Onbereikbaar zijn als je vrij bent, hoe doe je dat nog?

Een groeiend aantal Europese landen heeft wetten die werknemers het recht geven om onbereikbaar te zijn. Niet alleen tijdens vakanties, maar ook in het weekend of op die ene vaste vrije dag in de week. In Nederland is in de Tweede Kamer wel over zo’n wettelijk recht op onbereikbaarheid gepraat, maar was er geen meerderheid voor.

Daarom proberen vakbonden het in cao’s voor elkaar te krijgen. Dat lukte onder meer in de gehandicaptenzorg. In de zorgsector gebeurt het heel vaak dat werkgevers hun personeel storen terwijl ze vrij zijn. FNV-bestuurder Armine Kowsari weet wel waarom: ‘Door het personeelstekort in de zorg vallen er vaak gaten in roosters. Een manager wil die dan het liefst zo snel mogelijk vullen. Op zo’n moment gaat er een appje uit.’

Een appbericht negeer je dan toch? Dat zou je kunnen denken, maar zo werkt het vaak niet bij zorgmedewerkers. Kowsari: ‘Dat zijn mensen die nou juist hebben gekozen voor het werk dat zij doen omdat ze anderen willen helpen. Als bij zulke mensen een vraag binnenkomt om bij te springen, blijkt het heel lastig om die naast zich neer te leggen.’

In de cao voor de 200.000 medewerkers in de gehandicaptenzorg is nu vastgelegd dat werknemers op hun vrije dagen niet gestoord mogen worden. Maar de naleving van die afspraak blijkt een lastig verhaal. ‘Dat komt’, vertelt Kowsari, ‘omdat mensen vaak in appgroepen van hun werk zitten. Als de manager in zo’n groep een bericht verstuurt over een roosterprobleem, komt het toch ook binnen bij de werknemers die vrij zijn. Het is nog best ingewikkeld om voor dit probleem een oplossing te vinden.’

Afspraken met jezelf

Die oplossing is er wel, vindt Thijs Launspach. Hij is psycholoog en schrijver, onder meer van het boek Fokking druk. Afspraken maken met je werkgever kun je doen, maar afspraken maken met jezelf hoort er volgens Launspach zeker ook bij. ‘Ons brein is zo ingesteld dat we zodra we een bericht horen of zien binnenkomen, willen weten waar het over gaat. Die impuls is bijna niet te onderdrukken. Als je niet gestoord wilt worden tijdens je vakantie, zet dan alle apps waar berichten in binnenkomen tijdelijk uit.’

In de zorg bleek dat in de praktijk een probleem, omdat mensen daar vaak geen telefoon van hun werkgever hebben. Alles komt bij hen binnen op hun privétoestel. Ook daar is volgens Launspach iets op te bedenken: ‘Als je apps hebt waarin vrienden, familie en je werk door elkaar lopen, stel de app dan in elk geval zo in dat de notificaties van nieuwe berichten van je werk gedurende je vakantie niet binnenkomen.’

Je kunt het ook nog iets rigoureuzer aanpakken: volgens Launspach zou de allerbeste manier zijn om apps waarop werkberichten binnenkomen tijdens je vakantie even helemaal van je telefoon te verwijderen. Dan kom je ook niet in de verleiding om toch nog even te kijken of er een akkoord is gegeven op het project waar je aan werkte of dat die klant z’n handtekening al heeft gezet, want nieuwsgierigheid is volgens Launspach een lastig te onderdrukken menselijke eigenschap.

Probleem verleggen

Vakbond FNV vindt het toch vooral de verantwoordelijkheid van de werkgever om na te denken wanneer die wel of niet een bericht verstuurt. ‘Het begint altijd met een probleem dat de werkgever heeft en opgelost wil zien’, meent Armine Kowsari. ‘Door de werknemer op de hoogte te stellen, verlegt de werkgever het probleem naar zijn werknemer en zo zou het niet moeten zijn.’

Daar is Thijs Launspach het mee eens. Hij vindt daarom dat werkgevers veel voorzichtiger om zouden moeten gaan met het storen van werknemers die niet aan het werk zijn. ‘Ik vind dat je een slimme werkgever bent als je je werknemers in hun vrije tijd ook echt met rust laat. Door ze op hun vrije dag te storen, los je als werkgever jouw kortetermijnprobleem op, maar op de lange termijn is het helemaal niet verstandig om zo met je personeel om te gaan. Iedereen heeft rust nodig om burn-outs te voorkomen. Het is ook in het belang van de werkgever om mensen echt die rust te gunnen.'