Parallellen met ‘roaring twenties’ – dreigt ook nu een Grote Depressie?

Jaarlijks komen vertegenwoordigers van De Nederlandsche Bank (DNB), het Centraal Planbureau (CPB) en de AFM samen met de Kamercommissie Financiën voor een rondetafelgesprek op het Binnenhof. Doel van het gesprek is het informeren van de Tweede Kamer over de zogeheten ‘macro-economische risico’s voor het Nederlandse financiële stelsel’. Tijdens het recentste gesprek deed de huidige voorzitter van de AFM, Laura van Geest, een opmerkelijke uitspraak: als Nederlanders de komende maanden massaal hun coronaspaarcenten gaan uitgeven, kunnen we de komende 10 jaar misschien spreken van de ‘roaring twenties’.

Een korte geschiedenisles

De Eerste Wereldoorlog (1914-1918) en daaropvolgende Spaanse griep (1918-1920) vormden een inktzwarte periode in de wereldgeschiedenis. Na deze periode van verwoesting, dood en verderf begonnen mensen weer optimistischer naar de toekomst te kijken. In de ‘roaring twenties’, of de ‘roerige jaren twintig’ (1920-1929), was namelijk alles mogelijk. De naoorlogse technologische ontwikkelingen en economische voorspoed in West-Europa en de Verenigde Staten was ongekend. ‘The sky was the limit’, helemaal als je keek naar de financiële markten. Aandelenkoersen leken voor altijd door te stijgen. Bedrijven en particulieren pompten zonder vrees grote bedragen – vaak geleend geld – in de aandelenmarkt om te speculeren. Zo kon in korte tijd veel geld worden verdiend aan een transactie.

In 1929 barste de bubbel. Toen duidelijk werd dat de waarde van risicovolle aandelen niet voor eeuwig zou blijven stijgen, en met speculeren enorme verliezen werden geleden, begonnen investeerders hun geld terug te vragen. Geld dat bedrijven en particulieren, door de waardedaling van hun aandelen, niet hadden. Aandelen vonden geen koper, in een week tijd crashte de aandelenkoers, bedrijven gingen failliet en mensen raakten werkloos. De negatieve gevolgen in de VS en Europa werkten in de jaren na de crash zo hard door, dat die periode van massawerkloosheid, armoede en onzekerheid de geschiedenis is ingegaan als de Grote Depressie (1929-1939). Dit gaf rugwind aan reeds bestaande extreme politieke ideeën en ideologieën die beloofden de malaise te stoppen.

Overeenkomsten en verschillen

Wees gerust: de geschiedenis herhaalt zichzelf nooit exact. Maar vaak zijn er wel parallellen te trekken tussen historische periodes. Wie de jaren twintig van de vorige eeuw vergelijkt met de jaren twintig van deze eeuw, ziet bijvoorbeeld dat er in beide perioden sprake is/was van een pandemie. En ook nu zijn, net als toen, de voordelen van technologische vooruitgang voor bijna ieder mens binnen handbereik. In Europa en ook in Nederland zijn extreme linkse en rechtse politieke ideeën de afgelopen jaren gangbaarder geworden. En ook nu zijn veel jonge particulieren door de lage rente hun spaargeld gaan beleggen in de aandelenmarkt.

Maar daar houden de overeenkomsten wel op. Waar in 1921 niemand waarschuwde voor de risico’s op de financiële markten, gaan er in 2021 wel degelijk alarmbellen af. In een rapport dat de AFM afgelopen mei naar de Tweede Kamer stuurde voorafgaand aan het rondetafelgesprek, staan zes grote risico’s voor het financiële stelsel, waarvan we er hier vier noemen die voor met name werkenden van belang zijn:

1. Overwaardering van activa op kapitaalmarkten

Door de lage rente en toegenomen beleggingen kunnen activa een hogere waarde krijgen dan zij daadwerkelijk hebben. Niet alleen huizenprijzen, of de GameStop-hype, is hier een goed voorbeeld van, maar ook de enorme boost in handel in cryptovaluta.

2. De schokbestendigheid van de vermogensbeheersector

Omdat veel organisaties in het vermogensbeheer het geld van hun klanten beleggen, zijn zij kwetsbaar bij grote marktschokken. Het uitbreken van de coronapandemie was zo´n marktschok. Een forse waardedaling van de marktkoersen, met als gevolg dalende rente, kan er op lange termijn toe leiden dat bijvoorbeeld pensioenfondsen geen volledige pensioenen meer kunnen uitbetalen aan hun klanten.

3. Diverse risico’s voor huishoudens door lage rente en coronapandemie

Door krapte op de woningmarkt lopen huishoudens het risico op overcreditering van hun hypotheek. Ook hebben de lage rente en coronapandemie voor een enorme beleggingsdrift gezorgd onder vaak jonge particuliere beleggers. De vele beleggingsapps kunnen door het gemak waarmee ze werken zorgen voor onnodige risico’s, zoals speculatie. Daarnaast is het van belang dat huishoudens in het nieuwe pensioenstelsel niet meer financieel risico lopen dan zij kunnen dragen.

4. Financieringsrisico’s voor MKB door coronapandemie

Mkb’ers in zwaar weer zijn soms geneigd dure of louche financieringsbronnen te zoeken, wat problemen kan vergroten. De NOW-regeling, een tegemoetkoming in de loonkosten door de overheid die tijdens de coronapandemie in het leven is geroepen, is ten slotte een voorschot.

‘Thoughtful twenties’?

Kunnen we in 2021 spreken van een bubbel die op barsten staat, net als in 1929? In sommige delen van de financiële markten wel. Zo is een correctie op de woningmarkt onvermijdelijk. Maar net als de financiële markten, zijn ook beleggers in 100 jaar tijd slimmer geworden in het mijden van risico’s. Zo beleggen veel (jonge) beleggers hun – soms geleende – geld tegenwoordig in ETF’s, waardoor ze gespreid beleggen, en steekt bijna niemand zijn complete vermogen in risicovolle beleggingsinstrumenten als cryptovaluta.

Ja, het op grote schaal particulier beleggen van (corona)spaarcenten brengt risico’s met zich mee voor het financiële stelsel. Dat de aandelenkoers weer een keer crasht zoals gebeurde in 2000, 2008, 2020 of zelfs 1929, is volgens sommigen onvermijdelijk. Maar dat we aan de vooravond staan van een nieuwe Grote Depressie voert wat ver. Van Geest – en velen anderen – weten ongetwijfeld hoe de ‘roaring twenties’ zijn afgelopen. Misschien is dat wel het grootste verschil tussen de jaren twintig van deze eeuw en die van een eeuw geleden; we weten hoe we het niet moeten doen. Hopelijk kunnen we over tien jaar spreken van de ‘thoughtful twenties’.