Nachtdiensten of ander onregelmatig werk? Zo blijf je gezond

Babette Stork (24) werkt als journalist regelmatig buiten kantoortijden. ‘Mijn werktijden zijn heel onregelmatig, en verschillen per week’, vertelt ze. ‘Ik werk elke week een nachtdienst, en dan meestal nog een vaste dag bij een werkgever. Verder werk ik aan mijn eigen stukken, ook weleens in de avond of in het weekend.’ 

Door haar werktijden is er veel ruimte voor andere dingen, ervaart Babette, zoals voor het doen van vrijwilligerswerk. Maar werken op onregelmatige tijden, zoals het draaien van nachtdiensten, is niet gezond. Zo kan nachtwerk slaapproblemen en vermoeidheid veroorzaken en verhoogt het het risico op diabetes en hart- en vaatziekten, blijkt uit de richtlijn Nachtwerk en gezondheid van de Nederlandse Vereniging Arbeids- en Bedrijfsgezondheid (NVAB). Toch werkte in 2020 bijna 40 procent van de beroepsbevolking net als Babette regelmatig buiten kantoortijden. 

Nachtdiensten grootste probleem

Babette vindt vooral het draaien van nachtdiensten lastig – en zeker als ze meerdere nachten na elkaar wordt ingepland. ‘Ik moest laatst op dinsdag en woensdag twee nachtdiensten achter elkaar doen. Vervolgens sliep ik donderdag bijna de hele dag, waarna ik ’s avonds niet in slaap kwam en vrijdag daardoor een verloren dag was. Dat was wel vervelend.’

Volgens arbeidspsycholoog Marjan de Jong is een goed slaapritme cruciaal voor mensen met onregelmatige werktijden. ‘Nachtdiensten zijn zeker het grootste probleem. De biologische klok wordt hierdoor verstoord en dat brengt al snel allerlei problemen met zich mee, vooral wanneer je meerdere nachtdiensten achter elkaar werkt.’

De psycholoog ziet dat mensen die nachtdiensten werken, vooral last krijgen van vermoeidheid, met alle gevolgen van dien. ‘Mensen raken gestrest, kunnen somber zijn, hebben een kort lontje hebben of zitten gewoon minder lekker in hun vel. Als de nachtdiensten voorbij zijn, duurt het vaak een paar dagen voordat ze hersteld zijn.’ En: hoe ouder je bent, hoe langer het herstel duurt. 

Zo ga je om met onregelmatige werktijden

De tips die De Jong heeft voor mensen met onregelmatige werktijden, gaan vooral over het behouden van een goed slaap- en eetritme. ‘Als je bijvoorbeeld vaak avonddiensten werkt, zul je na je werk nog even tijd nodig hebben om te kunnen ontspannen en ga je dus later naar bed. Blijf dan in de ochtend gerust wat langer liggen, maar zorg ervoor dat je niet te lang in bed blijft. Op die manier verstoor je je ritme zo min mogelijk.’

Werk je meerdere nachtdiensten achter elkaar? ‘Zorg er dan voor dat je een goede slaapplek hebt ingericht. Eén die goed verduisterd is en waar je niet te veel last hebt van lawaai, door bijvoorbeeld met oordoppen in te slapen.’

Om de onregelmatige tijden goed vol te houden, probeert Stolk tijdens haar diensten altijd een goede maaltijd te eten. ‘Dit was een goede tip die ik van collega’s kreeg, zodat je niet alleen maar gaat zitten snacken.’

Daarnaast ziet Stolk de onregelmatige tijden, en vooral het werken van nachtdiensten, vooralsnog als een investering in haar carrière als journalist. ‘Ik denk dat als je jong en ambitieus bent als journalist, je gebruik moet maken van die flexibiliteit. Nu is mijn werk-privébalans misschien niet helemaal 50/50, maar daar ben ik oké mee.’