragen krijgen. Pas als je die vragen niet beantwoordt, of wanneer je opzettelijk een verkeerde opgave doet, krijg je een boete.’

Het schrikbeeld dat een foutje onmiddellijk zware consequenties heeft, blijkt dus niet te kloppen.