Zonder dat je het doorhebt, bepalen je ouders je carrière

Mijn ouders zijn trots op me. Dat weet ik, want dat vertellen ze me. Mijn moeder iets vaker dan mijn vader. Dat ik een creatief beroep uitoefen (zij schildert), helpt. Mijn vader is juist van de cijfertjes en beweegt zich voornamelijk in de corporate wereld. Hij komt bovendien uit een naoorlogs Rotterdams gezin waarin hard werken (en niet zeuren) centraal stond, en een glanzende carrière is daarvan nu eenmaal het toonbeeld.

Toch snappen mijn ouders dat het er uiteindelijk om gaat dat ík blij ben met mijn leven, wat voor werk ik ook doe en hoeveel geld ik ook verdien (of niet). Dus dat ik soms vrij roekeloos een creatief doel najaag waarbij ik nauwelijks iets van zekerheid opbouw, vinden ze oké. Bovendien: dat je ouders je decennia geleden hebben gemaakt, wil niet zeggen dat ze weten wat zoveel jaren later het beste voor je is.

Is dat van deze tijd of heb ik geluk gehad? Ik dacht altijd het eerste, maar om me heen hoor ik soms verhalen die wijzen op het laatste. Hoeveel mogelijkheden en keuzevrijheid er vandaag de dag ook bestaat, in sommige families is het nog altijd heel vanzelfsprekend dat je bijvoorbeeld een bepaalde richting op gaat.

Pushen

Tal van wetenschappelijk onderzoek bevestigt dat ouders een grote rol kunnen spelen bij het vormgeven van je loopbaan. Zo toont een Amerikaanse studie tussen 1994 en 2016 aan dat zonen liefst 2,7 keer zoveel kans hebben dan de rest van de bevolking om hetzelfde beroep uit te oefenen als hun vader, en twee keer zoveel kans om hetzelfde beroep uit te oefenen als hun moeder. Meisjes hebben respectievelijk 1,8 en 1,7 keer zoveel kans om hetzelfde carrièrepad in te slaan als hun vader of moeder.

Dat zegt natuurlijk niks over of deze mensen blij zijn met hun werk, of dat ze stiekem een beetje zijn gepusht. Want hoezeer de meeste families ook zeggen dat het ze niet uitmaakt en dat ze simpelweg willen dat je gelukkig bent en dat misschien zelf ook geloven, onder de oppervlakte word je wel degelijk subtiel een bepaalde kant op gebonjourd.

Het is het resultaat van hoe jouw familie denkt dat de werkwereld in elkaar zit, zo duidt onderstaande video van The School of Life. Families zijn bijvoorbeeld erg goed in het heimelijk laten weten dat bepaalde banen beneden ‘ons’ niveau zijn. Of op gendergebied: heimelijk duidelijk maken wat je als ‘echte vrouw’ of ‘echte man’ zou moeten doen.

Ouders zeggen dat ze ons willen zien slagen, maar voelen zich stiekem bedreigd als we écht zouden doen wat we willen. Jouw succes en levenslust herinnert hen misschien aan eigen dromen en ambities die ze niet waar konden maken – mogelijk ook ontmoedigd door hún ouders. En zo saboteren we onze eigen kansen om op dat vlak succes te hebben, om onze ouders maar die pijn te besparen.

Zonder het door te hebben, worden we gedresseerd door onze ouders. Niet door harde woorden van buitenaf dus, maar door iets waar veel moeilijker de vinger op te leggen is omdat het vanuit onszelf komt: door onze almaar voortdurende drang een goed kind te zijn, dat niet zijn ouders wil teleurstellen.

Het goede nieuws is dat ouders zelden hun nageslacht de rug toekeren, hoezeer dat soms ook lijkt. Families blinken gelukkig ook uit in vergeven, ook als je het met je werk te bont maakt in hun ogen. Een beetje slecht zijn mag. We zijn onze ouders respect en aardigheid verschuldigd, maar niet ons leven.