Ervaren krachten verlaten de zorg: ‘Geef ze betere contracten’

Een ‘verontrustende’ stijging van het verzuim en het verloop van personeel, meldde accountantskantoor EY vorige week in Het FD. Nog nooit was het verloop en verzuim in de zorg zo hoog. De uitstroom in de sector in 2017 was 15 procent, het verzuim steeg van 5,4 naar 5,7 procent. Die stijging gebeurt al vijf jaar op rij. Volgens EY heeft deze tendens allerlei ongewenste neveneffecten: werknemers verhuren zich via zzp-constructies, detacheerders stappen in en personeel wordt ingepikt bij concurrenten door een hogere salarisschaal aan te bieden.

Een tekort van 125.000 mensen in 2022 is niet denkbeeldig. Zorgsectorspecialist Rob Leensen zegt in de krant dat werkgevers meer moeten inzetten op het vasthouden van personeel. Niet alleen door ze hoger te belonen, maar ook door meer functieontwikkeling en opleidingen aan te bieden.

‘Wij zijn geschrokken, maar niet verrast’, reageert Anneke Westerlaken, voorzitter CNV Zorg & Welzijn, tegen Intermediair. ‘Geschrokken omdat de cijfers de urgentie in de zorgsector onderschrijven, en niet verrast omdat we de werkdruk enorm zien toenemen.’ De sector vergrijst niet alleen in hoog tempo, maar door de stijgende pensioenleeftijd vallen oudere zorgmedewerkers vaker uit. ‘Ouderdom komt met gebreken.’ Uit cijfers van pensioenfonds PFZW blijkt dat een op de vijf medewerkers van boven de 60 uitstroomt in arbeidsongeschiktheid. ‘Ouderen verzuimen vaker, maar ook tot 35 jaar neemt dat sinds tijden weer toe door met name de hoge werkdruk: meteen uit de stage de werkvloer op. Onder de 40 zijn het psychische klachten, daarboven fysieke. We zien vooral uitstroom tussen de 35 en 55, de ervaren krachten. Dat is een extra aderlating voor de sector.’

Oplossingen

Werkgevers zouden volgens Westerlaken beter kunnen roosteren en mensen ruimere contracten kunnen aanbieden. ‘Deeltijders werken structureel over. Geef zorgmedewerkers dus een ruimer contract met een beter rooster.’ Er is een kloof tussen management en beleid en de werkvloer, weet Westerlaken. ‘Als autonomie en doorzettingsmacht bij de zorgmedewerker ligt, heeft deze meer regie over zijn loopbaan.’

Zelfsturende teams kwamen in de plaats van overheadfuncties. ‘Toch neemt de werkdruk toe, want de teamleden krijgen meer taken en hebben geen zeggenschap. Dat zorgt voor onvrede.’ Daarbij is er aanbestedingsdruk ontstaan toen de jeugdzorginkoop naar gemeenten is gegaan. Sommige aanbieders moeten zich elk jaar bewijzen, omdat ieder jaar opnieuw moet worden aanbesteed. ‘Er ontstaat concurrentie op prijs, waardoor aanbieders te veel beloften doen tegen te weinig financiering. Ook de zorgverzekeraars betalen lager uit dan de tarieven die de Zorgautoriteit heeft vastgesteld.’

Westerlaken adviseert meer regionale afstemming van vraag en aanbod tussen onderwijs en arbeidsmarkt, verkorte opleidingstrajecten en meer aandacht voor duurzame inzetbaarheid. ‘Een op de drie zorgmedewerkers is mantelzorger. De druk op hen wordt groter, want zorgvragen worden complexer en zij moeten langer voor familie zorgen.’

Zorg verder goed voor de mensen die al in de zorg werken, zegt ze Leensen na, door ze ontwikkelingsmogelijkheden aan te bieden. ‘Maar zeker in de ouderenzorg blijft het tekort nog schreeuwend.’ Een personeelstekort is dan ook onvermijdelijk, beaamt Westerlaken. ‘We moeten serieus kijken naar technologische oplossingen. In de zorg zelf, maar ook om medewerkers te ontlasten, zoals met luiers die zichzelf melden, zodat je niet iedere drie uur hoeft te checken.’ Ook mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt zou je veel gemakkelijker moeten kunnen inzetten voor ondersteunend werk. ‘De regelgeving is nu te ingewikkeld om ze aan te nemen.’