Naar de rechter: overheid wil ambtenaar ontslaan om kritische tweets

In 2020 treedt een vrouw in vaste dienst bij een overheidsinstelling. Bij haar indiensttreding als werkbegeleider legt ze de ambtseed af en belooft ze zich te houden aan de gedragscode van de instelling, zo staat in de uitspraak van de Rechtbank Zeeland-West-Brabant. In de gedragscode staat onder meer dat ze zonder toestemming van haar werkgever geen nevenfuncties mag uitvoeren.

‘Allesverwoestende kutkabinet’

Begin 2021 wordt de ambtenaar door haar leidinggevende uitgenodigd voor een gesprek. Ze is bezig met het oprichten van een politieke partij, wat mogelijk in strijd is met de regels rond nevenfuncties.

Bovendien hebben haar collega’s gezien dat ze nogal veel twittert. De inhoud van haar berichten is schokkend en aanstootgevend, meent de leidinggevende. Zo beticht de ambtenaar de gemeenteraad – één van de opdrachtgevers van de instelling – van achterkamertjespolitiek en twittert ze dat ‘uw belastinggeld naar Afghanistan gaat’.

Op Twitter (tegenwoordig X) is de ambtenaar ook kritisch op de coronamaatregelen van het ‘kutkabinet’: ‘ik haat die mensen die ons dit aandoen, dit zinloze allesverwoestende kutbeleid’ en ‘Het coronabeleid zijn leugens’ schrijft ze, en de overheid noemt ze ‘1 grote corrupte bende’. Ook roept ze op social media op om ‘mee te vechten tegen de totalitaire controlestaat’ en zich te verzetten tegen het ‘regime’.

Haar leidinggevende geeft aan dat ze tevreden zijn over haar functioneren, maar dat haar posts niet passen bij ‘goed ambtenaarschap’. Vanuit haar functie is zij één van de publieke gezichten van de overheidsinstelling. Daarom zou zij zich online niet op deze manier moeten uitlaten. Met de berichten zou zij meermaals de gedragscode van de instelling hebben geschonden.

De ambtenaar is het daar niet mee eens. Ze uit slechts haar maatschappelijke en politieke mening en gebruikt geen scheldwoorden of bedreigingen. Maar, zo belooft ze, als collega’s of samenwerkingspartners van de overheidsinstelling daar last van hebben, zal ze daar voortaan rekening mee houden.

Schorsing

Toch gaat de ambtenaar onophoudelijk door met het plaatsen van berichten met soortgelijke inhoud. Als de overheidsinstelling een externe klacht heeft ontvangen over haar posts, volgen een tweede gesprek met de ambtenaar en een officiële waarschuwing. Daarop blijft het inderdaad even stil op het Twitteraccount van de ambtenaar. Totdat via een ander account vergelijkbare berichten opduiken. Die moeten van dezelfde vrouw zijn, meent de instelling. De ambtenaar wordt voor een periode van twee weken geschorst.

De ambtenaar protesteert: ze heeft het Twitteraccount verkocht aan iemand anders, dus het zijn dit keer niet haar woorden. Overigens wil ze daarmee niet zeggen dat ze vanaf nu haar mond houdt: op basis van de Ambtenarenwet heeft ze wel degelijk recht op het uiten van haar mening. Ze stelt mediation voor, maar daar gaat haar werkgever niet op in. Die stelt op zijn beurt een beëindigingsovereenkomst voor, maar daar bedankt de ambtenaar dan weer voor.

Als de ambtenaar zich een paar maanden later kandidaat stelt voor een politieke partij, is voor haar werkgever de maat vol. In het verkiezingsprogramma staat namelijk een opmerkelijk standpunt: de partij pleit voor opheffing van de overheidsinstelling. Bovendien heeft de ambtenaar haar kandidatuur niet vooraf overlegd, zoals voorgeschreven in de gedragscode. Haar werkgever verzoekt de kantonrechter daarom de arbeidsovereenkomst te ontbinden.

Vrijheid van meningsuiting

De rechter beslist anders. Hoewel de ambtenaar haar verkiesbaarstelling inderdaad had moeten voorleggen aan haar werkgever, had die geen grond gehad om de nevenfunctie te weigeren. Het kandidaatschap stond een goede invulling van haar functie of de dienstverlening van de overheidsinstelling namelijk op zich niet in de weg. Ook het plan om de instelling op te heffen is volgens de rechter niet in strijd met de doelstelling van de instelling zelf.

Wat betreft de tweets oordeelt de rechter dat deze vallen onder vrijheid van meningsuiting, die voor ambtenaren evenzeer geldt als voor burgers. De tweets hebben ook geen betrekking op het beleid van de instelling of de daarbij betrokken gemeenten, maar op het beleid van de rijksoverheid. Bovendien zijn er door de tweets geen problemen ontstaan met het functioneren van de ambtenaar of dat van de instelling. Daar komt bij dat in de gedragscode geen specifieke clausule staat over het gebruik van social media op persoonlijke titel. Volgens de rechter zou een openbare dienst in een democratische samenleving in staat moeten zijn ‘de spanningen en complicaties als gevolg van de uitoefening van grondrechten door de ambtenaren te verdragen’.

De overheidsinstelling mag de ambtenaar dus niet ontslaan. Binnen twee weken moet de vrouw weer worden toegelaten op de werkvloer. Ondanks alle gebeurtenissen is er volgens de ambtenaar van een verstoorde arbeidsrelatie geen sprake: tijdens de zitting geeft ze aan dat ze met haar werkgever graag concrete afspraken maakt over haar toekomstige posts. Grof taalgebruik zal ze daarbij voortaan achterwege laten.