Wat als je baas je vraagt om de regels te breken?

De beste manier om een conflictsituatie op te lossen, is om op zoek te gaan naar een win-winsituatie voor beide partijen. Dat wordt echter problematisch als jouw baas je vraagt om iets te doen wat ethisch, moreel of legaal laakbaar is.

Voor Harvard Business Review beschrijven Peter T. Coleman en Robert Ferguson acht tactieken die je in zo'n situatie kunt toepassen; een benadering die zij 'principieel verzet' noemen. De adviezen zijn gerangschikt naar intensiteit, van laag naar hoog, afhankelijk van het soort leidinggevende dat je voor je hebt staan.

1. 'Ik ben bezorgd om jouw belang'

Spreek je baas aan op zijn gevoel voor eigenbelang. Misschien is hij/zij zich niet goed bewust van de gevolgen van het gevraagde. Schets dus de mogelijke gevaren, kosten en gevolgen van wat jouw baas je net heeft gevraagd. Hiermee geef je meteen je ongemak met de situatie aan, en geef je jouw baas een uitweg om het verzoek in te trekken zonder gezichtsverlies te lijden.

2. Speel in op zijn/haar goedaardige kant

Weinig mensen zullen van zichzelf vinden dat ze inherent slecht zijn. Als je iets slechts doet, krijg je daar ook meestal wel een schuldgevoel van. Door te benadrukken wat de betere en nettere optie is, kun je inspelen op de betere kant van je baas en vergroot je de kans dat hij/zij inziet dat er betere wegen naar Rome zijn.

3. Zeg gewoon 'nee'

Als de eerste twee opties niet werken, kun je het best gewoon netjes weigeren. Als het gevraagde illegaal of onethisch genoeg is, zou je baas minstens moeten begrijpen waarom je niet bereid bent mee te werken, en hopelijk zelf ook inzien dat het geheel misschien toch geen goed idee is.

4. Zeg harder 'nee'

Werkt punt 3 nog steeds niet? Roep dan de hulp in van anderen. Spreek met collega's en vraag hun advies en steun. Samen sta je immers sterker. Als jouw collega's zich niet durven uitspreken, kun je overwegen om intern klokkenluider te spelen en naar een hogere leidinggevende te stappen. Heeft jouw baas geen directe leidinggevende, dan kun je je mogelijk richten tot een HR-manager of de ondernemingsraad.

5. Zoek elders de aandacht op

Als dit allemaal niet werkt, en je het er echt niet bij wilt laten zitten, wordt het tijd om ook extern op zoek te gaan naar bijval. Dit heeft natuurlijk serieuze gevolgen voor jou en waarschijnlijk ook voor anderen, dus wees wel zeker van je zaak en pak het goed aan. Volgens Coleman en Ferguson blijkt uit onderzoek dat klokkenluiders succesvoller zijn als zij geloofwaardigheid binnen de organisatie hebben, niet anoniem optreden, als de organisatie niet sterk afhankelijk is van wat jou gevraagd is en als je overtuigend bewijs voor de slechtheid daarvan hebt.

6. Verzamel een massa

Door genoeg gelijkgestemden om je heen te verzamelen, kun je mogelijk tijdelijk de machtsstructuur op werk veranderen. Dit houdt in dat je toch genoeg collega's moet vinden die met jou in verzet durven, in dit geval door samen naar de baas te stappen of, in het ergste geval, te staken.

7. Geef je baas een koekje van eigen deeg

Het een na hoogste niveau qua intensiteit, dus het wordt tijd om serieus na te denken over waar je mee bezig bent. Maar in sommige gevallen, afhankelijk van wat er precies van jou gevraagd wordt, kun je de situatie natuurlijk omdraaien door jouw baas precies hetzelfde aan te doen en hem/haar op deze manier te laten inzien dat dit geen correcte manier van handelen is.

8. Stap naar de rechter

Als allerlaatste optie heb je natuurlijk de mogelijkheid om juridische stappen te ondernemen. Dit is erg kostbaar en zal jouw relatie met je baas naar alle waarschijnlijkheid onherstelbaar beschadigen, maar als jouw weerzin tegen het verzoek van jouw baas groot genoeg is, zal het wellicht het overwegen waard zijn.