‘Wat als ik domme dingen ga zeggen?’
Na ontslag begon Lisanne* eindelijk voor zichzelf. Haar angst om fouten te maken veranderde in een angst om nooit meer aan werk te komen.
'Ik heb een neiging tot piekeren. Ik lig 's nachts weleens wakker. Oké, denk ik tegenwoordig. Ik lig wakker. Ik pieker. Misschien ben ik morgen niet helemaal uitgeslapen. Zo is het. Ik kan die piekertrein beter stoppen sinds ik ben begonnen met zenmeditatie, een paar jaar geleden. Vroeger, toen ik nog een baan had, denderde die trein maar door: wat als ik morgen zo moe ben dat ik fouten maak, wat als ik domme dingen ga zeggen?
Het was de zomer van 2014. Ik had een afspraak voor een functioneringsgesprek. Ik liep de kamer van mijn leidinggevende binnen en ging tegenover haar aan het bureau zitten. Ze had slecht nieuws, zei ze. Mijn functie zou per 1 januari 2015 komen te vervallen. Ik schrok me rot. De economie liep slecht. Ik had een hypotheek, een man, twee kinderen en weinig spaargeld. Natuurlijk, ik had dit aan zien komen. Maar nu gebeurde het opeens.'
Waarom had ik nooit gesolliciteerd? Waarom had ik niet meer gedaan met mijn Kamer van Koophandel-inschrijving? Ik had een langgekoesterde wens om voor mezelf te beginnen. Er kwam weleens een klus voorbij op mijn vrije dag. Maar ik zou nooit ontslag nemen. Ik had immers een vaste baan. Ik had zekerheid. Dat kon ik niet opgeven. Ik nam voor lief dat mijn leidinggevenden onredelijk waren, dat ik me een loonslaaf voelde. Ik stond elke ochtend braaf om 8 uur op het perron te wachten op mijn trein. Het mooiste moment van de dag was de fietstocht, het laatste kwartiertje voordat ik dat gebouw weer inging. Een lange dag tegemoet, want mijn werk gaf me steeds minder voldoening.
Nu zou dat allemaal ten einde komen. Vrienden en kennissen stuurden me mailtjes. Kijk, een vacature die je op het lijf geschreven is. Ik probeerde de vacatureteksten te lezen, maar voelde weerzin. Ik wilde niet opnieuw een leidinggevende, die waarschijnlijk deze keer jonger zou zijn dan ikzelf. De tijd was rijp om voor mezelf te beginnen. Dat voelde ik. Maar ik vond die gedachte erg spannend.
Angst als katalysator
'Angst is niet altijd verkeerd', zegt coach Mariëtte Hermens van De Terp Loopbaancoaching. 'Het kan een katalysator zijn om in gang te komen. Maar je kunt er ook te hard door gaan werken. Lisanne leert momenteel spelenderwijs dat ze ook erkenning kan krijgen voor haar vakmanschap als ze niet over haar eigen grenzen heen gaat. Wat ze goed doet, is dat ze haar angst accepteert. Angst kun je namelijk niet zomaar wegdrukken. Door acceptatie ontstaat afstand. Maar als je je angst niet onder ogen wilt zien, kan die juist je leven gaan beheersen. Je blijft er dan onbewust naar handelen. Ook leidt onderdrukte angst vaak tot lichamelijke klachten, zoals hoofdpijn of hartkloppingen. Wie veel piekert, doet er goed aan serieus te onderzoeken of die zorgen realistisch zijn. Anderen kunnen daarbij helpen. Ben je inderdaad zo'n slechte ondernemer als je zelf denkt? En is het echt waar dat je nooit meer een opdracht zult krijgen? Als je merkt dat gedachten echt irreëel zijn, probeer ze dan om te buigen.'
Ik maakte een afspraak met een loopbaancoach. Waar komt die angst vandaan, zei ze. Misschien moet je overwegen dieper te gaan, in therapie bij een psycholoog. Onderzoek dat eens. Maar dat heb ik nooit gedaan. Mijn vrienden vonden mijn angst begrijpelijk. Ik ook. Angst behoedt me voor het nemen van grote risico's, houdt me alert. Ik zou niet weten hoe ik zou moeten functioneren zonder de alertheid die ontstaat door angst.
Ik vond een tijdelijke baan van drie dagen. Nu had ik een basisinkomen. Toen kreeg ik onverwacht een erfenisje. Ik had opeens een appeltje voor de dorst. Ik werd fulltime ondernemer. En ik zit eigenlijk nooit zonder werk. Het ondernemerschap wordt daardoor minder spannend, maar nog steeds heb ik mijn momenten. Vanmiddag heb ik bijvoorbeeld een laatste gesprek met een opdrachtgever. Ik heb een half jaar aan een opdracht gewerkt, alles is goed gegaan. Maar wat als mijn agenda na vanmiddag leeg blijft? Als ik voortaan overdag alleen in dit huis achterblijf, op deze zolder? Terwijl mijn man naar zijn werk is en mijn kinderen naar school? Wat als ik langzaam overbodig word?
Het is voor mij de kunst om reëel te blijven. Ik moet zorgen dat die angst me niet verlamt. Als ik mijn zorgen met mijn man deel, zegt hij: je hebt nooit zonder werk gezeten. Er is niets aan de hand. Laatst had ik een paar uurtjes vrij en ging ik in de tuin een boek lezen. Lekker hoor, zegt hij dan. Maar ik heb liever dat de telefoon gaat en er een opdrachtgever aan de lijn hangt. Zoals laatst: kun je iemand voor ons trainen? Dat vind ik fantastisch. Het komt niet in me op om nee te zeggen. Ik werk liever te hard.
Oudere zelfstandigen
Van de groep hoogopgeleide 45- tot 75-jarigen zijn 28.000 personen tussen 2014 en 2015 als zelfstandige gaan werken. In diezelfde periode werden 24.000 werkende hoogopgeleide 45-plussers werkloos. In 2015 waren er 58.000 werkloze hoogopgeleiden van 45 tot 75 jaar, waarvan 36.000 langdurig, dat wil zeggen een jaar of langer werkloos. Dat blijkt uit cijfers die in opdracht van Intermediair zijn berekend door het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS).
Ik heb laatst voor het eerst “nee” verkocht aan een opdrachtgever. Het ging om een klant die steeds van mening veranderde. Ik werkte weekend na weekend door. Ik werd er zo moe van. Mijn humeur werd er ook niet beter op. Als iemand tegen me zei: ik ga wat leuks doen dit weekend, kon ik alleen maar denken: ja, jij wel. Ik heb daar geen tijd door. Uiteindelijk heb ik de knoop doorgehakt. Kon ik eindelijk weer eens rustig het weekend in. Vroeg opstaan, de krant lezen en met mijn vriendinnen van de roeivereniging het water op en bijkletsen.
Ik heb een groot netwerk, ik leg gemakkelijk contact. Mijn netwerk is mijn alles. Dat is mijn angstdroom tegenwoordig, als ik 's ochtends vroeg wakker lig: dat mijn laptop crasht. Dat ik al mijn telefoonnummers kwijt ben. Dat ik dat op moet biechten aan mijn contacten. Dat ze dat stom vinden. Maar dan weet ik opeens: oh ja, op sommige dagen hebben irrationele gedachten meer vat op mij dan anders. Dan denk ik: wacht maar rustig af, volgende week is alles weer in orde.'
*De naam Lisanne is gefingeerd.
Lees op Intermediair.nl meer artikelen over gezondheid, stress en burn-out. Beeld: Maarten Pathuis
