Leestekens voorkomen een hoop verwarring – een kleine opfriscursus
Leestekens, niet iedereen ziet het belang ervan, toch kun je ze maar beter goed gebruiken, vindt schrijfexpert Marieke Grasboer van Bureau Spraakwater. Ze kunnen een hoop verwarring voorkomen.
Zo’n acht maanden pre-corona bevond ik me in een feestelijke situatie. Een van mijn beste vriendinnen ging trouwen en er moest een bruiloftsspeech geschreven worden. Samen met vriendinnen Celine en Lotte ging ik enthousiast aan de slag.
Na meer dan voldoende lachbuien, Milkyways en gênante herinneringen was het tijd om de eerste versie van de speech door te nemen. Vol overgave droeg Celine ons verhaal voor. Het klonk perfect; hier konden we mee verder. Omdat Celine tot nu toe alles had uitgeschreven, besloten we de rollen om te draaien. Aan mij de schone taak om onze gedachten verder op papier te zetten.
Vol verbazing las ik wat Celine tot nu toe had opgeschreven. Huh? Dit was toch helemaal niet wat er net voorgelezen was? De tekst was – in mijn ogen – een brei van lange zinnen zonder punten, komma’s, uitroep- en vraagtekens. Hoe hard ik mijn best ook deed, bij het lezen van de speech kreeg ik de intonatie niet goed, wist ik niet waar ik moest pauzeren en waar ik een vraag moest stellen.
Celine zag het probleem niet zo en liet mij maar even m’n gang gaan. Druk ging ik aan de slag met het zetten van alle leestekens die je je maar kunt voorstellen. Eenmaal gekalmeerd liet ik de nieuwe versie aan mijn vriendin zien. ‘Ja, hier staat toch precies hetzelfde?’, vroeg ze verbaasd.
De les
Een paar dagen nadat het speechschrijven voorbij was, liet ik het voorval nog eens rustig bezinken. Er stond hetzelfde? Nee joh! Er stond iets totáál anders. Maar ja, dat vond ik. Voor Celine hadden de leestekens geen verschil gemaakt.
Uit dit voorval trok ik mijn eigen conclusie: zorg dat je interpunctie altijd op orde is. De ene groep lezers maakt het weinig uit of er leestekens staan of niet, maar de andere groep help je er enorm mee. Beter mee verlegen dan om verlegen, dus.
Interpunctie 101
Dus hoe moet het ook alweer, interpunctie? Hierbij een kort maar krachtige opfrisser. Wees gerust, we zijn er snel doorheen.
Punten, vraagtekens en uitroeptekens
Een vraagteken, punt of uitroepteken sluit een zin af. Dit gebeurt neutraal (.), enthousiast (!) of vragend (?).
‘Ik ben echt ongelooflijk blij voor je!’, leest net even wat gezelliger dan ‘ik ben echt ongelooflijk blij voor je.’
‘Vanavond voetballen.’ is een mededeling, ‘vanavond voetballen?’ is een vraag.
De komma
Een komma helpt om delen van een zin die bij elkaar horen, bij elkaar te plaatsen. En om delen die dus niet bij elkaar horen, van elkaar te scheiden:
‘Je kon kiezen tussen films uit Zweden en Noorwegen en hardlopen.’
‘Je kon kiezen tussen films uit Zweden en Noorwegen, en hardlopen.’
Grote kans dat je de bij het lezen van de eerste zin meer moeite had om te begrijpen dat ‘hardlopen’ op zichzelf staat. Extra tip: een komma vóór ‘en’ mag dus zeker wel.
Een ander voorbeeld waarin de komma echt een verschil maakt, komt uit mijn eigen ervaring. In een groepsapp heb ik dagenlang verwarring gehad om de zin: ‘no joke’. Er werd bedoeld ‘nee, grapje’, maar de komma ontbrak. Daardoor stond er precies het tegenovergestelde: ‘geen grap’.
Aanhalingstekens
Aanhalingstekens zijn eigenlijk van bijna alle markten thuis. Je kunt ze gebruiken om:
Voorbeelden te citeren. Dat doe ik in dit artikel heel veel.
Een zelfbedacht woord te gebruiken: ‘hij is echt ‘vergrachtengordeld’
Ironie aan te geven. Je aanhalingstekens gebruik je dan als vervanger voor het gebaar dat je normaal met twee vingers maakt. Dus pas op: als je je baas aankondigt met: ‘dit is de ‘directeur’ van het bedrijf’, zal het je niet in dank worden afgenomen.
Dubbele punt
Als laatste: de dubbele punt. Een dubbele punt leest als een pauzemoment. Je zet ’m in om een conclusie, verklaring, gedachte of opsomming te geven. Of voor een citaat natuurlijk:
‘En toen dacht ik: ‘wanneer houdt ze nou eens op over die leestekens?’’.
Samengevat: dit was de ‘opfrisles’ interpunctie.
?!;.
Dat jij in je hoofd hebt hoe je tekst loopt, betekent niet dat iemand anders ’m ook zo leest. Help je lezer op weg door op de juiste plek het juiste leesteken te gebruiken. Kleine moeite, groot resultaat. (En ja, de bruiloftsspeech was een succes!).
