Niet voor klikspanen en elleboogwerkers

Een zee van intriges en gekonkel. Zo omschreven voormalige Amazon-medewerkers afgelopen zomer de werksfeer binnen het bedrijf in The New York Times. De retailgigant maakt gebruik van een populaire moderne variant op het functioneringsgesprek: peer review. Hierbij recenseren collega's elkaars prestaties en werkhouding met behulp van speciale software. Anoniem. Bij de 360-graden variant hiervan worden medewerkers gerecenseerd door alle mensen in hun directe omgeving. Dat kunnen bijvoorbeeld ook klanten zijn.

Peer review in Nederland

Op papier lijken deze recensiemethodes ideaal. HR-medewerkers zien door de ogen van de werknemers wat er op de werkvloer gebeurt. Omdat de evaluaties vaker dan één keer per jaar gedaan worden, levert dit een veel grotere stroom aan informatie op over het functioneren van collega's. Peer review is momenteel erg populair bij Amerikaanse bedrijven als General Electric, Valve, Instacart en Pinterest. Ook elders in de wereld, waaronder in Nederland, is er grote interesse in deze moderne HR-tool. Minister Bussemaker van Onderwijs wil dat alle scholen in 2020 peer review onder leraren hebben ingevoerd.

Vergiftigde werksfeer

Maar peer review is omstreden en de meningen van werkenden zijn verdeeld. En niet alleen omdat het voortkomt uit de evaluatiemethodes voor soldaten in het Duitse leger tijdens de Tweede Wereldoorlog. 'Peer reviews vergiftigen de werksfeer', vertelt een manager tegenover Amerikaanse radiozender NPR naar aanleiding van het roemruchte Amazon-artikel. Hij werkte voor twee organisaties die de methode toepasten. 'Ik ging bijvoorbeeld achter een probleem aan binnen het team en dan bleek achteraf dat iemand niet-werkgerelateerde motieven had om een ander in een kwaad daglicht te stellen. Dat waren dan weer drie kostbare uren van mijn werkdag die ik kwijt was.'

Voor anderen, zoals een schooldirecteur in Pennsylvania, verbeterde peer review juist de werksfeer: 'Het feit dat we problemen bespreekbaar maakten, deed wonderen voor de samenwerking in ons team.'

Conflicten

Volgens Joseph Shaheen zijn de uiteenlopende ervaringen simpel te verklaren: 'Peer review is controversieel omdat bedrijven niet weten hoe je het goed moet inzetten.' Als HR-specialist van consultancybureau Human Alliance in Washington hielp hij bedrijven jarenlang bij het opzetten van peer review. Hij richt zich nu op methodes die minder conflict oproepen binnen organisaties.

'Je loopt tegen problemen aan als recensies gevolgen hebben voor salarissen of als er sprake is van een competitieve werksfeer', aldus Shaheen. 'In dat laatste geval gaan werknemers peer review gebruiken om hun vetes daar uit te vechten. Bijvoorbeeld door met negatieve beoordelingen de promoties van hun grootste concurrenten tegen te houden.'

Sfeer van samenwerking

Peer review is bedoeld als een upgrade voor het traditionele functioneringsgesprek, benadrukt Shaheen. Maar bedrijven moeten wel beschikken over de juiste fundamenten. De grootte van de organisatie is niet doorslaggevend, denkt Shaheen, al lijken kleine bedrijven vooralsnog het meest gebaat bij peer review. Het helpt als er een sfeer van samenwerking is, waar mensen het idee hebben dat er naar hen geluisterd wordt. Waar kritiek op elkaar ook meer geaccepteerd is. 'Peer review is niet effectief als er bijvoorbeeld binnen een bedrijf ook forced ranking gebruikt wordt', vertelt Shaheen. Hierbij worden werknemers onderverdeeld in drie lagen: zij die promotie verdienen, zij die het beter moeten doen en degenen die ontslagen gaan worden. 'Dit is vragen om problemen', lacht Shaheen.

Een grote vraag die speelt bij organisaties die collega-recensies gebruiken, is of zij werknemers anoniem laten reageren. Enerzijds zijn mensen op die manier eerlijker met hun kritiek, maar het zorgt er wel voor dat hun collega's zich niet kunnen verweren. 'Als iedereen zich als een volwassene gedraagt, dan werkt peer review', zegt Shaheen. Maar ook hij weet dat dit niet altijd het geval is. 'Laten we eerlijk zijn. Binnen alle bedrijven is er wel een competitieve sfeer. Of peer review nu anoniem is of niet, het is allemaal best pijnlijk.'

Het magazine voortaan gratis in de mail? Laat hieronder je e-mailadres achter!