Zo profiteer je van de krapte op de arbeidsmarkt

Het aantal kansrijke beroepen is nog nooit zo groot geweest als nu. Uitzendbureau Randstad stelt elk jaar een lijst samen met de meest kansrijke banen en voor 2022 blijken bijna in ieder vakgebied volop kansen te liggen. Vooral in de techniek, ICT, zorg en het onderwijs staan veel vacatures open. Er is volgens de analyse veel vraag naar hr-specialisten, ICT & securityspecialisten, hoveniers, installateurs en monteurs, pedagogisch medewerkers, gz-psychologen, bezorgers en klantenservicemedewerkers. Randstad verwacht dat veel werknemers dit jaar op zoek zullen gaan naar een nieuwe baan.

Kraptecrisis

‘We zien twee ontwikkelingen’, zegt hoogleraar arbeidsmarkt Ton Wilthagen. ‘Er is krapte over de volle breedte van de arbeidsmarkt. De belangrijkste oorzaak daarvan is de demografie; de groep 65-plussers wordt groter en groter en dat zal de komende dertig jaar zo doorgaan. Ook stijgt elk kwartaal het aantal vacatures en daalt het aantal werkzoekenden.’

Dat is problematisch. Niet alleen voor bedrijven en sectoren, die niet kunnen floreren en opereren zoals ze zouden willen, maar voor de hele samenleving. Als patiënt loop je bijvoorbeeld tegen lange wachtlijsten aan, als ouder kun je je kind niet kwijt op de kinderopvang, als woningeigenaar met verbouwplannen moet je soms maanden wachten tot een aannemer tijd heeft. En ook voor de energietransitie zijn mensen nodig, zegt Wilthagen, anders is die gedoemd te mislukken. ‘Mijn conclusie is dat we in feite te maken hebben met een nieuwe crisis, een kraptecrisis, met een ontwrichtend effect op de maatschappij. En er is geen quick fix, dat maakt het zorgelijk.’

Wilthagen vindt dat er te weinig aandacht is voor deze crisis. ‘Er wordt wel veel over geschreven, maar een nationale aanpak blijft uit.’ Er zijn namelijk wel degelijk manieren om het tij te keren. ‘Je kunt een aantal dingen doen, en je moet ze allemaal doen. Je móét in actie komen. Veel mensen denken: het is een markt, dus die komt wel weer tot een nieuw evenwicht. Maar dat is een verkeerde manier van denken. Ja, op den duur zal er een nieuw evenwicht ontstaan, maar dat kan er ook een zijn waarbij kinderen nog maar vier dagen naar school gaan omdat er niet genoeg leerkrachten zijn. Moet je dat willen?’

Tien actiepunten

Volgens Wilthagen moeten er tien dingen gebeuren om de kraptecrisis het hoofd te bieden.

Ten eerste is er in ons land een enorm onbenut arbeidspotentieel. 1 à 2 miljoen mensen die wel kunnen en willen werken, doen dat op dit moment niet (omdat ze bijvoorbeeld lichte beperkingen hebben of al wat ouder zijn). Zij kunnen de arbeidsmarkt op worden geholpen met leerwerktrajecten. Werkgevers zouden bovendien wat minder kieskeurig moeten zijn in wie ze aannemen.

In de tweede plaats noemt Wilthagen het belangrijk om studiekiezers te stimuleren voor cruciale sectoren te kiezen waarin de krapte groot is. Ook studenten al tijdens hun opleiding in de praktijk inzetten (eerder en langer dan dat nu met stages gebeurt) kan helpen. Daarbovenop moeten het loon en andere arbeidsvoorwaarden in kraptesectoren worden verbeterd, vindt Wilthagen. Een ander actiepunt is het ‘opscholen’ van werknemers in bedrijven naar functies waarin tekorten zijn. En ook het aantrekken van arbeidsmigranten kan de krapte enigszins verhelpen, net als zijinstroom vanuit verzadigde naar krappe branches.

Verder moeten mensen volgens Wilthagen makkelijker bij hun werk kunnen komen en kan de technologie de arbeidsproductiviteit deels verhogen. Maar de volgens hem makkelijkste stap is vrouwen aanzetten tot meer werken. ‘Als alle vrouwen die nu in deeltijd werken drie of vier uur meer zouden werken, zou dat al een heel groot effect hebben. Maar dat moet wel lonen. Introduceer bijvoorbeeld een voltijdsbonus.’

Tekst gaat verder onder de banner

Salarisverhoging of droombaan

Al deze actiepunten hebben haken en ogen, en het ziet er niet naar uit dat de krapte in de komende jaren zal afnemen. Zoals gezegd raakt dat iedereen, maar kun je er ook van profiteren? Als werkgevers staan te springen om personeel, is het dan niet hét moment om op zoek te gaan naar je droombaan of een riante salarisverhoging te bedingen?

‘Natuurlijk, je kunt nu veel meer eisen stellen’, zegt financieel adviseur Paul van der Kwast. ‘Het hangt natuurlijk wel van je werkgever af wat er mogelijk is. De meeste bedrijven zitten in een cao en dan is het vaak lastig om er individueel wat bij te krijgen.’ Beter kun je volgens hem vragen of je er incidenteel iets op vooruit kunt gaan. ‘Een soort bonus of toeslag om jou vast te houden. Dat is voor werkgevers ook makkelijker, omdat ze die maar eenmalig hoeven uit te keren en er niet aan vastzitten.’

Ook kan dit een uitgelezen moment zijn om je arbeidsvoorwaarden te verbeteren. Werk je bijvoorbeeld bij een start-up zonder pensioenregeling, dan is dat een punt waarover je zou kunnen onderhandelen. Hetzelfde geldt voor je reiskostenvergoeding: met die 19 cent per kilometer (het wettelijk onbelaste maximum) kom je niet uit, kan je werkgever er iets bovenop doen? Of vraag om een thuiswerkvergoeding, bereikbaarheidstoeslag of vergoeding voor je ziektekostenverzekering of fitnessabonnement. ‘Als je werkt in een florerende sector, zoals de ICT of de supermarkt, kun je er makkelijker wat bij vragen dan wanneer je in een sector werkt die hard is geraakt door de coronacrisis. Houd daar wel rekening mee.’

Zelf vragen

Je zult er in ieder geval zelf om moeten vragen, want ondanks de torenhoge inflatie gaan de salarissen niet automatisch sterk omhoog, zegt Wilthagen. ‘Je zou denken dat je je rijk kunt rekenen omdat de salarissen door het plafond gaan vanwege de schaarste, maar die ontwikkeling is er gek genoeg niet. Het is niet zo dat dit de markt van de werknemer is geworden. Nóg niet in ieder geval.’

Maar als je al een tijdje droomt van een andere baan, is dit wel de perfecte tijd om eens rond te gaan kijken. ‘Als het misloopt, kun je zo weer ergens anders terecht of weer terug bij waar je vandaan kwam’, zegt Van der Kwast. ‘Het is sowieso wel gezond om af en toe van baan te veranderen.’ Of gooi het roer radicaal om, ontsnap uit de kantoortuin en ga een vak leren. Wilthagen: ‘Loodgieters, stukadoors en aannemers hebben de opdrachten voor het uitkiezen. Vakmensen, die enorm schaars zijn, verdienen momenteel vaak meer dan veel mensen op hbo- en wo-niveau, zeker als ze voor zichzelf werken.’

Ben je benieuwd wat je gaat verdienen onder een andere CAO? Of ga je een stap maken in je carrière en wil weten wat je kan gaan verdienen? Vul het Salariskompas in en je weet het!