Waarom vrouwen minder salaris krijgen

Voor de vierde keer sinds 2013 werd onlangs het Nationaal Salaris Onderzoek gepresenteerd. Wederom bevestigde de vierde editie van dat rapport de hardnekkige ongelijkheid in salariëring tussen mannen en vrouwen. Opvallend genoeg zijn vrouwen weliswaar vaker ontevreden met hun maandsalaris dan mannen, maar vinden zij hun salaris wel rechtvaardiger dan mannen. Dat verbaast ook Jaap van Muijen, coauteur van het rapport. ‘Het zijn twee verschillende factoren die elkaar niet noodzakelijkerwijs beïnvloeden.’

Wel aantoonbaar is dat vrouwen vinden dat zij harder moeten werken voor dezelfde beloning als mannen, zegt Van Muijen, die als psychologiehoogleraar is verbonden aan de Nyenrode Business Universiteit. ‘Hun ontevredenheid daarover is terecht. De salariskloof tussen mannen en vrouwen is echt aanwezig. Vrouwen verdienen gemiddeld echt minder, ook al hebben ze eenzelfde functie, opleiding, aantal dienstjaren, en werken ze in dezelfde provincie.’

Onthutsend

Het Nationaal Salaris Onderzoek is niet de enige studie die de ‘gender pay gap’ bevestigt. En dat gat is met de jaren in ieder geval niet kleiner geworden, stelt Van Muijen vast. ‘Het verschil is de afgelopen jaren zelfs iets toegenomen: van 4,9 procent in 2017 tot 6,4 procent nu, in de leeftijd tot 36 jaar.’ Opvallend is dat ander onderzoek liet zien dat het inkomensverschil nergens groter is dan in hr (human resources): liefst 11 procent. En dat terwijl deze tak bij uitstek wordt gedomineerd door vrouwen. Dezelfde vrouwen die over de salariëring gaan, komen dus onvoldoende voor zichzelf op.

De vraag is: doen zij dat wel voor hun vrouwelijke collega’s? Nadat Van Muijen in 2013 in een presentatie had laten zien dat vrouwen minder verdienen dan mannen, vroeg hij aan enkele hr-dames in de zaal of dit erg was. Hun onthutsende antwoord: voor het bedrijfsresultaat is het beter wanneer een vrouw krijgt wat ze vraagt en een lager salaris accepteert. Maar: ‘Organisaties nemen gewoon niet hun verantwoordelijkheid’, zegt Van Muijen.

De toename van de salarisongelijkheid is des te opvallender omdat er de afgelopen jaren wereldwijd veel media-aandacht was voor dit onrecht. In IJsland legden vrouwen massaal het werk neer, bij de Britse BBC eisten vrouwelijke tv-sterren evenveel geld als hun mannelijke collega’s en in Nederland liep radiopresentatrice Petra Grijzen (destijds BNR, inmiddels NPO) ooit demonstratief weg uit een live-uitzending.

Extraatje

Bij kennisinstituut Atria voor emancipatie en vrouwengeschiedenis legt onderzoeker Emiel Maliepaard uit dat in de huidige samenleving stereotype rolpatronen nog altijd een belangrijke rol spelen. ‘Het wordt eerder geaccepteerd dat mannen bepaalde salariseisen stellen dan dat vrouwen dat doen; mannen worden gezien als ambitieus, vrouwen als veeleisend. Gedurende hun hele leven hebben vrouwen en meisjes al geleerd om minder assertief en vooral aardig te zijn – en aardig gevonden te willen worden. Bij mannen en jongens worden ambitie en opkomen voor jezelf van jongs af aan benadrukt.’

Daarnaast wordt het inkomen van vrouwen ook minder gewaardeerd, voegt Maliepaard toe. ‘In Nederland is nog steeds het anderhalfverdienersmodel gangbaar, waarbij de man meestal fulltime werkt en de vrouw parttime.’ Hij wijst op onderzoek van het SCP uit 2018, Ons Geld, waaruit blijkt dat koppels het inkomen van vrouwen vooral als extraatje zien, dus als minder belangrijk en relevant.

Transparant

Op lange termijn is het belangrijk om de stereotype denkbeelden over mannen en vrouwen kwijt te raken, zegt Maliepaard. ‘Dit begint al bij de ouders, de sociale omgeving en het onderwijs.’ Ook noemt hij het belangrijk om de noodzaak van economische zelfstandigheid en financiële onafhankelijkheid van vrouwen te benadrukken. ‘Mocht er iets gebeuren, dan is het handig om terug te kunnen vallen op een partner die nog een substantieel inkomen heeft.’ Hij citeert cijfers uit de Emancipatiemonitor 2016, die laten zien dat vrouwen gemiddeld 25 procent van hun koopkracht verliezen na een scheiding, terwijl dit voor mannen slechts 0,2 procent is. ‘Bovendien hebben arbeidskeuzes ook gevolgen voor carrièreontwikkeling en inkomen op langere termijn, bijvoorbeeld voor de loonschaalontwikkeling of hoogte van het pensioen.’

Gezien de aanhoudende ongelijkheid moet er kennelijk meer gebeuren dan een aantal mediagenieke protestacties. Nyenrode-hoogleraar Van Muijen ziet eigenlijk maar één oplossing: ‘Het moet vanuit de boardroom komen, haal het weg bij hr. De bedrijfstop moet zijn verantwoordelijkheid nemen.’ Dit kan op termijn bovendien een positief effect hebben op hun aantrekkelijkheid als werkgever, gelooft hij. ‘Als je laat zien dat je transparant en eerlijk met salarissen omgaat, word je preferred employer; niet onbelangrijk in deze tijd van schaarste op de arbeidsmarkt.’

Voor meer cijfers zie het Nationaal Salaris Onderzoek 2019.