Recht op vitaliteitsverlof? ‘Neem het dan ook op’

Vitaliteitsverlof – soms ook wel een vitaliteitsdag, duurzame inzetbaarheid of levensfasebewust personeelsbeleid genoemd – is niet overal hetzelfde geregeld. Sterker nog: bij het ene bedrijf krijg je na twee jaar in dienst een dagje vrij, bij het andere bedrijf mag je na zeven jaar werken tot wel twee maanden vrij nemen. En elders mag je vanaf je 57ste structureel minder dagen per week werken.

In cao geregeld

Inge (50) werkt in het hoger onderwijs, waar iedereen die langer dan twee jaar in dienst is zo'n 45 uur vitaliteitsverlof per jaar opbouwt. ‘Tot voor kort konden deze uren ook gespaard worden, maar dat kan nu niet meer. Ieder jaar maak je je uren op. Bijvoorbeeld door een studie te volgen, vrij te krijgen voor mantelzorg of om de balans tussen werk en privé gezond te houden.’

Het vitaliteitsverlof is vastgelegd in de cao. Zo geldt voor bankpersoneel dat medewerkers elke zeven jaar die zij in vaste dienst zijn, één maand vrij kunnen krijgen terwijl de werkgever 70 procent van het salaris betaalt. Een tweede maand vitaliteitsverlof kan worden opgenomen tegen doorbetaling van 40 procent van het salaris. De pensioenopbouw loopt gewoon door.

De provincie Gelderland, om maar een voorbeeld te noemen, biedt medewerkers in vaste dienst ruim zeven maanden vitaliteitsverlof aan tegen doorbetaling van 55 procent van hun salaris. Timmerlieden vanaf 57 jaar kunnen veertien dagen per jaar vitaliteitsverlof aanvragen.

Zin en betekenisgeving

Hoewel het vitaliteitsverlof overal anders geregeld is, blijft het doel overal hetzelfde: een goede balans tussen werk en privé bieden, medewerkers energiek en gemotiveerd houden en ervoor zorgen dat personeel lange tijd aan een bedrijf verbonden blijft.

Mentale gezondheidsarts Wico Mulder raadt iedereen die daar de mogelijkheid toe heeft aan om vitaliteitsverlof aan te vragen – al is het enkel maar om even helemaal níéts te doen. Hij vindt het in de huidige maatschappij vooral van belang dat mensen zin kunnen geven aan hun leven, op welke manier dan ook. ‘Het is heel gezond om even stil te staan en te bedenken: waar wil ik naartoe? Wat is voor mij van waarde en belangrijk?’

In zijn praktijk ziet Mulder het aan de lopende band: volwassenen die al in hun jeugd bepaalde overlevingspatronen hebben ontwikkeld en daardoor een wereld voor zichzelf scheppen die misschien wel helemaal niet bij hen past. ‘Heel veel mensen raken overspannen, krijgen een burn-out en zitten vervolgens helemaal vast. Met deze vorm van verlof kun je heroverwegen, stilstaan en even afstand nemen. Waarom doe ik wat ik doe? Voor wie doe ik wat ik doe?’

Aan de knoppen draaien

Het betekent niet dat mensen het roer vervolgens drastisch om moeten gooien, benadrukt de arts. ‘Maar door wat aan de knoppen te draaien kun je meer waarde en lol toevoegen. Je kunt doorgaan met wat je al deed, maar haalt er meer energie uit.’

Hoe pak je dat dan aan? In zijn praktijk vraagt Mulder mensen bij zichzelf te rade te gaan waar ze als kind blij van werden. ‘Hobby’s of activiteiten die mensen vroeger fantastisch vonden, zijn later in het leven vaak naar de achtergrond verdwenen. Terwijl dat juist dingen zijn waar mensen gelukkig van worden. Wie die reis naar binnen maakt, kan in het hier en nu een gelukkiger en rijker leven leiden.’

Inge gaat dankzij het vitaliteitsverlof dit najaar ruim een week naar Zuidoost-Azië. ‘Ik wil graag eens een reis maken met mijn dochter, maar tijdens de schoolvakanties kan mijn dochter niet zo gemakkelijk vrij krijgen en daarom willen we op een ander moment in het jaar weg. Met deze verlofuren kan ik buiten de vakantie om deze reis maken die behalve leuk, vast ook inspirerend en leerzaam zal zijn. Dat en een dosis positieve energie neem ik dan weer mee in m'n werk.’