Het stomme kreng doet het niet

Op mijn kantoor lopen nog genoeg mensen rond die de tijd vóór de pc, tekstverwerker en e-mail hebben meegemaakt, en ik vind hun verhalen altijd prachtig. Uitpuilende kasten met gestencilde tabellen en hele kamers vol gezellig rokende dames (ja sorry, voor pakweg 1980 was het allemaal wat gendernormatiever) die handgeschreven documenten voor je uittypten. Destijds kon je nota maar beter in één keer goed zijn, want de toorn van de administratief medewerkster die tweemaal hetzelfde voor je mocht neertikken, was niet mild. Misschien dachten mensen daarom vroeger ook wat beter na over wat ze opschreven, maar dat kan ik uiteraard niet staven.

Hele stoeten mensen trokken door het gebouw om korte boodschappen op briefjes aan anderen aan te bieden. En omdat je niet meerdere mensen tegelijk kon bellen, moest je dikwijls een mannetje of tien 'optelefoneren' met ongeveer exact hetzelfde bericht. Dan ging je van lieverlee maar weer een half uur met ze vergaderen, dan was je waarschijnlijk sneller klaar. Maar voordat je die vergadering dan weer geprikt had …

Enfin, grappen maken over luie, langzame en stroperige ambtenaren is makkelijk (en vooruit, vaak ook wel leuk), maar het is bijna niet te bevatten hoeveel productiever de overheid moet zijn geworden, samen met de rest van de dienstensector, sinds de introductie van digitale communicatie. En daar houdt het niet op: ik heb, mede in het kader van de informatiebeveiliging, een archiefsysteem. Voor de afhandeling van sommige dossiers heb ik een workflowsysteem, inclusief een gezellig mailtje dat me meldt dat er iets in mijn bakje ligt. Als ik mijn doorwrochte beleidsnotities richting de hogere legerleiding wil sturen, dan hang ik ze in weer een ander systeem. En al deze systemen werken allemaal net anders. Af en toe doen ze het niet. Compleet begrijpelijk, maar als je afhankelijk bent van tig verschillende systemen en er soms één of meerdere dienst weigeren... en je er nog veel vaker achter komt dat je blijkbaar tóch niet weet hoe je een bepaalde handeling in een bepaald systeem voor elkaar krijgt TERWIJL DAT DE VORIGE KEER TOCH HARTSTIKKE MAKKELIJK WAS GD&*%^#$, dan vergt het een vrij hoog zengehalte om je toetsenbord niet af en toe door de kamer te slingeren.

De helpdesk voor dit soort problemen is uiteraard verregaand gecentraliseerd en bij jou in de buurt heeft niemand meer verstand van deze techniek. De medewerker die de telefoon opneemt, kan het meestal niet laten om je aan je verstand te brengen dat dit geen probleem is van de ICT, maar van de gebruiker die het helemaal verkeerd doet. Fijn, dank. Bij sommige multinationals schijn je een collega op een ander continent aan de lijn te krijgen, waarbij het maar de vraag is of jullie er uit gaan komen, met jouw beperkte kennis van technisch jargon en zijn of haar onvoorspelbare beheersing van de Engelse taal. Vaak is het resultaat: de halve organisatie gaat om het systeem heen werken, stuurt elkaar maar weer een heleboel mailtjes of andersoortige briefjes, en laat de eigen harde schijf maar helemaal vollopen met ongesorteerde documenten.

Maar goed, het is allemaal een probleem van tijdelijke aard. Over een jaar of dertig wordt nagenoeg elke wo-functie toch door robots gedaan, en die hebben naar verwachting aanzienlijk minder moeite met zich aanpassen aan rap veranderende ICT-toepassingen. Waar wij dan heen moeten, met ons goeie gedrag? Geen idee eigenlijk. Waar zouden ze die kasten met tabellen hebben gelaten?