Gevarengeld, bestaat dat? En dit zijn de gevaarlijkste beroepen

Jarno Goosmann was nog maar 23 toen hij in Afghanistan het commando voerde over 80 man. Bij de thuisfrontdag voor het vertrek, waarbij familieleden langskomen, stapte de moeder van een van zijn soldaten op hem af. Ze keek hem indringend aan en zei: ‘Zorg je wel dat mijn zoon veilig thuiskomt?’ Op dat moment werd hij zich weer erg bewust van waar hij aan begon. ‘Dat komt toch wel even binnen. Je bent op jonge leeftijd verantwoordelijk voor die mensen, waarbij het in het uiterste geval gaat om leven en dood.’ Dat zou hij spoedig ondervinden.

Lichamen

Jarno was op dat moment officier bij de infanterie. Hij had een IT-studie en de Koninklijke Militaire Academie (KMA) doorlopen en werd daarna – na uitvoerige keuringen – bij een gevechtseenheid geplaatst als pelotonscommandant. Binnen een jaar werd hij uitgezonden naar Afghanistan als onderdeel van de International Security Assistance Force (ISAF). ‘In onze eerste twee weken hadden we daar al twee ramp-ceremonies. Dat betekent dat de kisten met lichamen van overleden soldaten door een erehaag van militairen het vliegtuig in worden gedragen. Beiden waren omgekomen in een gevecht. Dat was nog voordat wij zelf de poort hadden verlaten.’

Zijn spannende loopbaankeuze had hij vooral gemaakt vanuit een zoektocht naar avontuur. Geld was nooit zijn drijfveer. ‘Ik had als IT’er in de private sector meer kunnen verdienen. Maar ik ging liever naar de infanterie. En wat is nou een reëel salaris als je op uitzending gaat met gevaar voor eigen leven?’ Wel kreeg hij een uitzendtoelage van 99 euro bruto per dag (ongeveer 3.000 euro per maand) boven op zijn reguliere salaris. Daarnaast zijn er bij defensie risicotoelagen voor activiteiten als parachutespringen, duiken en klimmen. ‘Maar tijdens een missie ben je ook 24/7 actief, dus als je het doorrekent pakt het waarschijnlijk negatief uit.’

Gevaarlijke stoffen

Bestaat er zoiets als een gevarentoeslag in andere sectoren? Alleen indirect, zegt Bert Klein, vakbondsbestuurder bij Nautilus International voor de offshore-sector. ‘Ik ken alleen gevarengeld in het geval van oorlogsgebieden, en dan gaat het meer om de keuze van vrijwilligheid. Voor de rest betreft het vooral een toeslag à la een ploegentoeslag.’ Ook duikers kennen geen expliciete gevarentoeslag, voegt zijn collega Marcel van Dam toe. ‘Het feit dat het gevaarlijk werk is, is al verdisconteerd in de beloning.’

In de chemische industrie wordt gewerkt met gevaarlijke stoffen, maar dat wil niet zeggen dat het werk of het beroep gevaarlijk is, zegt Egbert Schellenberg, bestuurder bij FNV Procesindustrie. ‘Er zijn uitgebreide veiligheidsprotocollen en trainingen. Het aantal bedrijfsongevallen is laag in tegenstelling tot bijvoorbeeld in de bouw. In de chemische industrie bestaat geen gevarengeld, wel wordt er goed betaald en wordt veelal in ploegendiensten gewerkt, met bijbehorende toeslag. Er hoort een serieuze opleiding bij en veel praktijktraining op locatie.’ De bezwarende omstandigheden, zoals tillen, bukken, in weer en wind naar buiten en hitte bij het proces, zitten ook in deze sector al verdisconteerd in het functiewaarderingssysteem, zegt Schellenberg. ‘Daar wordt op een indirecte manier wel voor betaald. De mate waarin dit een rol speelt, is sterk afhankelijk van de fabriek; meestal is het: hoe ouder de fabriek, des te meer bezwarende omstandigheden.’

Tekst gaat verder onder de banner

Bermbom

In Afghanistan golden heel andere gevaren. Toen het voertuig van een groep genisten op een bermbom reed, met meerdere doden als gevolg, waren hun collega’s een paar weken niet in staat om te werken. Jarno: ‘In mijn optiek is stress een normale reactie op een abnormale situatie. Je moet zo goed mogelijk trainen, maar je kunt je simpelweg niet voorbereiden op een gevechtssituatie. Je weet pas hoe je reageert als je erin zit. Eenmaal in dat gebied besef je heel goed wat het gevaar is. Het klinkt misschien gek maar na een paar maanden wen je aan de risico’s tijdens je werk.’

Inmiddels is Jarno 38 en luitenant-kolonel der infanterie EMSD (Executive Master of Security and Defence). Aan de titel ging een interne loopbaanopleiding Hogere Defensie Vorming (HDV) vooraf, met een daaraan gekoppelde professionele master. Hij werkt als senior-adviseur strategie op het Ministerie van Defensie in Den Haag. Een bureaubaan dus. ‘Die heeft weer hele andere uitdagingen.’ Niet dat daarmee de fysieke actie uit zijn leven is verdwenen: zijn uit de hand gelopen hobby is parachutespringen. Al 2500 keer sprong hij voor zijn plezier uit een vliegtuig. Of hij weer naar een oorlogsgebied zou gaan, nu hij een gezin heeft? ‘Ja. Zeker. Het is mijn beroep. Het belang van vrede en veiligheid weegt voor mij enorm zwaar.’