‘Holleeder moet levenslang onder een kaasstolp’

Heineken-ontvoerder Willem Holleeder werd tot maart 2015 door veel mensen gezien als een gezellige Amsterdamse knuffelcrimineel die zo uit de tv-serie Baantjer was gestapt. Totdat zijn zussen Astrid en Sonja én ex-vriendin Sandra zijn ware aard naar buiten brachten: in hun ogen is het een kille, onbetrouwbare moordenaar zonder geweten. In de berichtgeving over de rechtszaken waarin de vrouwen getuigden, viel het rustige, analytische commentaar op van Wout Morra, advocaat van Astrid en Sonja Holleeder. Wie is deze jonge vent die niet bang is voor een stevige uitspraak?

Hebben journalisten een beetje verstand van het recht?

'Media moeten het verhaal simpel kunnen vertellen en talkshows gaan vaak over onderwerpen waar kijkers al iets van afweten. Een case helder voorstellen is niet zo moeilijk, maar je moet wel een denkproces door voordat je een verhaal kunt reduceren tot een gemakkelijke vraag. Die stap slaan media vaak over. In de tv-werkelijkheid gaat het om twee meningen, terwijl journalisten tijdens zo'n gesprek veel beter kunnen uitleggen hoe het recht functioneert. Ons rechtssysteem werkt namelijk heel goed; er werken veel mensen van goede wil die graag nadenken.'

We zien vooral advocaten op tv.

'Het zou een goede zaak zijn als rechters zich meer roeren in de media en gewoon met hun hart en verstand spreken. Daar komt uiteindelijk ook het recht vandaan. In Nederland doen we alsof het recht de wereld beheerst, maar de reden dat jij me niet vermoordt, heeft niet te maken met een wetboek, maar met je moraal.'

Soms vergeet de presentator te benadrukken dat jullie partijdig zijn.

'Daar zie ik geen probleem in: de positie van een advocaat is helder en transparant en dat is in het publieke debat een uitzondering. In mijn ogen vergeten politici en journalisten nog weleens de goede vraag te stellen. Onlangs zat ik bij Pauw om uit te leggen dat de deal met Cees H. is gesloten om ervoor te zorgen dat hij zou zwijgen in de strafzaak tegen mijn cliënt Johan V. Waarom is dat nergens verder onderzocht? Hoe kan Teeven wegkomen met de uitspraak dat hij weet waar de deal om ging, maar dat hij dit geheim meeneemt in zijn graf? Waarom wordt in de Tweede Kamer niet aan Rutte gevraagd of Teeven heeft meegeschreven aan de antwoorden die hij gaf op de 250 vragen die kwamen? De PvdA en de VVD hebben immers 76 zetels, en als Teeven morgen verder gaat als Lijst Fred, dan valt de coalitie. De commissie-Oosting heeft het handelen van Teeven als officier van justitie stevig veroordeeld, staatssecretaris Teeven had een persoonlijk belang bij een doofpot en Tweede Kamerlid Teeven zit nog steeds op een cruciale plek. Dan is een bananenrepubliek niet ver uit zicht.'

In 2012 werd Willem Holleeder columnist voor Nieuwe Revu. Hadden hoofdredacteur Erik Noomen en Twan Huys, die hem naar College Tour haalde, beter moeten weten?

'Ik denk dat Noomen onderschatte dat Holleeder die column wilde gebruiken voor zijn eigen agenda en alibi. Aan de andere kant: Noomen is niet de eerste die hem verkeerd heeft ingeschat.'

Carel Kuyl, de directeur van de NTR, waar College Tour wordt uitgezonden, zei dat hij destijds niet had kunnen weten dat Holleeder een zware crimineel was. In hoeverre was het zijn verantwoordelijkheid om het wél te weten?

'Wij vergeten dan het scenario waarin Kuyl wel meer wist, maar bewust voor zijn uitzending koos. Hoe dan ook hád Kuyl beter moeten weten. Hij doelde op het feit dat bij hem niet bekend zou zijn dat Holleeder betrokken was bij een reeks liquidaties, maar de veroordelingen voor de ontvoering van Heineken en de afpersing van Endstra moesten reden genoeg zijn om zo'n man nooit dat podium te geven.'

Wat waren hun argumenten?

'Een combinatie van opportunisme en onderschatting. Een scherp interview had wel gekund, maar de insteek van College Tour is human interest en inspiratie. Studenten vragen aan geslaagde mensen hoe het leven is … daar boven in de top. Sommige studenten verrasten Holleeder met simpele en terechte vragen over zeer ernstige feiten, maar het format bood ruimte om dat te ontwijken. Al denk ik wel - en dat ben ik met Kuyl eens - dat Holleeder zichzelf overschatte door daar te gaan zitten. Intimi zagen hem uit zijn rol vallen, en met de wetenschap van nu zien anderen dat ook.'

Waarom hebben de zussen Astrid en Sonja de media gezocht?

'Dat was noodzakelijk. Het beeld dat Holleeder via de media van zichzelf had gecreëerd, stond haaks op de werkelijkheid. Zonder correctie van het bestaande beeld van de knuffelcrimineel zou niemand ontvankelijk zijn voor de verklaringen van mijn cliënten. Er was ook een veiligheidsbelang. Zoals Holleeder met familie - en vooral met vrouwen en kinderen - omgaat, druist in tegen de codes in het milieu, en je eigen “zakenpartners” verraden net zo goed. Uiteindelijk keert Holleeder zich altijd tegen de mensen met wie hij werkt. Door zijn ware aard bloot te leggen, neemt in het milieu de bereidheid af om iets voor hem te doen.'

Wat moet er met Holleeder gebeuren?

'Als hij wordt veroordeeld voor een paar moorden - daar gaat de rechtbank over - dan kun je alleen maar voor levenslang gaan. En ik zou zeggen: levenslang onder een kaasstolp zonder contact met de buitenwereld. Want hij gaat ooit zijn kans pakken en over een jaar of tien zit hij waarschijnlijk niet meer in de Extra Beveiligde Inrichting in Vught. Tegen Astrid zei hij over Sonja: ik heb de opdracht al gegeven. Ik vind dat de overheid de taak heeft om dat scenario te voorkomen.'

Het rationele argument tegen de doodstraf is dat je nooit 100 procent zeker weet of iemand het gedaan heeft …

'Maar er zijn uitzonderingen.'

Is dit een uitzondering?

'Ik vraag me af of dit een interview moet worden met de kop “Holleeder moet de doodstraf krijgen”, want daarmee zou ik mijn ruimte als advocaat overspelen. Deze zaak toont wel het dilemma. Mijn cliënten hebben verklaard dat het motief van Holleeder voor de liquidaties van Van der Bijl en Endstra mede lag in het feit dat zij met de politie spraken. Endstra en Van der Bijl hebben ook altijd gezegd: áls Holleeder erachter komt dat ik met de politie praat, dan vermoordt hij mij. Met die wetenschap kan een rechtsstaat zich niet veroorloven dat iemand als Holleeder tijdens zijn detentie contact heeft met de buitenwereld. Zijn recht op contact weegt niet op tegen het gevaar dat daarvan uitgaat. Die keerzijde kent de doodstraf niet. Ik vind dat de omstandigheden waaronder Holleeder vastzit daar zo nauw mogelijk op moeten aansluiten. Dat is een zorgplicht van de overheid.'

Is deze zaak jouw grote doorbraak?

'Ik doe wat ik al sinds mijn stage in 2007 bij Spong doe en sinds 2010 voor mezelf. Maar nu ben ik ontdekt door de media. Ik schuw de media niet als de zaak erom vraagt, maar verder zoek ik het niet op.'

Was de advocatuur altijd een roeping?

'Iedereen heeft de ambitie om zijn talenten te laten zien. Ik wilde al heel jong advocaat worden en mensen om me heen vertelden dat ik zaken goed kan verwoorden. Als je voelt dat je goed kunt schilderen, ga je schilderen, en ik kan toevallig aardig praten.'

Denk je na over hoe jij je profileert in de media?

'Je kunt slim en bescheiden zijn, maar als je ziet dat domme mensen onbescheiden zijn, dan moet je daar iets tegenover stellen. Slimme mensen zijn vaak bescheiden omdat ze relativeren, terwijl domme mensen niet doorhebben dat ze dom zijn. Vanuit die optiek vind ik het rechtvaardig om soms te zeggen wat ik vind. Maar ik zit er wel altijd voor de boodschap, mijn privéleven is niet zo interessant.'

Je zit ook niet op Facebook.

'Ik heb een hekel aan “nep” en dus ook aan Facebook. In die tijd doe ik dingen die ik veel belangrijker en waardevoller vind. Mensen op Facebook spelen mooi weer om daar ongelukkig van te worden. In mijn werk speelt hetzelfde, bedelen voor aandacht doe ik niet. Ik doe gewoon mijn best, werk hard en dan komt het vanzelf wel goed allemaal.'

Maar jij zal dus niet zo snel een persoonlijk interview geven?

'Niet over privézaken, maar dat wil niet zeggen dat dit geen persoonlijk gesprek is. Sterker nog: mijn opinies zeggen meer over mij dan de vraag of ik 's ochtends thee of cappuccino drink. Ik zou graag hebben geleefd in een tijd met meer traagheid. Mensen verliezen een realistische blik op zichzelf en het leven, ze accepteren geen ongeluk meer. Ze vinden dat ze een absoluut recht hebben op geluk, maar kennen zichzelf te slecht om te weten waar ze het moeten vinden. Als mensen zichzelf iets meer zouden relativeren, vervalt de noodzaak om jezelf te overschreeuwen. Tijd en traagheid spelen daarin een rol, maar deels komt het ook door de media. Historisch hebben die een functie om misstanden aan de kaak te stellen, maar je kunt ook doorslaan in snelheid en kritiek. Ik zou zeggen: doe wat je als mens belangrijk vindt in het leven en bepaal je eigen oordeel.'

Het magazine voortaan gratis in de mail? Laat hieronder je e-mailadres achter!