Mentaal fitter worden? Apps kunnen daarbij helpen

Wie geestelijke steun zoekt, kan met heel veel apps aan de slag. Sommige ervan focussen op mediteren en ademhaling, andere vragen hoe je je voelt of houden je stemmingswisselingen bij. En er zijn er ook die je motivatie en productiviteit helpen verbeteren. Philippe Delespaul, hoogleraar innovatie in de geestelijke gezondheidszorg aan de Universiteit van Maastricht, juicht de technologische ontwikkelingen in principe toe. ‘Ik behoor niet tot diegenen die vinden dat enkel geaccrediteerde professionals in de buurt van iemand mogen komen die psychisch lijdt. Psychisch lijden is massaal aanwezig in onze maatschappij. Het credo is dus niet: wat is evidence based, maar eerder: wat kan helpen mijn doelen in mijn leven beter te realiseren? Daaraan kunnen veel dingen bijdragen: een vakantie, Tinder, een hobbywebsite, maar ook mindfulness-apps.’

Goed of slecht geslapen

Je kunt individueel met doe-het-zelf-apps aan de slag, maar er zijn ook organisaties die deze technologie inzetten, ziet Barbara Montagne, klinisch psycholoog en hoofd van de onderzoekslijn persoonlijkheidsstoornissen bij GGZ centraal. ‘Er zijn heel veel mindfulness-apps en er is ook vanuit werkgevers veel aandacht voor. Die kunnen deze hulpmiddelen inzetten naast andere maatregelen, zoals kortere werkdagen, om werknemers te behoeden voor burn-outs.’

Samen met de TU Eindhoven doet Montagne onderzoek naar een zinvolle inzet van wearable technologie in de vaak complexe behandelingen in de geestelijke gezondheidszorg. ‘Algoritmes kunnen weliswaar je stressniveau inschatten, maar wat zegt dat precies? Als ik voor mijn gevoel goed geslapen heb, beweert de app soms het tegendeel. De vraag is: hoe kunnen we deze extra bron van informatie zinnig inzetten in de behandelkamer?’

Altijd alert

Wat Montagne in ieder geval positief noemt, is dat technologie onvermoeibaar is. ‘Moet jij zelf dingen bijhouden, dan verwatert dat na een tijdje. Maar zo’n horloge is 24/7 alert en maakt geen fouten. Apps kunnen je ook aanmoedigen, bijvoorbeeld door te zeggen: het is nu tijd voor je ommetje.’

Dat apps vaak gratis zijn, noemt Delespaul een voordeel. ‘Zo kun je er verschillende uitproberen. Je keuze wordt daardoor persoonlijk, wat je motivatie weer kan vergroten. Deze luxe hebben we niet in de ggz waar alles specialistische tijd vraagt, duur is en dus een hoge verantwoordingsdrempel moet hebben. Gezien er geen tovermiddelen bestaan voor ggz-problemen, ben ik een sterke voorstander van het diversifiëren van opties. Hierin kunnen apps bijdragen, al dan niet in eigen regie of samen met je hulpverlener.’

Overdaad

Delespaul ziet wel een verschil tussen goede en slechte tools, maar wijst er tegelijkertijd op dat de ontwikkeltijd in de tech-industrie nu eenmaal veel sneller gaat dan het tijdrovende proces van wetenschappelijke evaluatie. ‘Daar gaat vaak vier, vijf jaar overheen. Tegen die tijd moet je een app al lang weer updaten, redesignen en opnieuw op de werking toetsen.’

Toch moeten gebruikers in de enorme overdaad aan apps wel de zin van de onzin zien te scheiden, ziet ook Montagne. ‘Zolang apps alleen dingen meten, kan er niet zoveel fout gaan. Heel anders wordt het als ze adviezen gaan geven, dan moet er wel evidentie zijn. Maar dat is lastig; er zijn zoveel apps op de markt dat het moeilijk kan zijn om de wetenschappelijk onderbouwde apps te vinden, waarbij ook het gebruikte algoritme transparant is.’

Hogere premie

Dat de online tools privacyvraagstukken met zich meebrengen, hoort volgens Delespaul bij de ethische spelregels van het internet. ‘Mijn principe is dat de data van de gebruiker zijn en blijven. Maar we weten dat producten slechts gratis ter beschikking worden gesteld als de ontwikkelaars en appbeheerders over de data kunnen beschikken. Wat met je data gebeurt, kan in een keurmerk worden vastgelegd.’

Die zorg deelt Montagne. ‘Alle informatie in apps gaat ergens naartoe. Een gezondheidsapp van een werkgever of zorgverzekeraar kan heel vriendelijk lijken, maar wat als je premie omhooggaat als je te weinig stappen hebt gezet? Daar moeten we met elkaar wel het gesprek over voeren.’

Dr. Chat

Delespaul, die mede-initiatiefnemer is van De Nieuwe GGZ-beweging, gelooft dat IT een bijdrage kan leveren aan een betere ggz. ‘Het maakt een zinvollere diagnostiek en interventies mogelijk. In een markt van goedkope en vaak gratis apps hoeven we niet obsessief de beste te vinden, maar kunnen we veel uitproberen. Net zoals bij cardiotraining zijn er veilige manieren om zelf te exploreren, en is het een andere keer zinvol om er een specialist bij te halen.’ Eén ding weet Montagne zeker: ‘ChatGPT gaat nooit op de stoel van de behandelaar zitten. Mensen zijn ingewikkeld, uniek en niet in modellen te vangen. Dat neemt niet weg dat technologie ondersteunend kan zijn in dit proces en die kans moeten we benutten.’