NS-topvrouw Marjan Rintel: ’Contact met medewerkers heel belangrijk’

Nadat een eerste interviewafspraak was verzet vanwege calamiteiten, vindt het gesprek met NS-topvrouw Marjan Rintel plaats op 5 mei: Bevrijdingsdag. Bij sommigen bedrijven een vrije dag, zo niet bij de NS. Maar het leven van een topvrouw is, corona of geen corona, sowieso ‘topsport’, verklaarde Rintel in een interview ter gelegenheid van haar benoeming afgelopen juni. Tel daarbij de coronacrisis op, met alle onzekerheden van dien. Die naast financiële consequenties ook allerlei andere prangende vraagstukken met zich meebracht, zoals: hoe kun je met minder treinen de noodzakelijke reizen blijven verzorgen? Welke logistieke problematiek brengt dit met zich mee? Hoe garandeer je de veiligheid van medewerkers en reizigers? En hoe ga je straks, als de crisis weer voorbij is, het vertrouwen van die treinreiziger terugwinnen?

U bent de eerste vrouwelijke president-directeur bij de NS. Er zijn sowieso weinig vrouwelijke topbestuurders binnen de OV-sector. Hoe komt dat?

‘In de technisch-operationele banen zijn nu eenmaal meer mannen actief. Maar eerlijk gezegd sta ik daar zelf niet zo bij stil. De man-vrouwverhouding is binnen de NS een belangrijk speerpunt. En ere wie ere toekomt: mijn voorgangers hebben op dat vlak veel voorwerk verricht. Een evenredige man-vrouwverhouding wordt bijna als vanzelfsprekend beschouwd. Dat blijkt – inderdaad – ook uit de samenstelling van zowel de raad van bestuur als de raad van commissarissen, waarin evenveel vrouwen als mannen vertegenwoordigd zijn. Hoewel het me dus eigenlijk niet langer opvalt, moet je er natuurlijk voor blijven waken dat de aandacht voor de man-vrouwverhouding niet verslapt.’

U hebt uw baan vergeleken met topsport. Lange werkdagen, waarbij je voortdurend alle ballen in de lucht moet houden. Hoe krijgt u dat voor elkaar?

‘Gelukkig heb ik veel energie. Dat heb je voor zo’n baan ook wel nodig. Ik zorg er ook voor dat ik fit blijf door elke dag 1,5 uur per dag buiten te lopen, gezond te eten en goed te slapen. Daarnaast ben ik een positief ingesteld mens. Dat hielp, zeker toen ik midden in de crisis aan deze baan begon. Nu had ik de mazzel dat ik na zes jaar bij de NS te hebben gewerkt gepokt en gemazeld was. Dat scheelde wel veel.’

‘Het was hoe dan ook een zware, onrustige tijd. Het betekende op de korte termijn kijken naar: hoe houd je de bereikbaarheid overeind? Want als NS is dat onze publieke taak. Zo moesten wij ervoor zorgen dat mensen in cruciale beroepen, zoals mensen in de zorg, op hun werkplek konden komen. Tegelijkertijd was het een kwestie van naar de toekomst kijken – met grote maatschappelijke thema’s die betrekking hebben op het OV en de NS, zoals klimaat, maar ook de groeiende bevolking en de gevolgen die dat heeft voor de woningbouw. Dat betekent op de lange termijn koers houden en kijken naar de stip aan de horizon. Ondertussen was het heel belangrijk om de rust te bewaren.’

Welke belangrijke kortetermijnbeslissingen heeft u moeten nemen? Zoals maatregelen om de veiligheid van medewerkers en reizigers garanderen?

‘Wat de veiligheid betreft: wij hebben de stations al heel snel coronaproof ingericht. En wij waren als OV de eerste sector waarin het dragen van mondkapjes verplicht werd. Dat je de 1,5 meter afstand straks niet altijd zult kunnen garanderen, is iets waar reizigers weer aan zullen moeten wennen. Wij volgen daarbij het OV-protocol, opgesteld door het kabinet samen met vervoerder. Daarin is vastgelegd dat in het OV elke zit- en staplaats gebruikt mag worden. Al zijn we met zowel het bedrijfsleven als de onderwijsinstellingen in gesprek om ook naar de toekomst toe de reistijden zoveel mogelijk te spreiden. Met speciale abonnementen, maar bijvoorbeeld ook met een app die aangeeft welke treinen drukker zijn dan andere. Ondertussen moeten we echter ook kijken naar hoeveel mensen zullen blijven forensen. De verwachting is immers dat zakenmensen ook na de crisis minder voor hun werk zullen reizen. Als mensen gemiddeld een dag vanuit huis gaan werken, betekent dat voor ons een omzetverlies van 10 procent.’

De door het kabinet toegezegde beschikbaarheidsvergoeding à 818 miljoen voor 2020 zou niet toereikend zijn om dit verlies op te vangen, het zou maar 93 procent van de kosten dekken. Wat betekent dit voor de toekomst van de NS?

‘2019 was ons beste jaar ooit: naast een recordomzet hadden we een grote reizigerstevredenheid. De coronacrisis heeft vervolgens voor grote klappen gezorgd. Daar komt bij dat in 2024 de huidige concessie afloopt: een belangrijk markeermoment. Maar we hebben als NS ook de nieuwe concessie gegund gekregen na 2024. Dan hopen we in ieder geval terug te zijn op ons oude niveau van vóór de coronacrisis. We moeten met onze investeringen echter ook vooruitkijken naar 2030. Daarbij spelen kabinetsdoelstellingen ten aanzien van klimaat en woningbouw een belangrijke rol.’

Welke invloed hebben de teruglopende inkomsten voor het behoud van het personeel?

‘We hebben binnen de NS een heel goed sociaal plan. De bezuinigingsdoelstelling willen we dan ook bereiken zonder gedwongen ontslagen, via natuurlijke verloop. De bedoeling is dat iedereen die bij de NS wíl blijven er ook zal kúnnen blijven. Wel zullen we het een en ander, ook door de toenemende digitalisering, anders moeten organiseren. Denk bijvoorbeeld aan geautomatiseerde omroepberichten. Daardoor zullen functies wellicht anders worden ingevuld en zullen we moeten investeren in bijscholingen. Wij beseffen ook dat dit de nodige flexibiliteit vraagt van NS-collega’s. Daar proberen we dan ook zoveel mogelijk aandacht aan te besteden.’

Hoe zou u uw stijl van leidinggeven omschrijven?

‘Die past heel goed binnen de bedrijfscultuur van de NS, daarbij staat openheid en  transparantie hoog in het vaandel. Hoe ik daar zelf invulling aan geef? Ik ga veel op pad, stap in de trein om met eigen ogen te zien hoe het eraan toe gaat. Daarbij praat ik veel met mensen. Ook hebben wij vanaf het moment van mijn aantreden afgelopen oktober een tweewekelijks online-webinar voor alle medewerkers ingepland. Daarin vertel ik over kwesties die spelen en kunnen NS’ers mij allerlei vragen stellen. En als ik het antwoord schuldig moet blijven, krijgen ze het antwoord via iemand van de afdeling die daarover gaat of kom ik er later op terug.’

Wat voor vragen krijgt u? En hoe gaat u zo’n gesprek aan?

‘Ik kwam gisteren nog op station Utrecht Centraal een groepje koffiedrinkende machinisten en conducteurs tegen tijdens hun pauze en liep op ze af om een praatje met ze te maken. En toen kwam één van die machinisten met een vraag over de invulling van het programma dat we hebben lopen voor scholieren, waarbij NS’ers in de klas gaan vertellen over veilig oversteken bij spoorwegovergangen. Waarop ik zei: stuur mij maar een mailtje. Ik kreeg dezelfde avond nog een mailtje met zijn vraag. Ik heb hem meteen aan een collega binnen de desbetreffende afdeling gekoppeld, zodat al zijn vragen beantwoorden werden. Dat contact maken vind ik heel belangrijk. Zo stapte ik afgelopen week in de trein van Breukelen naar Utrecht en maakte ik een praatje met een conducteur die net twee dagen bij ons aan het werk was. Hij was overgestapt vanuit de horeca, waar hij als chef had gewerkt. Hij vertelde dat hij het enorm naar zijn zin had en zei: ”Dit is de beste baan die ik ooit heb gehad!” En dat midden in de coronatijd! Dat zijn hele leuke dingen om te horen.’