‘Neem baankansenlijstjes niet als uitgangspunt bij studiekeuze’

Er zijn verschillende lijstjes met studies die de beste baankansen en/of hoogste inkomens genereren. Er is bijvoorbeeld ook een top 50 van de meestgevraagde studies en de Keuzegids publiceert de top 10 studies met de hoogste baankansen en salarissen voor hbo- en universitair gestudeerden. Daaruit blijkt dat technische, economische en medische studies (vooral bèta) goed scoren, creatieve en (andere) alfa-studies niet.

Begin met zelfkennis

Karlijn van der Sluis, studiekeuzeadviseur van Hanzehogeschool Groningen, negeert deze lijsten doorgaans: ‘Een juist keuzeproces begint bij zelfkennis: waar ben ik goed in, wat vind ik belangrijk, waar liggen mijn interesses? Als je twijfelt tussen twee studies, kunnen deze lijsten behulpzaam zijn.’

Van der Sluis merkt dat druk van buitenaf, zoals van ouders, ertoe kan leiden dat de nadruk niet ligt op de interesses, maar op baankansen en salarissen. ‘Deze week nog wilde een meisje Hbo Verpleegkunde kiezen, omdat haar familie arts is. Maar in gesprekken kwam ze erachter dat haar talenten en interesse liggen bij journalistiek en communicatie.’

Ook ziet Van der Sluis dat bijvoorbeeld vluchtelingen kiezen voor een beter perspectief op werk. ‘De achtergrond speelt een rol. Maar als je keuzetraject al begint met die lijstjes, dan zet je de ladder tegen de muur en klim je er hoog op, om er op je 40ste achter te komen: Ik heb de ladder tegen een heel verkeerde muur gezet.’

Ze bespreekt de marktvraag wel, zoals bij gewilde kunst- en theaterrichtingen met een beperkte kans op succes. Van der Sluis: ‘Kies je dan voor je hobby, op grond van eerste interesses? Je moet er dan wel rekening mee houden dat het werk niet voor het oprapen ligt. Als studenten zich daarvan bewust zijn, dan kunnen ze pragmatischer kiezen, bijvoorbeeld voor een lerarenopleiding in de beeldende kunsten.’

Keuzestress verminderen

Jacky Limvers helpt bij Universiteit Utrecht al ruim 30 jaar studenten bij hun studiekeuze, wisseling van studierichting en andere vormen van loopbaanbegeleiding. Ze stelt vast dat studenten vaker onzeker zijn geworden over hun studiekeuze: ‘Ook vanuit het idee dat ze alles uit zowel hun studie als het studentenleven moeten halen. Als ze dat niet doen, dan zien ze dat als falen. Dat legt veel druk op hen en veroorzaakt angst. Voorheen had je altijd een bepaalde groep studenten met prestigieuze doelstellingen, dat sijpelt door naar andere lagen.’

Die toename van de druk geldt voor de hele samenleving: keuzestress neemt overal toe. Limvers vindt het haar taak om studenten daarin intensief te begeleiden, niet alleen inhoudelijk, maar ook door haar – Boeddhistische – houding: ‘Relativeren; ruimte brengen in vernauwde denkbeelden en laten zoeken naar beweegredenen.’ Ze richtte aan de Universiteit Utrecht een ‘meditatitielab’ op en biedt mindfulness aan om tot rust te komen – tekenen van groeiende aandacht voor studentenwelzijn.

‘Zelf doe ik niets met lijstjes. Ik verwijs wel naar bronnen, bij voorkeur Studiekeuze 123 (dat ook de resultaten van de Nationale Studenten Enquête publiceert, red.) van de overheid. De Keuzegids is ook redelijk objectief. Maar het uitgangspunt blijft wat de individuele wensen zijn.’