Werkomgeving is voor vrouwen te vaak onveilig, blijkt uit deze rechtszaken

Illustraties: Anna Boulogne

Zoals bij Optiver, een snoeiharde aandelenhandel waar een 22-jarige Britse in 2014 op de Amsterdamse vestiging begon. Op 120 handelaren werkten er tot voor kort twee vrouwen, de meeste vrouwen vertrokken vroegtijdig. Zou er iets aan de hand zijn? Nou….

De jonge, nagenoeg uitsluitend mannelijke ‘traders’ hebben uitlaatkleppen nodig, die volgens de rechtbank in Amsterdam ‘in een andere omgeving naar tegenwoordige maatstaven ondenkbaar moet worden geacht’. Zo worden er bij het halen van een grote winst ‘trade sounds’ gespeeld met een seksuele lading, zoals Jerk it out, Sexylady en Bitch2, zijn seksueel getinte gebaren gemeengoed, worden ‘schaars geklede dames’ en porno gedeeld in appgroepen en bij de trainingen worden fictieve objecten als dick pics, salaris van vrouwelijke pornosterren en de duurste beha gekozen.

Dit ervoer de Britse, die als enige vrouw onderdeel uitmaakte van een team van 45 handelaren. Omdat Optiver beta-afgestudeerden aantrekt, was het aantrekken van meer vrouwen volgens het bedrijf moeilijk. De Britse adviseerde Optiver om de vrouwonvriendelijke cultuur te verbeteren.

Pittige vertrekregeling

Zelf maakte ze snelle promoties met loonsverhogingen en bonussen wegens ‘overtroffen verwachtingen’, maar ze begon steeds meer te walgen van de machocultuur. Begin 2019 ging het mis, na een aanzegging van een slechte beoordeling. Vijf dagen later kondigde ze, samen met haar enige vrouwelijke collega, haar ontslag aan wegens seksuele intimidatie en discriminatie. Ze opteerde voor een regeling. De werkgever vroeg, met een vrouwelijke hr-chef en een vrouwelijke jurist, om concrete gevallen. Optiver bood daarop betaald verlof aan, en liet slechts één van de klachten door een advocaat onderzoeken: een poging tot verkrachting tijdens een reis met een collega. Maar dat werd welles-nietes en bovendien was die reis privé.

Mediation bracht de partijen niet nader tot elkaar, en Optiver bood beide vrouwen een vertrekregeling van bijna 280.000 euro. De Britse wees het af. Ze eiste een vertrekregeling van ruim 750.000 euro en ruim 1,2 miljoen schadevergoeding. Twee miljoen vond de rechter te gortig, maar die veroordeelde Optiver wel: het bedrijf moest 415.000 euro betalen, de vrouw was het bedrijf op haar beurt 45.000 euro belastingvoordeel schuldig.

De rechtbank verwijt Optiver ‘ernstig verwijtbaar’ handelen, want het bedrijf had moeten zorgdragen voor een veilige werkomgeving, waarin de jonge vrouw zich op gelijke voet met haar mannelijke collega’s kon ontplooien.

Optiver erkende tijdig schuld, maar had geen adequate klachtenprocedure en verzuimde bovenal om iets te doen aan de ziekelijke cultuur van poen scoren ten koste van alles en iedereen. De vrouwen betaald naar huis sturen, was de weg van de minste weerstand.

Electric Love Festival

In deze Optiver-zaak was er geld als water en als schaamlap. In veel van deze kwesties blijken de  omgangsvormen groezelig en diffuus. Zo meende een directeur van een dj- en artiestenbureau tijdens een zakenreis met een bedrijfsteam naar het Electric Love Festival in Salzburg tegen zijn net aangenomen personal assistant te kunnen zeggen: ‘He kenker PA, mijn gin tonic is leeg, ga eens een nieuwe voor me halen’, of woorden van gelijke strekking. En even later: ‘heb je last van een bloedpoes of zo?’ Zelf appte ze de ochtend daarna in het hotel naar haar directeur: ‘heb die Duitser uit elkaar getrokken. Dus ff niet op de deur rammen’.

De professionele festivalgangers gingen dus nogal vrij met elkaar om, inclusief grof taalgebruik. Met de PA kwam het niet meer goed, ze werd beschuldigd van roddelen over de directie bij investeerders en meldde zich ziek. Na een paar maanden volgde nachtelijk overleg over een ontslagregeling die uitmondde in een rechtszaak met onder meer een beschuldiging van seksuele intimidatie.

Ze vorderde 21.000 euro achterstallig salaris plus 10.000 euro materiële schade (therapiesessies en advocaatkosten), en 15.000 euro immateriële schade (psychisch leed en aantasting van de goede naam). Rechtbank Noord-Holland vonniste dat er geen goed vertrek was geregeld, maar wees de klacht van seksuele intimidatie af.

Tekst gaat verder onder de banner

Zoenoffer

Rechttoe rechtaan zijn zaken zelden, veelal door niet adequaat reageren. Curieus is het geval van een 47-jarige Spaanse zeeleeuwentrainer van Deltapark Neeltje Jans die meende het recht te hebben om zich aan een 21-jarige stagiaire op te mogen dringen nadat hij haar een lift had gegeven. Ze dronken nog wat samen thuis, waarna hij het tijd vond zijn geluk te beproeven. ‘Hij zoende me ineens en dit wilde ik absoluut niet, ik heb hem toen van me afgeduwd. Hij had er geen spijt van en wilde het nog een keer doen.’

De dag erna appte de zeeleeuwen- en vrouwenliefhebber zich beroerd te voelen over de gebeurtenis. De zaak escaleerde daarna pas. Ze dreigde het voorval te vertellen aan zijn partner, ook werkzaam in het zeedierencentrum. Hij dreigde dan haar leven ‘kapot te maken’ door geheimen van haar aan haar ouders te vertellen. Het slachtoffer praatte met haar manager, die vond dat de man ‘met de billen bloot’ moest. (Niet echt een passende metafoor in dit geval). Ook zorgde ze dat zijn partner erachter kwam, waarop de dader zijn dreigement uitvoerde en contact opnam met haar ouders. De zaak werd gesust en het slachtoffer zei de zaak te laten rusten.

Dat was voor beiden moeilijk. De man wilde niet meer met haar werken, ruilde diensten, verzuimde of ging spoorslags naar huis als zij ook dienst had. Hij werd gehoord door de directeur en vertelde dat het om een tongzoen ging die met wederzijdse instemming had plaatsgevonden. De werkgever vond deze verklaring onhoudbaar en wees de man erop dat het leeftijdsverschil een machtsrelatie betekende. Wat hij ontkende, want ze waren collega’s op hetzelfde niveau.

Neeltje Jans ontsloeg de man in juni 2020 op staande voet. Toen was het incident inmiddels ruim een jaar geleden, dus de man stapte naar de rechter om het ontslag aan te vechten. Hij won de zaak voor de rechtbank Middelburg en wederom in hoger beroep in Den Bosch. Het hof vond het ontslag op staande voet ‘disproportioneel’, want Neeltje Jans had de man speciaal als zeeleeuwentrainer uit Spanje gehaald, hij sprak geen Nederlands en zijn kansen op de arbeidsmarkt waren gering.

Voortmodderen

#MeToo heeft geleid tot meer durf om intimidatie aan te kaarten. Zo ontstond er onder vrouwen bij Microsoft een e-mail-keten, waaruit een waaier van klachten kwam: van het uitschelden voor ‘bitch’ tot aanranding. De softwaremaker – waar baas Bill Gates er wegens een affaire een bestuursfunctie moest opzeggen – moest zich voor de rechter verantwoorden voor slap reageren op 240 eerdere klachten. Ook hier bleek het ‘too little, too late’, net als in de beschreven Nederlandse rechtszaken over seksuele intimidatie. Hoe langer het duurt, des te ingewikkelder het wordt. Zeker als ze voor de rechter komen, is ‘pure winst’ moeilijk haalbaar, vanwege de spanningen, nare gevoelens en de kosten.

(Vreemd is bovendien dat de rechterlijke macht in Nederland bedrijven in bescherming neemt door de anonimiteit te gunnen. Namen worden uit vonnissen weggelakt, terwijl er voor organisaties helemaal niet zoiets als privacybescherming bestaat. In deze kwesties soms noodzakelijke naming and shaming blijft dan achterwege. Soms zijn namen nog te achterhalen.)