Deze Tanzaniaanse MacGyver bedenkt de coolste uitvindingen

Bij start-ups en incubators denk je al snel aan Silicon Valley. Bernard Kiwia maakte deze hippe begrippen groot in Tanzania, maar dan wel op Afrikaanse leest geschoeid. ‘Veel technologie hier wordt geïmporteerd uit het Westen en is daardoor niet echt geschikt. Er is te weinig kennis van de lokale behoeftes en middelen. Zo heeft 80 procent van de Tanzanianen geen elektriciteit tot zijn beschikking.’

Zijn belangrijkste innovatie is een fiets. Niet een gewone, maar een fiets die via een soort dynamo mobiele telefoons op kan laden. Hij verkocht er duizenden. Daarna bedacht Kiwia een wasmachine die gekoppeld is aan een windmolen. Zijn ontwerpen zijn praktisch en betaalbaar. Het leverde hem volgens de BBC de titel ‘vader van de plattelandsinnovatie’ in Tanzania op. Nu helpt hij anderen hun ideeën tot wasdom te brengen en zorgt er zo voor dat in een land met een hoog aantal schoolverlaters, veel jongeren later toch een vaardigheid leren en hun eigen broek op kunnen houden.

Dit zijn de drijfveren van Bernard Kiwia verteld aan de hand van drie van zijn uitspraken:

1. ‘Ik zag dat mensen in mijn land zich beperkt voelden door een gebrek aan opleiding. Ze hadden geen uitdaging, geen kansen.’

Kiwia, zoon van een automonteur en een naaister, was fietsenmaker tot hij zich realiseerde dat er veel meer mogelijk was met de losse onderdelen van een rijwiel. Hij begon met uitvinden, en is daar niet meer mee gestopt. ‘Ik ontwerp omdat het iets is waar ik mijn familie en de gemeenschap mee kan helpen’, zei hij tegen de BBC. Zijn tuin staat vol met zelfgebouwde technologische snufjes. Een fiets waarmee hij water oppompt uit de grond. Daarnaast een lichtbak die dat water vervolgens opwarmt, zodat hij ermee kan koken en douchen. ‘Bernard is het talent van onze familie’, zei zijn zus Elizabeth Kiwia tegen Young World Inventors. ‘Wij hebben plezier van zijn werk. Als hij iets nieuws uitvindt, mogen wij het vaak uitproberen.’

Om jongeren te laten zien dat ze zelf ook genoeg in hun mars hebben, richtte Kiwia een innovatiecentrum op dat inmiddels onderdeel is van een groter collectief, Twende. Deze incubator stelt mensen in staat eigenzinnige, technologische ontwerpen te maken en de gemeenschap vooruit te helpen. En daarmee staat Arusha, een grote stad in het noorden van Tanzania, op de kaart als heuse start-up hub.

2. ‘Wat we aan mensen willen laten zien is dat ze handig genoeg zijn om hun eigen technologische ontwerpen te maken, die betaalbaar zijn en die ze zelf kunnen repareren.’

Kiwia geeft workshops aan Twende en heeft al zo’n 800 innovators opgeleid. Hij kreeg zelf ooit een kans toen hij werd uitgenodigd voor een training aan het prestigieuze MIT D-Lab in de VS. ‘Die ervaring dreef me richting innovatie’, zei Kiwia tegen Mindsky, een vacaturebank voor hoogopgeleiden in Oost-Afrika. ‘Toen ik terugkwam in Tanzania, besloot ik het erop te wagen en zo innovatie te prikkelen bij de jeugd en banen te creëren.’ Dankzij sponsoring van Amerikaanse donoren is dat gelukt. ‘Ik richt me op de lokale bevolking, omdat de meeste mensen hier maar weinig te besteden hebben en de apparaten die je hier in de winkel kan kopen te duur voor hen zijn.’

Naast praktisch onderwijs krijgen de leerlingen op Twende ook les in budgetteren en het runnen van een klein bedrijf.

3. ‘Soms mislukt iets en dan begin je opnieuw. Maar uiteindelijk slaag je altijd.’

Bernard Kiwia wil zijn land verder brengen. ‘Als we westerse muziek en mode kunnen kopiëren, dan kunnen we toch ook innovaties kopiëren die we hebben aangepast aan onze dagelijkse uitdagingen?’

Zo bedacht een van zijn studenten een avocado-pers, die de vrouwen in zijn dorp in staat stelt wat bij te verdienen met de verkoop van avocado-olie. ‘Het is lastig om innovator in Afrika of Tanzania te zijn, omdat degenen die de ideeën hebben, niet de middelen hebben’, zei een vriend van Kiwia tegen de BBC. ‘Bernard Kiwia is een bijzonder persoon.’