Grijze gigant onder groene druk
Aandeelhouders proberen Shell te dwingen om een duurzame koers te varen. Een mammoettanker stuur je echter niet zomaar even bij.
'Shell wordt een duurzaam energiebedrijf door de winsten uit fossiele brandstoffen te investeren in duurzame energie.' Deze opvallende resolutie staat op 24 mei op de rol bij de jaarlijkse aandeelhoudersvergadering van Shell. Het agendapunt is ingebracht door Follow This, een groep 'groene' aandeelhouders uit Nederland. Samen zijn zij goed voor 5 miljoen euro in aandelen, genoeg om een punt te mogen agenderen tijdens de vergadering. Follow This hoopt dat veel aandeelhouders zich in mei achter hun voorstel scharen, zodat de Brits-Nederlandse energiereus de oproep niet kan negeren.
De duizend leden van Follow This zijn niet de enigen die Shell via de weg van het aandeelhouderschap in een andere richting proberen te dwingen. Een eerder initiatief van de Anglicaanse kerk leidde er al toe dat het bedrijf voortaan transparanter zal rapporteren over de bereikte duurzaamheidsdoelstellingen. Naast activistische aandeelhouders zijn er ook groene lobbygroepen, die zo veel mogelijk beleggers proberen over te halen om hun aandelen in Shell en andere olie- en gasbedrijven te dumpen. Zo oefent actiegroep ABP Fossielvrij druk uit op het grootste pensioenfonds van Nederland om hun miljarden aan investeringsgeld terug te trekken uit Shell en andere producenten van fossiele brandstoffen.
Mammoettanker
Shell wordt vaak vergeleken met een mammoettanker: het bedrijf is zo groot dat het niet ineens het roer kan omgooien. Maar het kan wél de koers verleggen, denkt Mark van Baal, initiatiefnemer van Follow This. Hij werkte jarenlang als energiejournalist en kent de sector goed. Van Baal wil dat Shell zijn winst gaat investeren in duurzame energie. Hij is ervan overtuigd dat mensen in de top van het bedrijf zijn visie delen: 'Ik denk dat Shell blij met ons is. Ze willen veranderen, maar hebben alleen een duwtje in de rug nodig. Als ze zien dat veel aandeelhouders voorstander zijn van een duurzame strategie, zullen ze die stap sneller zetten.'
Follow This vertegenwoordigt maar een fractie van de aandeelhouders, maar volgens Van Baal hoeft dat succes niet in de weg te staan. Hij verwijst naar de situatie bij ABN AMRO, waar een activistische aandeelhouder (het Britse hedgefonds TCI) met slechts 1 procent van de aandelen in 2007 met succes de uiteindelijke verkoop en opsplitsing van ABN AMRO in beweging zette.
Populaire werkgever Het Reputation Institute publiceert jaarlijks een Top 30 van grote Nederlandse bedrijven, gerangschikt naar hun reputatie bij het grote publiek. Dit jaar eindigde Shell op de een-na-laatste plek, net boven de gehate NS (de eeuwige hekkensluiter). Volgens samensteller Cees van Riel is dat deels het gevolg van negatieve beeldvorming. Van Riel, in een interview met Communicatie Online: 'Als je, zoals Shell's CEO Van Beurden, in Nieuwsuur voor een schilderij gaat staan dat ook bij mijn opa aan de muur hangt en dan verklaart dat je blijft pompen tot je erbij neervalt, hang je bepaald niet de vernieuwer en de duurzame onderneming uit.' Toch geniet Shell op de arbeidsmarkt juist een uitstekende reputatie. In de laatste editie van het Intermediair Imago Onderzoek eindigde Shell op de tweede plaats. Ook in eerdere jaargangen stond het bedrijf steevast in de top vier van populairste werkgevers. In een vergelijkbaar onderzoek van de Intelligence Group scoort Shell zelfs nog beter: in 2015 stond het voor het vierde jaar op rij bovenaan de ranglijst.
Nieuw beleid
Chris Roorda is een van de drijvende krachten achter ABP Fossielvrij. Hij startte de campagne in 2014 nadat hij zich realiseerde dat hij als verplicht deelnemer aan het ABP pensioenfonds (Roorda is in dienst van de Erasmus Universiteit Rotterdam) geen enkele invloed heeft op de beleggingen van het fonds in fossiele energiebedrijven. 'Ik wil niet dat mijn pensioengeld gebruikt wordt om mijn toekomst kapot te maken', zegt Roorda, die vindt dat investeringen in de fossiele industrie bijdragen aan klimaatverandering. Daarnaast maakt hij zich zorgen over de financiële risico's van het beleggen in bedrijven die voor hun winstgevendheid afhankelijk zijn van een slinkende voorraad grondstoffen.
Vorig jaar wist ABP Fossielvrij met een petitie meer dan tienduizend handtekeningen op te halen van leden van het pensioenfonds. Ook bleek uit een opinieonderzoek van Trouw dat een ruime meerderheid van de deelnemers in het fonds (64 procent) wil dat ABP stopt met beleggen in 'fossiel'. Dit najaar kondigde ABP een nieuw beleggingsbeleid aan, waarin duurzaamheid een prominentere rol zal spelen. De eerste tekenen van dat nieuwe beleid zijn al zichtbaar, zegt Roorda: 'We verwachten dat ABP dit jaar nog uit ExxonMobil stapt. Het was ook krachtig dat ABP zich verzette tegen boringen in het noordpoolgebied. Tegelijkertijd stond ABP eerder dit jaar te juichen toen Shell het Britse gasconglomeraat BG overnam. Er is dus nog geen scherpe keuze gemaakt voor duurzaamheid.'
Greenwashing
Hoewel Van Baal en Roorda hetzelfde doel nastreven - een eind aan de productie van fossiele brandstoffen - verschillen ze van mening over de beste strategie. Van Baal vindt desinvestering kapitaalvernietiging: 'Zelfs als de _divestment__-_beweging succesvol is, duurt het nog zeker twintig jaar voordat een bedrijf als Shell failliet gaat. In de tussentijd kunnen ze nog heel veel gas en olie oppompen.' Roorda gelooft niet dat Shell snel zal veranderen. Daarvoor is de 'cultuur' binnen het bedrijf volgens hem te veel gericht op olie en gas. De investeringen van Shell in duurzame energie doet Roorda af als greenwashing. Liever ziet hij dat ABP zijn Shell-aandelen verkoopt, dan dat het een 'halfzacht aandeelhoudersbeleid' voert.
Tot nu toe toont Shell zich niet onder de indruk van de groene lobby. 'Als investeerders afhaken, komen daar anderen voor terug', zei CEO Ben van Beurden vorig jaar in een interview met de Volkskrant. En daarin heeft hij gelijk, zegt beursanalist Jos Versteeg van Theodoor Gilissen Bankiers. 'De beleggingswereld is heel groot. Zelfs als westerse pensioenfondsen afhaken, blijven er voldoende mensen over die wel in Shell willen beleggen.' Het is vanwege de relatief lage stand van het aandeel bovendien een ongunstig moment om uit Shell te stappen, waarschuwt Versteeg. Toch adviseert de analist beleggers om niet te veel Shell in hun portefeuille te hebben: 'Op de lange termijn is het een dying business_._'
Luistert Shell nu al? Shell is nog niet grootschalig aan het investeren in duurzame energie, maar wil wel graag op de hoogte blijven van innovaties op dat vlak. Vandaar dat Shell Technology Ventures (STV), het investeringsvehikel van het bedrijf, de laatste jaren belangen nam in duurzame start-ups en groene technologiefondsen. De meest recente deelnames van STV zijn in het Chinese GRC SinoGreen Fund III en in het Amsterdamse SET Ventures. De exacte bedragen maakt STV niet bekend, maar waarschijnlijk gaat het om een bedrag met hooguit zeven nullen - peanuts voor Shell. Als zich via een van deze fondsen een bedrijf aandient met technologie die Shell interessant vindt, kan de olie- en gasreus meteen toeslaan.
Tweetaktmotor
In het laatste jaarverslag, dat begin maart werd gepubliceerd, schrijft Shell dat het de 'intentie' heeft om te investeren in 'grootschalige en commerciële vormen van koolstofarme technologie en energie.' Het is maar één zinnetje in het hele verslag, maar Van Baal klampt zich eraan vast. Ook de eerdere investering van Shell in een start-up die een nieuw type windturbine heeft ontwikkeld, en de geruchten dat Shell gaat meebieden bij de tender voor een aantal grote windparken voor de Zeeuwse kust, vindt hij hoopgevend.
Analist Versteeg is sceptisch. Hij noemt de investeringen in windtechnologie 'fröbelwerk' en denkt dat het bedrijf vooral gaat inzetten op gas. Ook Adriaan Kamp, een in Noorwegen woonachtige consultant voor de energiesector die jarenlang op hoge managementposities bij Shell werkte en nog veel contacten heeft binnen het concern, herkent in de recente ontwikkelingen geen structurele verschuivingen in de strategie van Shell. Terwijl die volgens hem wel nodig zijn. Hij omschrijft het bedrijf als een 'sputterende tweetaktmotor' met een 'machinekamer die gevuld wordt met steeds grootschaligere gas- en olieprojecten'.
Volgens Kamp zitten in de huidige directie van het bedrijf geen hervormers. Kamp: 'Er is weinig wil tot verandering. Het bedrijfsmodel is in de kern hetzelfde als twintig jaar geleden. Ook de manier waarop projecten economisch worden gevalideerd, is in die tijd niet veranderd.' Shell kan best veranderen, denkt Kamp, maar dan moet er binnen het bedrijf een dialoog op gang komen over een toekomst die niet geheel afhankelijk is van olie en gas. Hij knoopt er meteen maar even een open sollicitatie aan vast: 'Ik wil best de Max Havelaar worden van Shell. Iemand met een luisterend oor die het gesprek aangaat met de Raad van Bestuur. Waarom nodigt u mij niet uit?'
Track record In 1997 was het groot nieuws: Shell vindt zichzelf opnieuw uit. Voortaan zou het bedrijf niet langer alleen handelen in fossiele brandstoffen. Het doopte zichzelf om tot een 'total energy company'. Er kwam een nieuwe divisie, Shell International Renewables, die zich bezig ging houden met duurzame energie. Toenmalige topman Jeroen van der Veer vertelde in de pers dat het ging om een strategische keuze voor 'duurzame ontwikkeling'. Shell voegde de daad bij het woord: het bedrijf investeerde honderden miljoen in biobrandstoffen, waterstoftechnologie, en zonne- en windenergie. In 2004 werden veel van die investeringen alweer op een laag pitje gedraaid en in 2009 kondigde Shell aan dat het nauwelijks nog zou gaan investeren in zon en wind. De kosten zouden niet opwegen tegen de baten. Gezien dit verleden zijn veel Shell-watchers sceptisch over de in het recente jaarverslag aangekondigde 'grootschalige investeringen' in alternatieve energie.
Het magazine voortaan gratis in de mail? Laat hieronder je e-mailadres achter!
