Pas op met complimenteren: ‘Het luistert heel nauw’
Een rooskleurig zelfbeeld helpt je om beter te presteren en tegenslagen op te vangen. Maar heb je met die zelfvoldane blik nog wel oog voor anderen? Een compliment bevestigt dat je erbij hoort, maar het kan ook helemaal misgaan.
‘Werknemers vinden zichzelf beter dan collega’s’, bleek onlangs uit lezersonderzoek van Intermediair. Een positief zelfbeeld helpt ons de dag door te komen, zei hoogleraar psychologie Paul van Lange daarover. Maar hebben we dan nog wel oog voor de prestaties van anderen? ‘Complimenten geven kost bijna niets’, zegt Van Lange. ‘Maar dat moet je dan wel kunnen zien. Je moet een gerichtheid op anderen hebben, en minder op jezelf.’ Als de zelfoverschatting doorschiet en neigt naar narcisme, lukt dat een stuk minder goed.
‘Elkaar complimenteren is superbelangrijk’, zegt Van Lange. ‘Het behoort tot onze belangrijkste immateriële behoeften. Erbij horen en gewaardeerd worden, deze twee zijn enorm belangrijk. Evolutionair gezien kunnen mensen niet zonder een groep. Dit is een fundamenteel principe en daarom is alles dat wijst op sociale uitsluiting heel bedreigend voor mensen. Persoonlijke waardering bevestigt dat je een volwaardig groepslid bent.’ Van Lange wijst op neurologisch onderzoek dat dit mechanisme bevestigt: sociale uitsluiting leidt tot stress.
Door elkaar te complimenteren benadrukken we de waardering voor de ander, en dat ondersteunt het positieve zelfbeeld. ‘Daar krijg je energie van om je opnieuw in te zetten voor de groep. Je zet net dat stapje meer als de sfeer goed is en iedereen elkaar waardeert.’
De leidinggevende speelt hierbij een grote rol, denkt Van Lange. ‘Die moet laten blijken iedereen wat te gunnen, want gunnen is een manier om vertrouwen te communiceren. Dat je het beste voor hebt met alle leden van de groep. Maar het moet wel oprecht zijn.’
Trots als graadmeter
Beate Volker, hoogleraar sociologie aan de Universiteit van Amsterdam, haakt daar graag op in. ‘Complimenteren kan ook helemaal fout gaan. De plaats in de hiërarchie bepaalt heel erg hoe een compliment overkomt, dat luistert heel nauw.’ Als je iemand op een hoger niveau in de organisatie complimenteert met iets dat voor die persoon niet uitzonderlijk is, kun je het tegenovergestelde bereiken. ‘Je haalt iemand neer en je compliment is eigenlijk denigrerend’, zegt Volker. Een persoonlijk compliment over uiterlijkheden kan het ijs breken, maar het beoordelen van vaardigheden van de ander kan gevoelig liggen.
‘Je wilt vooral een compliment over dingen waar je zelf trots op bent’, aldus Volker. ‘Dat is dan mogelijk ook de beste graadmeter om in te schatten of jouw compliment bij de ander goed zal landen.’
