Ben jij er afgelopen jaar wel genoeg op vooruitgegaan?

Een vriendin van mij werkte zo’n twintig jaar bij een chique kunsthandel. Toen ze begon, verdiende ze een fatsoenlijk salaris. Maar dat salaris ging in de loop der tijd nauwelijks omhoog. Aan het eind van haar loopbaan bij deze werkgever verdiende ze weliswaar meer euro’s dan in het begin, maar in koopkracht was ze er flink op achteruit gegaan. Haar salaris werd in die tijd een enkele keer verhoogd, maar met veel minder dan de inflatie. Haar baas was gierig en zij is zelf niet het type dat op haar strepen gaat staan.

Grote onderlinge  verschillen

Ik moest aan haar denken toen ik las hoe verschillend de cao-onderhandelingen de afgelopen maanden hebben uitgepakt. De meeste werknemers zagen hun salaris vanwege de hoge inflatie het afgelopen jaar sterk stijgen. Volgens het CBS lagen de salarissen in juli gemiddeld 8 procent hoger dan in januari 2022, maar de onderlinge verschillen zijn groot. Het minimumloon bijvoorbeeld steeg met maar liefst 16 procent, in de transportsector gingen de lonen met 10 procent omhoog en in het onderwijs met 9 procent. Maar in de zakelijke dienstverlening namen de cao-lonen met maar 7 procent toe, in de bouw met 6 procent en in de financiële sector met 5 procent.

En nu terug naar mijn vriendin: van een grote groep weten we helemaal niet of zij werden gecompenseerd voor de inflatie. Want ruim een kwart van de werknemers valt niet onder een cao en kreeg er dus niet automatisch geld bij. Als je een lakse of krenterige werkgever hebt, is je salaris misschien wel helemaal niet of nauwelijks verhoogd – zodat je salaris in koopkrachttermen eigenlijk omlaag gaat.

Twintigers en dertigers

Vooral voor twintigers en dertigers is dit relevant. Zij werken namelijk vaker dan 40-plussers in een sector zonder cao. Van alle werknemers valt 73 procent onder een cao, maar van de werknemers tussen 25 en 35 jaar is dat maar 68 procent. Dat betekent dat bijna een op de drie werknemers tot 35 jaar geen cao heeft en dus niet automatisch werd gecompenseerd voor de inflatie. En het percentage werknemers dat geen cao heeft, neemt al jaren toe. Dat komt doordat groeisectoren als de ICT en andere dienstverleners geen verplichte cao hebben.

Waar werknemers met een cao rustig achterover kunnen leunen in de verwachting dat de vakbonden er zoveel mogelijk uit proberen te slepen, moeten werknemers zonder cao zelf alert zijn op hun arbeidsvoorwaarden. Zij bouwen vaak ook al geen pensioen op en de welwillendheid van je werkgever of jouw eigen alertheid bepaalt vaak of je salaris inflatieproof is. Het was voor het groeiende aantal werknemers zonder cao altijd al zaak om assertief en zelfredzaam te zijn, maar de inflatiecijfers van het afgelopen jaar maken het nog belangrijker om goed je salarisstrook te bekijken en indien nodig op je strepen te staan. Kleine kans dat je werkgever daar in de huidige arbeidsmarkt niet aan toegeeft.