Bang om door de mand te vallen?

Maar liefst 85 procent van de mensen heeft het gevoel elk moment door de mand te kunnen vallen. Er is dus een enorme groep die symptomen heeft die je aan het oplichterssyndroom kunt toeschrijven. ‘Een syndroom klinkt alsof het een heel ernstige ziekte is, maar eigenlijk is het dus de norm’, zegt Vreneli Stadelmaier, loopbaancoach en auteur van onder meer het boek F*ck die onzekerheid. ‘Maar dat neemt niet weg dat het heel vervelend is.’

Een afgang

Volgens Stadelmaier heeft zo’n tweederde van de vrouwen er last van, tegenover eenderde van de mannen. Mannen luisteren minder vaak naar het onzekere stemmetje in hun hoofd, denkt zij. ‘Mannen wordt geleerd om sterk te zijn.‘Vrouwen horen in hun jeugd veel vaker: doe maar niet, doe maar voorzichtig. Waar mannen het stemmetje vaak negeren, gaan vrouwen hierdoor geregeld uitdagingen uit de weg.’

Stadelmaier vergelijkt het stemmetje met een ‘papegaai op je schouder’. ‘Als je leidinggevende vraagt of je manager wil worden van een afdeling, kan zo’n papegaai zeggen: je bent er nog niet aan toe, je moet meer groeien in je rol.’ Het is dan zaak om die papegaai aan te kijken en het gesprek aan te gaan, aldus de loopbaancoach. ‘Stel jezelf de vraag: waar ben ik nu eigenlijk bang voor? Voor een afgang? Maar hoe groot is die kans? Vervolgens ga je die gedachte ‘omdenken’.’

Succesvolle mensen

Dat omdenken doe je door tegen de papegaai te zeggen: ik word gevraagd door mijn leidinggevende en ik vertrouw op dat oordeel, legt Stadelmaier uit. ‘Daarbij: wat is het ergste wat er kan gebeuren? Als je het niet blijkt te kunnen, beland je dan dakloos onder een brug? Nee, dan weet je dat je dit niet kunt en dat je een andere weg moet bewandelen.’

Gek genoeg zijn het vaak juist heel succesvolle mensen die met het oplichterssyndroom kampen. ‘Veel mensen denken: als ik eenmaal succes heb, wordt het minder’, vervolgt Stadelmaier. ‘Maar hoe succesvoller je bent, hoe groter de mand waar je doorheen kunt vallen. Ook grootheden als Joop van den Ende en Meryl Streep lijden eraan.’

Sowieso hebben artiesten en creatievelingen er meer last van dan anderen, legt de coach uit. ‘Dat heeft ermee te maken dat de criteria waarop ze worden beoordeeld niet objectief meetbaar zijn. Als je in de sales zit, ben je succesvol als je je targets haalt. Bij artiesten is het een kwestie van smaak. De musicals van Joop van den Ende kunnen je bevallen, maar je kunt ze ook verschrikkelijk vinden.’

Mentale training

Mensen die lijden aan het syndroom reageren op twee manieren, zegt Stadelmaier. Of ze gaan uitdagingen uit de weg en laten hun ambities varen. Óf ze werken juist keihard, om maar te voorkomen dat het fout gaat. ‘Want een fout is volgens deze mensen hét bewijs dat je iets niet kunt. Dat keiharde werken heeft wel een behoorlijke keerzijde: je hebt een levensgrote kans op een burn-out.’

Omdenken is de sleutel, meent Stadelmaier. ‘Maar dat vraagt wel wat van je. Het vergt mentale training. Mediteren kan helpen en genoeg slapen ook. En onthoud: het zijn het maar gedachten, hè? En een gedachte is niets.’

Illustratie: Sebastian König