Groepsnormen op het werk zitten goede gewoontes in de weg

‘Leuk dat je er bent, waar heb je zin in? Rood of wit? Wat, water?! Wat ongezellig!’ ‘Wil je een stuk taart? Nee? Waarom niet, ik heb hem speciaal voor je gebakken!’ ‘Eet je alweer sla? Het wordt tijd dat je weer normaal gaat eten!’

Het is al zo moeilijk om grenzen aan te geven en dan krijg je dit soort uitspraken naar je hoofd geslingerd. Niet alleen op borrels en verjaardagen, ook op de werkvloer. En waarschijnlijk roep je zelf ook dit soort dingen. Als iemand de moed heeft om ‘nee’ te zeggen – of dat nou een vriend is of een collega – kan dat een confrontatie zijn met je eigen (ongewenste) gedrag. De wil om te veranderen is er wel, maar de invloed van de omgeving is te intens om de verandering vol te houden. De gebruikelijke groepsnorm wint het vaak van het goede voornemen.

Onderlinge en innerlijke strijd

Groepsnormen brengen een bepaalde onderlinge strijd met zich mee waardoor het ontzettend lastig is om grenzen te bewaken; een belangrijke oorzaak waardoor vitaliteitsprogramma’s en -activiteiten niet slagen. Op weg naar een vitalere werkomgeving is het daarom, voordat je besluit programma’s en activiteiten te organiseren, van cruciaal belang om stil te staan bij de gebruikelijke groepsnorm(en): gewoontes op de werkvloer die aanzetten tot ongezond én gezond gedrag.

Uit onderzoek blijkt namelijk dat coaching en training nauwelijks zin hebben als medewerkers het geleerde niet in de praktijk kunnen brengen. En met in de praktijk brengen, wordt bedoeld dat het onderdeel wordt van een routine in het werk en dus ook de gebruikelijke groepsnorm.

Stel dat je bij een coach heel goed leert om je grenzen te bewaken: je wilt eindelijk op tijd naar huis gaan. Als het gebruikelijk is om tot laat te werken en op vrije dagen te bellen en te appen over werkgerelateerde zaken, is de kans op succes klein. En fijn dat jij je voorneemt vaker een korte pauze te plannen, maar als de norm is om achter je bureau te eten, of jullie hanteren een meeting-na-meetingbeleid, dan ben je verloren.

Afspraken maken

Wij maken met teams afspraken over appen, pauzes, wandelen en er wordt zelfs nagedacht over het traktatiebeleid. Het werkt omdat mensen binnen het team uitspreken wat ze graag willen en waar ze hulp bij nodig hebben. ‘Ik wil graag stoppen met roken/drinken, en het helpt mij als ik niet in de verleiding kom.’ ‘Ik wil graag afvallen, dus voor mij hoef je geen taart te bakken.’ ‘Ik vind het belangrijk om af te schakelen op een vrije dag, zullen we proberen de app alleen te gebruiken in geval van spoed?’

Ook is het bij ons op kantoor de norm dat we om 12.00 uur een luide bel rinkelen. Tussen 12.00 uur en 12.30 uur gaat de laptop dicht. Als de mensen in het team van elkaar weten wat ze belangrijk vinden, dan kunnen ze elkaar helpen door leuke alternatieven te bespreken, waardoor de onderlinge strijd weggaat en de groepsnorm positief verandert.

Nudgen

Op organisatieniveau kun je de gebruikelijke groepsnorm ook positief beïnvloeden en stimuleren. Dit doe je door bewust nieuwe ‘cues’ aan te brengen in de omgeving waarin mensen werken. Cues zijn prikkels die een handeling of een ritueel activeren in het brein.

Denk aan het fruit in de kantine, of de trap meer zichtbaar maken door bijvoorbeeld een rode loper te plaatsen. Of zoals wij doen in de bouw, een (hysterische) jaarkalender maken van collega’s die een banaan of twee sinaasappels vasthouden. We noemen dit nudging (of nudgen). Nudgen motiveert gezond gedrag, zeker als je het met humor brengt!

Door het hybride werken leren wij medewerkers nu hoe ze op hun eigen thuiswerkplek gestimuleerd kunnen worden gezonder te werken. Bijvoorbeeld door niet in de keuken te eten (want dan kom je in de verleiding om meer te eten) en sportschoenen in de gang te zetten om eraan herinnerd te worden te gaan wandelen.

De tekst gaat verder onder de banner

Waar bemoei je je mee?

Binnen het onderwerp vitaliteit speelt het vraagstuk ethiek een belangrijke rol. Je wilt als werkgever, leidinggevende of collega niet betuttelen. Zodra jouw goed bedoelde adviezen een hoog ‘snoep gezond, eet een appel’-gehalte krijgen, wordt het ook oppassen geblazen.

Als je gaat inzoomen op de gebruikelijke groepsnorm, kan dat ook een hoop weerstand geven. Dit voorkom je door met elkaar na te denken over leuke alternatieven. Als de houding ten opzichte van de alternatieve optie positief is én het nieuwe gedrag is eenvoudig uit te voeren, dan lukt het om nieuwe gewoontes in het werk te creëren zonder boze blikken. Stuur altijd aan op de meest gewilde optie en laat zien dat het makkelijk is. Een goede vitaliteitstrainer kan leidinggevenden en teams hierin begeleiden.

Klein beginnen

Begin klein. Want een vitaliteitsprogramma moet je niet zien (en inrichten) als een tijdslurpende bezigheid, maar als veranderingen die je integreert in je werk om je werk beter te kunnen doen. Dit hoeft niet altijd vanuit een top-downstrategie. Een succesvolle kleine activiteit voor een bepaalde, kleine groep kan ook zichtbaar maken wat je voor ogen hebt en van waaruit je aan je doelstellingen kunt bouwen.

Ik sta op onze vrijdagmiddagborrel en kijk om mij heen. Het merendeel mijn collega’s kiest voor een alcoholvrij drankje. Bij team Fitter Nederland is de gebruikelijke norm ‘alcoholvrij is ook gezellig’.  Onze norm is ook dat we van elkaar weten wat iedereen lekker vindt. ‘Marije, waar heb je zin in, rood of wit?’, vraagt een collega. Doe maar rood.