Maakt een vrouw promotie? Dan grotere kans op een scheiding

Dat stellen waarin de vrouw promotie maakt een aanzienlijk grotere kans hebben dat hun relatie op de klippen loopt dan stellen waarin de man een hogere functie krijgt, blijkt uit Zweeds onderzoek onder vrouwelijke CEO’s, burgemeesters en politici. Het onderzoek kwam al in 2019 uit, maar een LinkedInpost hierover zorgde onlangs opnieuw voor veel commotie.

Meer hoogopgeleide vrouwen

Melissa Vink, universitair docent sociale en organisatiepsychologie aan de Universiteit Utrecht, herkent het fenomeen. Zij doet al jaren onderzoek naar de psychologische mechanismes die verklaren waarom er zo weinig vrouwen zijn met een hogere status dan hun mannelijke partner. Daaruit blijkt dat de stereotiepe verwachting dat de man de kostwinner is en de vrouw zorg en huishouden voor laat gaan, hiervoor verantwoordelijk is.

Wat Vink daarbij vooral verbaasde: ‘Er zijn in de westerse landen inmiddels meer hoogopgeleide vrouwen dan mannen. Zo heeft in Nederland 37,9 procent van de vrouwen en 37 procent van de mannen een hbo- of wo-opleiding. Je zou dus verwachten dat deze tendens ook in hun loopbaan tot uiting zou komen. Maar niets minder is waar. Sterker nog: van de stellen met minderjarige kinderen verdient maar 12 procent van de vrouwen meer dan haar partner.

Juist meer huishoudelijke taken

Je zou verwachten dat degene die het meest buitenshuis werkt, minder in het huishouden doet, maar dit is volgens Vink niet het geval. ‘Wanneer vrouwen promotie maken, gaan ze – uit schuldgevoel – vaak juist nog meer in het huishouden doen. Dit wordt ook wel een second shift genoemd. Andersom gebeurt dit niet.’

Sterker nog: mannen gaan dan zelfs vaak minder in het huishouden doen, vertelt professor Ellen Verbakel, hoogleraar sociologie aan de Radboud Universiteit en gespecialiseerd in familie-  en partnerrelaties. ‘Daarbij is de tijdsfactor niet eens zo belangrijk. Zo liet onderzoek onder werkloze mannen van 20 jaar geleden zien dat ze niet meer, maar vaak zelfs minder tijd aan huishoudelijke taken besteedden dan toen ze nog werkten. Door het verlies van hun baan wordt hun status als man aangetast. Daardoor zullen ze geneigd zijn dit op een andere manier te compenseren door allerlei ‘mannelijke’ dingen te ondernemen. Maar zeker niet door meer te doen in het huishouden, wat ze als vrouwendomein beschouwen.’

Traditionele ideeën

Hoe een stel reageert op een verandering van de statusposities van de beide partners, heeft volgens Verbakel te maken met de conditionele opvattingen en bijbehorende verwachtingen van beide partners. ‘Kom je uit een omgeving met traditionele ideeën over de verdeling van zorgtaken, dan kan een verandering hierin tot spanningen binnen de relatie leiden. Nu zijn meeste mensen geneigd voor een partner te kiezen die op hen lijkt. Met een vergelijkbare achtergrond, vergelijkbaar opleidingsniveau en bijbehorende conditionele verwachtingen. Zo’n match vergroot de kans op een succesvolle relatie.’

Zo laten ook cijfers van het CBS zien dat stellen met hetzelfde opleidingsniveau statistisch gezien een grotere kans hebben bij elkaar te blijven dan stellen met een verschil in opleidingsniveau. Al wordt een relatie van een man met een lager opgeleide vrouw nog steeds als minder problematisch ervaren. De kans dat zo’n stel bij elkaar blijft is ook een stuk groter dan de kans dat een stel waarbij de vrouw een hoger opleidingsniveau heeft bij elkaar blijft.

Hoe dan ook, zo’n gebeurtenis als een promotie zal volgens Verbakel meestal niet helemaal uit de lucht komen vallen. ‘Maar grote veranderingen binnen een relatie – zoals een promotie – kunnen een hoop stress opleveren. Als die verandering dan ook nog eens niet strookt met je eigen verwachtingen, dan kun je twee dingen doen: je past je opvattingen aan, of je gaat uit elkaar.‘

Wie verschoont de luiers?

Nederlandse vrouwen zijn, zeker in vergelijking met vrouwen in landen als Zweden, Frankrijk en de VS, kampioen deeltijdwerkers. Dit heeft volgens Verbakel voor een groot deel te maken met onze kijk op de zorg voor de kinderen: ‘Wij vinden dat ouders zelf verantwoordelijk zijn voor de opvoeding van hun kinderen. Vijf dagen naar de opvang vinden wij niet kunnen.’

Maar het zijn vooralsnog de vrouwen die het leeuwendeel van de zorg voor de kinderen op zich nemen. Terwijl een gelijkere verdeling van de zorgtaken allerlei positieve gevolgen heeft voor zowel de kinderen als de ouders. Zo bleek in bovengenoemd Zweeds onderzoek dat een evenredige verdeling van het ouderschapsverlof meer garantie biedt voor een succesvolle relatie.

Gelukkig wordt vaderschapsverlof inmiddels ook in Nederland steeds meer als ‘normaal’ ervaren, ziet ook Verbakel: ‘De situatie is beslist beter dan 20 en zelfs 10 jaar geleden, toen ik zelf voor het eerst moeder werd. Hoewel sommige organisaties, veelal in de publieke sector, toen al een redelijk royale verlofregeling hadden, en het ook geaccepteerd was daar gebruik van te maken, was vaderschapsverlof binnen andere organisaties not done. Nog steeds zijn er verschillen tussen werkplekken, maar het verlofaanbod is inmiddels groter en het is ook meer geaccepteerd om daar gebruik van te maken.’

Puzzelen met verlof

Werkgevers moeten er wat Verbakel betreft op voorbereid zijn dat ze mannen na de geboorte van een kind zes weken kwijt zijn. ‘Ik ben als leidinggevende ook regelmatig aan het puzzelen met verlofregelingen voor jonge vaders. Maar dat is een klein ongemak dat ik graag op de koop toe neem.’

Ook Vink is er voorstander van dat de verantwoordelijkheid voor de verdeling van werk en zorgtaken niet alleen op het bordje van individuele werknemers wordt gelegd. ‘Zorg als overheid voor goede kinderopvang, evenals informatie over alle mogelijke regelingen. Ga als werkgever het gesprek aan met je werknemers, niet alleen met vrouwen maar ook met mannen: hoe ga je straks de taken thuis verdelen als de kinderen komen?’ Tot slot wil Vink stellen op het hart drukken: ‘Maak goede afspraken over wie wat doet in het huishouden. En doe dat bij voorkeur vóórdat de kinderen zich aandienen.’