Burgemeester Onno Hoes: 'Ik kies nooit voor de makkelijke weg'

'Mag die recorder uit?', vraagt de woordvoerder bij binnenkomst in het imposante gemeentehuis van Maastricht. 'De burgemeester vindt het niet prettig als interviews worden opgenomen en letterlijk uitgeschreven.' Een ander verzoek: geen vragen over zijn privéleven met Albert Verlinde. Want wie Onno Hoes intypt op Google, krijgt vooral zoekresultaten over een vermeende affaire met een jonge Maastrichtenaar en een Facebookpagina met de naam 'Onno Hoes moet weg!'. Toch zijn de verzoeken niet zo streng als eerder gesteld, blijkt even later in de rijkelijk versierde kamer van Hoes. De recorder mag gewoon aan, tutoyeren is prima en de getogen Brabander is opvallend openhartig.

Droomde je als kind al van een bestuurlijke functie?

'Ik droomde niet direct van een carrière als burgemeester, maar ik was wel op jonge leeftijd al maatschappelijk geëngageerd. Zowel mijn ouders als grootouders waren actief in het bedrijfsleven en in maatschappelijke organisaties. Daar ben ik wel echt een product van. Zo zat ik vanaf mijn zeventiende in allerlei besturen en verenigingen. Wat ik ook veel deed, was ingezonden brieven schrijven naar de krant. Er hoefde maar een lamp verkeerd te hangen en ik stuurde al een brief. Je zou kunnen zeggen dat de cirkel rond is. Vroeger schreef ik de ingezonden brieven, nu ontvang ik ze.'

Hoe direct ben je als burgemeester bij die ingezonden brieven betrokken?

'Heel direct! Ik zie die brieven - of e-mails en social media tegenwoordig - als een spiegel van de samenleving. Natuurlijk zijn ze niet representatief voor de gehele bevolking, maar je kunt er wel signalen uit oppikken. Ik probeer daarom goed in de gaten te houden wat er allemaal leeft. Dat is lastig, want de informatiestroom is natuurlijk enorm. Daar moet je voor jezelf een soort zeef in aanbrengen. Maar ik vind het wel belangrijk dat de kleine Onno'tjes van vandaag worden gehoord en we daarmee de samenleving iedere dag een stukje beter maken.'

Wat zijn voor jou als burgemeester de uitdagingen in Maastricht?

'Enerzijds is Maastricht de oudste stad van Nederland, met een rijke geschiedenis en een bevolking die veel waarde hecht aan tradities. Aan de andere kant hebben we een heel jonge stad, dankzij de jongste universiteit van Nederland met een grote groep internationale studenten. Die studenten gaan in de komende jaren ongeveer 20 procent van de stad uitmaken. Dat zijn mensen die hier waarschijnlijk niet zullen wortelen, maar wel voor een aantal jaar volwaardig onderdeel van de stad zijn. Zij hebben weer andere behoeftes dan de traditionele bewoners. Mijn taak is om de signalen van beide groepen op te pikken en die werelden bij elkaar te brengen.'

Hoe doe je dat concreet?

'Door de uniciteit van de stad, die er van nature al is, te koesteren en verder uit te bouwen. Neem Fashion Clash, een mode-initiatief voor en van jong talent. Die mensen verdienen nauwelijks iets, maar zijn enorm gedreven. Zij hebben onlangs een moderne versie georganiseerd van de Heiligdomsvaart, de traditionele stadsprocessie van Maastricht. Er waren dus allerlei jonge modellen en ontwerpers in een op de processie geïnspireerde optocht. Die combinatie van traditie en moderne cultuur is wat mij betreft het ultieme voorbeeld van de kracht van Maastricht. Mode is sowieso een focusindustrie voor de stad. Mode, zowel de ontwerpkant als de ambachtelijke industrie, past bij Maastricht. Je kan wel zeggen "we maken van Maastricht een ICT-stad", maar dat slaat nergens op. Daar hebben we Eindhoven voor. Maar als je jezelf profileert als modestad en vervolgens twee miljoen in de creatieve industrie investeert, dan gaat het ook echt werken.'

Wat is het lastigst aan je werk als burgemeester?

'Om alle argumenten te wegen en dan een beslissing te nemen. Het is mijn taak om iedereen op zijn verantwoordelijkheden aan te spreken en iedereen zich thuis te laten voelen in de stad. Dat is een moeilijk, maar ook heel leuk en spannend proces. Wat ik vier jaar geleden al zag, is dat Maastricht een cultureel rijke stad was, maar in bestuurlijk opzicht wat geïsoleerd was. De ramen mochten wel wat meer open, zonder daarbij de kern van de stad te verliezen. Het is daarbij belangrijk dat bewoners zelf als ambassadeur gaan opereren.'

Kun je daar een voorbeeld van geven?

'Neem de carnavalsverenigingen. Dat zijn van oorsprong heel traditionele bolwerken. Hoe maak je die ook interessant voor volgende generaties en buitenlandse studenten? Dat vinden ze zelf lastig, maar je ziet nu dat steeds meer verenigingen erin slagen om hun cultuur en geschiedenis door te geven. Want als je weet waar het vandaan komt, gaat carnaval veel verder dan alleen maar bier drinken. Het oppikken en doorgeven van die waarden, dat is ook deels mijn taak.'

Maastricht is niet de makkelijkste stad om te besturen. Waarom durfde je het toch aan?

'Ik heb in mijn leven nooit voor de makkelijke weg gekozen. Vaak genoeg heb ik me afgevraagd waaraan ik was begonnen. Maar ik ben ook wel een man met een missie. Al moet je daar niet de kop van maken, hoor. Laat ik het zo stellen: ik ben geen crisismanager, maar ik ben wel goed in het in gang zetten van veranderingstrajecten. Daarbij kijk ik altijd naar de lange termijn. In Brabant ben ik negen jaar statenlid geweest en daarna negen jaar gedeputeerde. Ik ben niet iemand die na vier jaar wegloopt. Ik wil de resultaten van mijn handelingen zien, om daar vervolgens weer van te kunnen leren.'

Niet al je beslissingen als burgemeester zijn je in dank afgenomen. Zo heeft je softdrugsbeleid zelfs een Facebookpagina opgeleverd die 'Onno Hoes moet weg' heet.

(lacht) 'Ja, die pagina krijgen we maar niet weg! Zonder dollen, ik zit daar heus wel mee. Als ik kritiek krijg, denk ik altijd: had ik het anders aan moeten pakken? In de loop van mijn leven heb ik wel veel slapeloze nachten gehad van publicaties. Het hoort bij een publieke functie, maar het blijft wel lastig. Juist omdat ik iedereen altijd mee probeer te krijgen in mijn visie. Mensen denken soms weleens dat ik alles langs me heen laat gaan, maar dat is absoluut niet het geval.'

Het afgelopen jaar werd vooral je privéleven breed uitgemeten. Hoe ga je daarmee om?

'Vanaf het moment dat Albert (Verlinde, red.) en ik samen zijn, is ons privéleven onderdeel geweest van het publieke domein. (zie kader) Toen wij elkaar 22 jaar geleden leerden kennen, waren we allebei nog niet bekend. Binnen een half jaar ging hij de buis op en ik de gemeenteraad in. We hebben dus altijd publiciteit om ons heen gehad. Het eerste moment dat wij ermee werden geconfronteerd, was toen hij een radioprogramma had en ik het provinciehuis inliep. “Wat leuk dat u zo'n geslaagd weekend heeft gehad!”, zei de portier. Hij had net het programma van Albert gehoord, waarin hij blijkbaar iets over ons weekend had verteld. Toen hebben we wel een soort codes afgesproken over wat we wel en niet zouden delen. Maar nu is het door social media veel lastiger om werk en privé te scheiden, dat is het afgelopen jaar wel gebleken.'

Hoe hou je die codes dan in stand?

'Door er goed met elkaar over te blijven praten. We hebben door de jaren heen ook veel van elkaar geleerd. Hij weet natuurlijk alles van het omgaan met de media, ik heb hem weer geleerd hoe je politiek kunt toepassen in zijn bedrijf. Want hij runt inmiddels ook een miljoenenbedrijf met zijn musicals. Mijn wereld is net zo publiek geworden als die van hem, de zijne is net zo politiek geworden als die van mij.'

Is Albert dankzij jou ook genuanceerder geworden?

(lacht hard) 'Dat zal ik vanavond eens even vragen! Ik denk het wel, als je het vergelijkt met vroeger. Dat was ook meer onbevangenheid, wat trouwens ook een goede eigenschap is. De kunst van het ouder worden, is enigszins onbevangen en ongepolijst blijven. Je moet de boog gespannen houden, anders word je dertien in een dozijn. Kijk, niet iedereen in Maastricht houdt van het werk dat Albert doet. Maar diezelfde mensen vinden het wel leuk dat hij erbij is als er hier een jubileum van de harmonie is en hij er op televisie iets over zegt. We moeten wel altijd opletten als we ergens heengaan. Met wie praten we, wat zeggen we wel en niet? Zo zijn we bijvoorbeeld ook gestopt met dubbelinterviews. Die hebben bijna nooit goed gewerkt, omdat weinig journalisten beide werelden op waarde weten te schatten.'

Wat is volgens jou het geheim van een goede bestuurder?

'Je moet vooral open blijven staan voor prikkels. Om op die spanningsboog terug te komen: als je voelt dat je aandacht en motivatie verslapt, dan moet je stoppen. Dat had ik op een gegeven moment als bestuurder in Brabant, het werd te bekend en voorspelbaar. Hier in Maastricht heb ik dat absoluut nog niet. Dat is ook de reden waarom ik vorig jaar ook zo hard heb geknokt, toen mijn positie ter discussie stond. Het makkelijkst was geweest om weg te lopen, maar ik voelde: ik heb nog te veel te doen in deze stad.'