Waarom we iets vaker onze mond zouden moeten houden

Het is bijna zomer, heel warm, en ik lig op het strand.Ik zorg altijd dat ik genoeg bij me heb, van eten en drinken tot leeswaar. Wat dat laatste betreft, het liefst van alles wat: een roman om de tijd bij te vergeten, maar zeker ook een inspirerend of leerzaam boek. Zo eentje waar je een beter mens van wordt, of efficiënter door gaat werken. Sinds ik een e-reader gebruik is het helemaal feest. Tientallen titels à la carte. Een ongelezen boekenkast draag ik met me mee, op mijn schouders voel ik bijna letterlijk hoe zwaar hij is. Als ik even mijn ogen sluit, lonkt het wegdutten. Maar ik ben streng: op het strand liggen is al aangenaam genoeg, daar kun je op zijn minst iets nuttigs bij verrichten. Bovendien vind ik lezen helemaal geen straf.

En toch. Even helemaal nietsdoen zou me geen kwaad doen. Stil zijn. Mijn gedachten laten dobberen op de golven van de zee. Proberen de negatieve exemplaren expres tot zinken te brengen. Maar het is zo confronterend, zo dicht bij mezelf komen. Er is te veel twijfel, er zijn te veel zorgen. Mijn geest eist afleiding. Als het niet een boek is, dan social media, of nóg maar een keer mijn mail checken. Zelfs als ik slecht nieuws verwacht.

Wetenschappers van de universiteit van Virginia en Harvard deden er onderzoek naar: ze leverden hun proefpersonen over aan niets dan hun eigen gedachten, een kwartier in een kamer zonder wat dan ook. Bijna de helft blijkt ervoor te kiezen liever een elektrische schok te ondergaan, als daarmee de 'niets-mogen-doen-tijd' wordt verkort. Zo graag willen we niet alleen gelaten worden met onze gedachten.

Haal nu opgelucht adem: je smartphone mag je houden. Dit is iets van alle tijden. Filosoof Blaise Pascal zag in de zeventiende eeuw al dat we liever aan andere dingen denken dan dat we de confrontatie aangaan met onszelf. 'De eeuwige stilte van deze eindeloze ruimte vervult me met angst', schreef hij. 'Alle ellende van de mensen heeft maar één oorzaak, namelijk dat zij niet in staat zijn rustig in een kamer te blijven', opperde hij zelfs.

Maar wat als we wél wat vaker tijd doorbrengen met onze gedachten? De Noorse avonturier Erling Kagge schrijft erover in zijn laatste boek Stilte. Hij kan het weten: de man ondernam onder andere een twee maanden durende expeditie op de Zuidpool. In zijn eentje. Hij ontdekte dat in onze gejaagde wereld, stilte pas echt een luxegoed is geworden. Kagge: 'Door de wereld buiten te sluiten, keer je je rug niet naar de omgeving toe, het is juist het tegenovergestelde: je ziet de wereld scherper, je blijft meer op koers en waardeert het leven meer.'

Als hij met Tesla- en SpaceX-oprichter Elon Musk praat over stilte, lacht die het fenomeen in eerste instantie weg, om daarna toe te geven dat hij zich al zijn hele leven geregeld terugtrekt om te luisteren naar zijn gedachten en de ideeën die daaruit voortkomen. En, nou ja, dat zijn dus niet de minste. Maar laat het niet alleen een middel zijn, benadrukt Kagge. Zie stilte ook als een doel op zich. Een deel van je dag waar niemand inspraak op heeft, niet je stapel werk dat nog gedaan moet worden, noch je zelfkritiek - of je nu mediteert of gewoon een stukje wandelt.

Stil zijn is eigenlijk net als naar de sportschool gaan: het vooruitzicht staat je tegen, maar je weet dat het goed voor je is, en als je het eenmaal doet, voel je je een stuk beter. Je moet het gewoon doen.